Ынсап пен ысырап

Ықылымнан келе жатқан ынсап деген ұғым-түсінік бар. Біле білгенге ынсаптың мағынасы өте терең. Әр­бір ізгілікті һәм иманды адамның өмір­лік мұратының, адамшылық қа­ғи­дасының алтын арқауы осы ын­сап деп білгеніміз абзал. Ата қа­зақ: «Ынсапсызда ұят болмайды» деп бекер айтпаған. Хакім Абай: «Ын­сап, ұят, терең ой – Ақыл, зейнет, біліп қой» деп қай­ырған. Олай бол­са, адам бойын­да­ғы ең асыл қа­си­ет­тердің қата­рын­да да осы ынсап, ын­саптылық тұрмақ.

Егемен Қазақстан
01.01.2018 1893
2

Демек, ынсапсыз иманнан қалас. Ынсапсыздың ындыны жаман, тойымсыз, қомағай келеді. Ынсап болмаған жерде ырыс пен береке тұрақтамайды. Ынсапсыздар байлыққа ғана емес, атақ пен даңққа, күпсінген бос мақтанға да құмар. Осындай қуыс кеуделер Абай айтатын бекер мал шашпаққа, ысы­рапшылыққа жол береді.

Қазіргі дәу­леттілердің дені дүние-малды бы­лай­ғы жұртқа мен сондаймын деп мақтанып атақ шығару үшін шашатын ғадет тапты. Сөйтіп, ынсапсыздықтан ысырапқорлықты туындатуда. «Аттыға ілесемін деп жаяудың таңы айырылыпты» дейді. Сол айтпақшы, осындай даңқойлық пен дарақылықтан шығынға батып, қарызға кіру қазіргі әлемдік қаржы қиындығының заманында «апам тойға барады, мен де барамынның» керімен дырдуға ілескен көп қазаққа оңай соғып отырмағанын да айту парыз.

Елімізде мың-миллиондаған доллар ақша нешеме түрлі салтанаттарды, ас пен тойды өткізуге суша ағып, еш мән-мағынасыз жұмсалып жатқаны аса қынжыларлық жағдай. Осы келеңсіз әлеуметтік құбылыстың ауқымы барған сайын асқынып барады. Әсіресе, шен-шекпенділер, байбатшалар, атақты адамдар аста-төк салтанатты тойлар өткізуге құмар. Олардың көздегені – даңқ, іздегені – бақталастық пен бәсеке. Сенген серкем деп жүрген бұл адамдар жалпы көпшілікке парасаттылық, мәдениеттілік пен үнемшілдік үлгісін көрсетудің орнына, керісінше, жұртты жалған намысқа, көзсіз елірмеге жетелеп, жарға жығады. Өздері той-то­малақтан басқа, қымбат көліктер, шет­елден жылжымайтын мүліктер, хан са­рай­ындай ғимарат-үйлер, тағы басқа дү­ние-мүкәммал сатып алуға қап-қап ақ­ша жұмсайды.

Ақшалы азаматтарымыздың басым көпшілігінің ой өресі, ақыл-парасаты бес күндік жалғанның арзанқол қызығынан, әкәку-сәкәкуден, одан қалды, тойшыл­дық пен тоғышарлықтан аспай жатқаны өкі­нішті. Олар кергіп сөйлейді, кер­дең­деп жүреді, қымбат көлік мінеді, бі­рақ өздері ындын мен құлқынның құ­лына айналғанын, адами тұрғыдан азып-тозып бара жатқанын білмейді. Біздің дәулетті отандастарымыздың «қайырымдылығы» өзінше бір жосын: олар той-салтанатына, туған күндеріне әлдебір Ресей жұлдызын көл-көсір ақша төлеп алдырта салады, әйтпесе сүй­­ікті көңілдесіне жеке үй сыйлап жі­бер­у де түкке тұрмайды. Осындай ойсыз ысыраптың бәрі, айналып келген­де, қазақ менталитетінің түпқазық т­і­ні са­налатын ынсаптың әлгіндей ағай­ын­дарда азайғанын, иә болмаса мүлдем жоқтығын көрсетеді.

Қазақ «Сынықтан басқаның бәрі жұғады» деп тегін айтпаған. Ашқұрсақ жүрсек те, иініміз жүдесе де тойшыл ха­лықпыз ғой, қазақтың тойы таусылма­сын деп тойшылдығымызға шаң жу­ытпаймыз. Иә, қазақтың тойшыл ха­лық екені рас. Бірақ бұрынғы тойлар ойшыл тойлар болатын. Ол тойлардың сәні мен салтанаты салт-дәстүрімізбен са­бақтасып, бос дабыра мен даңғазаға жол берілмейтін.

Бүгінде бізге, әсіресе, үйлену һәм мерей тойларының тағылымы мен тартым­ды­лығы азайып бара жатқандай көрінеді. Қа­зақтың әдемі тойшылдығы мен әйбәт қонақжайлығы әсіре тойшылдық пен әсіре қонақжайлыққа айналып бара жатқан сыңайлы.

Бұл неден көрінеді? Шамамыз кел­сін-келмесін тыраштанып, тағы да жал­ған намысқа шауып, аста-төк той жа­сау­ға дайын тұрамыз. Көрпеге қарай кө­сілмей, ол үшін банктен миллиондап несие аламыз. Қара жолынан шаң бұр­қы­раған ауылдардың өзіне күйеу мен қа­лыңдықты жалға алған лимузиндатып кіргізетін болдық. Осындай рәсуалану өзін ақтаса жарапты-ау. Миллиондап алған несиенің үстеме пайызынан да құтылмай жатып әлгі ақ некенің арасына сайтан кіріп, жас жұбайлардың ажырасқанын есту қандай ауыр, неткен өкініш.

Қорлықтың көкесін неше мың доллар­ға жалдаған, қызметін бұлдағыш әм­бе бұлданғыш кішігірім «жұлдыз» аса­ба­лардан көреміз. Тойдан тойға көш­кен жаттанды, жылтыр көкемылжың сөз­дері жалықтырып-ақ жібереді. Аузы­на келгенді көкиді. Ойын ойнатамыз деп, тойды көңілді қылғансып көрген­сіз­дікке, әдепсіздікке салынады, үлкен отыр-ау, кіші отыр-ау демейді. Екі жақ­тың да құдалары өз тойларының шыр­қын өздері бұза алмай, беттерін басып, ондай әбес ерсіліктерге әрең шыдап отырарын да талай байқап жүрміз.

Дандайсытқан даңғой да дарақы ынсапсыздық не істетпейді? Ақшаны да шашады, елге күлкі де қылады. Жердегі көше қозғалысын тоқтатқан той эскорты жайына қалып, енді жас жұбайлар тікұшақпен аспан төрінде салтанатпен самғайтынды шығарыпты. Әйтеуір, түбі қайырлы болсын.

Қорғанбек АМАНЖОЛ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларды қолдаудың 10 қадамы жасалды

22.02.2019

Қостанайда әкім есебі жаңа ғимаратта өтті

22.02.2019

Қарағанды облысының тумасы Қазбек Нұржановтың құрметіне арналған 41-ші жеңіл атлетика жарысы өтті

22.02.2019

Қарағанды облысында 479 жоба іске асады

22.02.2019

Ұлттық валютадағы мәтін тек қазақ тілінде болады

22.02.2019

Sanofi - күдіктен ада компания

22.02.2019

Сенатор С.Айтпаева Германиядан келген делегациямен кездесті

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларға тұрғын үй сертификаттары беріледі

22.02.2019

Ақтөбе облысында су тасқынына дайындық шаралары қабылданып жатыр

22.02.2019

Құралай Ахмет: Шет елде оқуға ынтасы бар кез келген адам «болашақтық» бола алады

22.02.2019

Жастар кәсіпкерлігіне арналған «Jas Business» семинары өтті

22.02.2019

Халықтың әл-ауқатын жақсарту – басты мақсат

22.02.2019

Жоғарғы сот жемқор судьяларды анықтауды күшейтеді

22.02.2019

Шаңғымен тұғырдан секіруден Қазақстан командасы әлем чемпионатында бақ сынайды

22.02.2019

Ерлан Қошанов көпбалалы отбасылар тұрғын үймен қалай қамтамасыз етілетінін айтты

22.02.2019

Мамандар: Денсаулық туралы жаңа Кодексті қабылдау бизнес үшін кедергілер туғызуы мүмкін

22.02.2019

Семейде «Нәджип Әмір» атындағы аудитория ашылды

22.02.2019

«Әбу-Даби Плаза» елордада жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді

22.02.2019

Милад Карими мен Аким Мусаев Мельбурндегі Әлем кубогінің финалына өтті

22.02.2019

Юлия Галышева бастаған Қазақстан командасы Жапониядағы әлем кубогіне қатысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу