Сейдолла Молдаханов: Әкем қазақ киносына түскенімді армандады

Егемен Қазақстан
01.01.2018 13789
2

– Сіз Орталық Азиядағы ең ірі қаланың маңында туып-өсіп, қи­ял­шыл ауыл балалары сияқты сезім­нің жетегінде кетіп актерлікті таң­даған екен­сіз. Балалық шаққа саяхат жасап көрелікші, көңіліңізде театр мен киноға махаббаттың оянуына не себеп болды?

– Мен Ташкент қаласының маңында дүниеге келгеніммен, өмірімнің алғаш­қы он жылы Қазақстанда, дәлірек айтсам, Жезқазған облысының Рудник кен­тін­де өтті. Әкем Абдолла ТашПИ-ді геофизика мамандығы бойынша бітірген соң сол жаққа жұмысқа жі­бе­рілген. Кеңестік кезең емес пе, Руд­никтің өндіріс орындарында сан түрлі ұлт өкілдері еңбек ететін. Бәлкім, сон­дағы балалардың ғарышкер болу си­яқты ортақ арманы болған да шығар. Алай­да, әкем жеті жасқа тол­ға­нымда теледидар сатып алған соң ал­ғашқы киноны көрдім де көңілімде бір буырқаныс пайда болды. Сол сәтке дейін болашақта кім болу мәселесі мені ма­залаған емес-ті, сол сәттен бастап актер болуды армандадым. Әрине мынау өмірде бос қиял ғана адамды арманына жеткізбейді. Табанды түрде мақсатқа ұмтылған шығармын, қазір міне, көріп тұрғаныңыздай актермін.

– Алғашқы ойнаған рөліңіз есіңізде ме?

– Әрине. 1981 жылы режиссер Зино­вий Ройзманның «Встреча у высоких снегов» фильмі менің дебютім саналады. Онда кішігірім эпизодта ойнағам. Де­генмен, үлкен жолдың басындағы ал­ғашқы жетістігім болғандықтан ол рөл маған әманда ыстық. Сол эпизод­тық рөліммен-ақ көрермендердің де, мамандардың да көңілінен шыққан бо­луым керек, көп өтпей режиссер У.На­заровтың «Өтелмеген қарыз» («Неоплаченный долг») фильмінде бас­ты рөлді ойнауға шақырту алдым. Ал театрда алғаш рет «Петрушка» спек­таклінде Мавр бейнесін сомдадым.

– Бүкіл өміріңіз «Ильхом» театрымен байланысты. 1975 жылы талантты режиссер Марк Вайль тарапынан Ташкент қаласында ашылған КСРО-дағы тұң­ғыш мемлекеттік емес театр АҚШ, Франция, Италия, Германия, Ресей сияқты әлемнің көптеген елде­рін­де спектакльдер қойғанын өте жақ­сы білеміз.

– Өкінішке қарай, жетекшіміз ұлы режиссер Марк Вайль өмірден өткелі де біршама уақыт өтті. Тағдырға шара бар ма? Тау тұлғалардан соң да өмір тоқ­тап қалмайды екен. Алғашында Өзбек­стандағы, Ресейдегі сыншылар 2-3 жылдан соң театр тарап кететіндігіне сенімді болды. Олар өз болжамдарын айтып та, жазып та жүрді. Бірақ, арадан осыншама уақыт өтті, біз жұмыс жасап жатырмыз. Гастрольге де шығып, АҚШ, Еуропа елдерінде, Мәскеуде өте­тін «Золотая маска» фестивалінде бір­неше рет өнер көрсеттік. «Дождь за стеной» спектаклі арқылы Алматы жұрт­шылығымен қауыштық. Қойылым аяқ­талған соң зал толы көрермен түре­геліп қошемет көрсетті.Тамаша туындыдан рухани ләззат алған халық бізбен қоштасқысы келмеді. Кино өнері пайда болғаннан бері театрдың өлгенін айтып байбалам салып жүргендер жетерлік. Алайда, біз ешқашан көрермен тап­шы­лығына ұшыраған емеспіз. Кейбір спек­такльдеріміз 15-20 жылдан берін қойылып келе жатқанына қарамастан, Ташкентте де зал толы болады. Кезінде Марк Вайль қойған дүниелерді де хал-қадерімізше сахналап келеміз.

– «Ильхом» театрында Тимур Бек­­мамбетов те істеді ғой. Кей­бі­ре­у­лер оны сіздің шәкіртіңіз деп те жата­ды. Сіз оған осы театрда ұстаздық етті­ңіз бе?

 – Ел не демейді? Тимур ешқашан менің шәкіртім болған емес. Біріншіден, ол суретші әрі режиссер. Екіншіден, бізд­ің жасымыз бір-бірімізден онша ал­шақ емес. Тимурмен режиссер Джаник Файзиевтің «Петрушка» спек­та­клінде бірге жұмыс істедік. Ол сценографиямен айналысты әрі костюмдер жөніндегі суретші болды. Бұл пластикалық спек­такль үлкен жетістіктерге жетті. 1986 жылы Ташкент театр өнеріндегі со­ны құбылыс ретінде бағаланған спек­такльмен бірнеше халық­аралық фес­тивальге қатысып, даңқымыз ас­пан­дай түсті. Мұн­да әрине, Тимур Бек­мамбетовтің де зор еңбегі бар.

– Сіз үшін басты орында ­теа­­­­­тр­­­ тұра ма, әлде кино тұра ма?

– Бұл маған жиі қойылатын сұрақтардың бірі. Мен үшін маңыздысы – мамандығым. Өзіме тапсырылған рөл­ді көңілдегідей сомдап шығуды қалаймын. Театр мен киноны ешқашан бөле-жармаймын.

– Сіз әйгілі ВГИК-тің түлегісіз. Ұлттық негізде дамып келе жатқан өз­бек киноөндірісінде сіздерге сұра­ныс бәсеңдеген жоқ па?

– Өзбекстанда жылына 100-ден аса көркем фильм, 40-тан аса телесериал түсіріледі. Бұлардың көбінде ВГИК тү­лек­терінің қолтаңбасы бар. Жақсы ма­манға әрқашан сұраныс жоғары ғой. Же­келеген тұлғалар тасада қалып бара жатқан болса, кемшілікті оқу орнынан емес, кәсіби деңгейінің төмендігінен іздеген жөн.

– Көбірек Ресей киноларына түсіп жүрсіз. Бұл сізді космополитизмге ұрындырмай ма?

– Жоқ. Мамандығым менің өмір сүру салтыма айналып кеткен. Осы кезге дейін Ресей киноларында космополитизм белгілерін байқаған емеспін. Оның үстіне мен белгілі бір ұлт өкілдерінің бейнесін сомдап жүрмін. Якут, қалмақ, тәжік, башқұрт, тіпті небәрі 4,5 мың адам­нан тұратын селькуп халқының бей­несін де экранға шығардым. Әзірге еш­кім сын айтқан жоқ. Соған қарағанда рөлдерім шынайы орындалған шығар. Кескін-келбетімнің түрлі халықтарға ұқсауы – актер ретіндегі жетістігім.

– «Ильхом» театрының сайтында сіздің АҚШ-та шеберлік сабақтарын жүргізгеніңіз жайлы жазбаға көзім түсті. Бұл қаншалықты дәрежеде рас? АҚШ-та Голливуд бар емес пе, олар Ор­­талық Азиядан шыққан ак­тер­лер­дің шеберлігіне қызыға қояр ма екен?

 – Мен ұзақ жылдар бойы Ташкент театр және көркемөнер институтында, кейінірек мәдениет институтын­да педагогикалық еңбекпен ай­налыс­тым. Арнайы пәннен – плас­тика не­ме­се пластикалық көркемдік және актердің пластикалық ойлау қабілетінен сабақ бергенмін. Қазір тек қана ­теа­­­­­тр жанындағы студияда студенттерге ше­берлік сабағын өткіземін. Бірнеше мәрте Алматыға мемлекеттік емес «Артишок» театрының шақыруымен ба­­рып, шеберлік сабағын өткіздім. АҚШ мәселесіне келетін болсақ, әри­­не, Голливудта мықты ма­ма­­­­н­­­­дар жеткілікті. Олар ешкімге қы­зы­­­­­ғу­­­шылық таныта қоймайды. Ал мен В­ашингтон, Индианаполис, Нью-Хэмпшир университеттері актерлік факуль­теттерінің арнайы шақыруымен барып, дәріс оқыдым.

– Киноөндіріс мол қаржының арқасында өркендейді. Экономикасы басқалардан мықты болғандықтан Ресей киносының әлемде өз орны бар. Ал қазақ, өзбек киносының дамуы қай дәрежеде?

 – Маған қазақ, өзбек, тіпті Ресей киносының дамуы жайлы айту өте қиын. Өйткені, кино көруге уақытым жоқ. Есесіне өзім кинода еңбектенгенді ұнатамын. Негізі, баға беру арнайы мамандардың жұмысы. Ғалым Гүлнар Әбікееваның «Нациостроительство в Казахстане и других странах Централь­ной Азии, и как этот процесс отражается в кинематографе» деген тамаша шығармасын оқыған едім. Осындай білікті мамандардың пікірі обьективті, ал біз сияқты ілуде бір кино көретін актерлердің пікірі субьективті болады. Сондықтан, бұл сұрағыңызға жауап бере алмаймын.

– Атақты адамдардың жеке өмірі үнемі өзгелерде қызығушылық туды­ра­ды. Отбасыңыз жайлы айтып бер­с­е­ңіз.

 – Қарапайым зиялы отбасында туып-өстім. Әкем бірнеше жыл бұрын 80 жасында бақи дүниеге аттанды. Ол кісі өмір бойы менің қазақ киносында ойнағанымды армандап өтті. «Жоғалған жұмақ»(«Потерянный рай»), «А-ға оралу» («Возвращение в А») фильмдеріне кейінірек түстім ғой. Әкеме оларды көру бұйырмады. Ал  шешем – өзбек қызы. Қазір 76 жаста. Қазақшаны өте жақсы біледі. Ұлтымды сұ­рағандарға кейде «қазбекпін» деп қал­жыңдайтыным бар. Әйелімнің есімі – Надежда, хореограф. 37 жылдан бері өмірдің ащы-тұщысын бірге татып келеміз. Қызым Александра күйеуімен бірге Мәскеуде тұрады. Халық­аралық экономика саласында қызмет етеді.

– Мазмұнды әңгімеңіз үшін рахмет. Сізге өнерде де, өмірде де мол табыс тілеймін.

 Әңгімелескен

Бегабат ҰЗАҚОВ,

журналист

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

14.11.2018

Азамат Батырқожа «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК басқарма төрағасы болып тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының бизнесмендерімен кездесу өткізді

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысында тұрғын үй бағдарламаларының іске асырылуымен танысты

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысында Президент тапсырмаларының орындалу барысымен танысады

14.11.2018

Алматыда экстремизмге қарсы халықаралық семинар өтті

14.11.2018

Қостанайда Торғай геоглифтері туралы кітап шықты

14.11.2018

Шығыс Қазақстан облысында 655-тен астам ІТ сыныптар іске қосылады

14.11.2018

Бүгін латын графикасы негізіндегі «Жалпыхалықтық диктант» өтті

14.11.2018

Елбасы роботталған хирургияның халықаралық референстік және оқыту орталығына барды

14.11.2018

Көкшетауда жылу-электр орталығы салынады

14.11.2018

«Астана» халықаралық қаржы орталығы биржасында сауда-саттықты іске қосу салтанатты рәсімі өтіп жатыр

14.11.2018

Ыстамбұлда «Ұлы даланың тарихи-мәдени келбеті» атты халықаралық көрме ашылды

14.11.2018

Елбасы АХҚО Биржасының алғашқы сауда-саттығын іске қосты

14.11.2018

Ұстаз құрметіне дәрісхана ашылды

14.11.2018

Шетелде тегін білім алғыңыз келсе...

14.11.2018

26 мың медицина маманын қанат қақтырған қара шаңырақ

14.11.2018

«Барыс» үшінші орынға көтерілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу