Қалдық па, байлық па?

Бірнеше жыл бұрын Алматыға сапарлап келген Жапонияның Сен­­­дай қаласында тұратын бел­гілі қазақ ғалымы Нұрбосын Жан­пейісовпен әңгімелесудің сәті түскен еді. Тохоку университетінің профессоры, суперкомпьютер саласының маманы туған еліне ұзақ жылдан бері келіп тұрған беті екен. Сол уақта Күншығыс елінде ала­пат зілзала болып, артынша мұхит­тан цунами келіп, Фукусима атом электр стансасы жарылып, арал­дағы мемлекетке айтарлықтай шы­ғын алып келсе де, жапон жұрты абыр­жымай, апат салдарымен ел бо­лып күресіп, барлық қиындықты еңсеріп жатқаны, басқа да жапон құндылықтары туралы ағамыз шешіле сөйледі, біз де ынтамен тыңдадық. 

Егемен Қазақстан
29.12.2017 503
2

Сұхбатта отандасымыз Талды­қор­ған қаласына туысқандарына сапарлап барғанын, жолда тоқтағанда көліктен түскен балаларының жан-жаққа қарап таң қалғанын жеткізді. Табиғатқа емес, әрине. Жолдың қос қап­талына. Өйт­кені күре жолдың шетінде қоқыс шашылып жатқан-ды. Шетте өскен Жанпейісовтердің балалары қоқысты тазалауға да, адам­дардың оны қалай болса солай лақтырып, шашып кеткеніне де емес, орасан байлықтың аяқ асты болып игерусіз жатқанына таңғалыпты. Міне, мәселе қайда?! Жапо­нияда әр үй, әр отбасы, әр тұрғын қоқысты саралап, жеке-жеке шығарып қояды. Мысалы, пайдаланылған қағаздар мен оқылған кітап, газет-журналдарды бөлек, пластик ыдыстарды, шыны шөлмектерді және тамақ қалдығын жекелеп жинайды. Әрқайсысын алып кететін компаниялар бар. Оны қайта өңдеу кәсіпорындарына өткізеді. Осылайша, қоқысыңыз құнды шикізат көзі, табыс кілтіне айналған. Тіпті Жапонияда көше жиектерінде қоқыс жәшігі болмайды екен. Әркім өзінің қоқысын бірге алып жүреді. Шылым шексеңіз де, тұқылын қалтаңызға салып аласыз. Адам бүгінмен ғана емес, келешекпен де өмір сүруі тиіс. Әңгімеге араласқан ағамыздың жұбайы үйде отырған жапон әйелдеріне дейін жеке тұлға ретінде ғаламдық мәселеге үн­ қосатынын ұмытпайтынын, яғни ыдыстың майын шүберекпен сүр­тіп алып барып қана жуатынын, өйт­кені, майлы су алдымен құбырды кірлетсе, екіншіден, мұхитқа қосылып, қоршаған ортаға залалын тигізетінін естен шығармайтынын айтты.

Міне, бізге де осы іспетті экосана ке­рек. Қазіргі қалаға шоғырлану, индустрияландыру кезеңінде қоршаған ортаға деген жауапкершілік өте өзекті. Сондықтан қалдықты да байлыққа айналдырудың жолын табу қажет. Мәселен, Атырау қаласындағы «Эко­пластик» кәсіпорнының директоры Әзілхан Байбатыров пластик материал­дарын қайта өңдеу, одан жасалған бұйымдарды кәдеге жарату арқылы жоғары сападағы құрылыс материалдары өндірісін құруға болатынын айтады.

Қарапайым ғана деректерге назар аударсақ, 1804 жылы 1 миллиард адам жер ресурсының 10 пайызын ғана пайдаланса, 2017 жылы 7,5 миллиардтан астам адам жер ресурсының 90 пайызын пайдаланып отыр. ОПЕК елдерінің баяндауынша, планетада күн сайын 100 миллион баррел мұнай өндіріледі. Халықтың 92 пайызы ластанған ауа­мен тыныс алып отыр, осыдан жыл сайын 6,5 миллион адам ажал құшады. Жылдан жылға шығарылатын қалдық 6-7 пайызға ұлғайып барады. Тынық мұхитындағы қоқыс алаңы мұхиттың 1 пайызына тең болып үлгерген. Оның негізгі бөлігі пластик болып отыр. Гринпистің зерттеуінше, мұхитта өлген жануарлар дүниесінің 40 пайызынан астамының ішінен пластик заттар табылған. Қазақстанда 4 мың қоқыс полигонында 5 миллиард тоннадан аса тұрмыстық қалдықтар жинақталса, оның ішінде 200 миллион тонна пластмасса қалдықтары бар. Бұл материалдың шіруі 500 жылға дейін созылады екен. 

Қазір елімізде бұл саладағы қайта өңдеу үлесінің көлемі небәрі 3 пайызды ғана құрайды. Ал пластикті қайта өңдеу экологиялық мәселелерді шешуге көмектеседі, жаңа жұмыс орындарын құруға септеседі және ел нарығында жаңа салаға жол ашады. Атыраулық кәсіпкердің айтуынша, пластмассадан жасалған тауарлар мен бұйымдарды қазақстандық импорттың үздік бестігіне енгізуге мүмкіндік бар. 

Жалпы, қалдықтардың қозғалысы бойынша екі картинаны көруге болады. Мәселен, ТМД елдерінде қатты тұрмыстық қалдықтардың 97 пайызы жерге көміледі. Ал Еуропада бұл көрсеткіш орта есеппен 40 пайызға жуық. Екінші модельде пластиктен бастап макулатура, металл, әйнек және электронды қалдықтарды жекелеп жинау жүйесі арқылы қайта өңдеу, жаңа тауар алу жолға қойылған. Ал қалғаны электр қуатын алу үшін өртеледі. Швецияда тіпті осы ең соңғы жылу алудан қалатын қалдықтың өзі 4 пайызды ғана құрайды екен. Олар жылудың 20 пайызын қоқыстан алып отыр. «Реал» футбол командасының формасы шөлмектерді қайта өңдеу арқылы тігілгенін біреу білсе, біреу білмес, сірә. Токиода ең соңғы қайта өңдеуден қалған қалдықты өртеу арқылы 16 шлак зауыты құрылыс материалдарын шығарып отыр. Әлбетте, мұндай мысалды көптеп келтіруге болады. Ең бастысы, біз табан астында жатқан тонналаған қалдық емес, байлық екенін сезінуіміз керек.

Думан АНАШ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.09.2018

Сенат комитетінде діни қызмет және діни бірлестіктер мәселелері туралы заң жобасы қаралды

25.09.2018

Игорь Чжан: Велосипедтің кесірінен жүлде алмадым

25.09.2018

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ QS рейтингінде тағы да алға жылжыды

25.09.2018

142 үміткерге «Болашақ» стипендиясы тағайындалды

25.09.2018

Жақсы өсім - нәтижелі жұмыстың кепілі

25.09.2018

Инвесторлармен ортақ келісімге келді

25.09.2018

«Egemen Qazaqstan» газетінің журналисі марапатталды

25.09.2018

Қазақстан Экономикалық ынтымақтастық ұйымын нығайтуға және реформалауға шақырды

25.09.2018

Қазақстан Нельсон Мандела Бейбітшілік саммитіне қатысты

25.09.2018

Астана тұрғыны 10-қабаттан құлаған баланы тосып алды

25.09.2018

Қ. Қасымов ұялы телефондар ұрлығының жолын кесу шаралары туралы айтып берді

25.09.2018

Назарбаев Университетінде тың жобалар таныстырылды

25.09.2018

Нәубәт Қалиев қайтыс болды

25.09.2018

Үкіметте өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі мемлекеттік бағдарламасының жобасы мақұлданды

25.09.2018

Астаналық журналистің өліміне қатысты күдіктіні іздеу шаралары басталды

25.09.2018

АӨК цифрландыру аясында 20 цифрлық және 4000 дамыған ферма құрылады

25.09.2018

Жағажай волейболынан әлем чемпионатының іріктеу турнирі өтеді

25.09.2018

«Барыс» Мәскеуде «Динамоны» ұтты

25.09.2018

Бүгін Бакуде белдескен қос балуанымыз ұтылды

25.09.2018

«Хат қоржын» (25.09.2018)

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tirshilikti mádenıet bıleıtin qoǵam

Osy ýaqytqa deıin jeke adamnyń tirshiligin, turmys jaǵdaıyn onyń bilimi men eńbekqorlyq qasıetiniń bılep kelgendigi belgili. Adamdar kóp jaǵdaıda qoǵamnan bilimine saı oryn alyp otyrdy. 

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу