Ұлы Далаға – ұлтжанды ұрпақ

Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласында ұлттың рухани дамуының жаңа бір бағыт-бағдарын айқындап беріп, Қазақ елінің алдында тағы бір үлкен жауапты міндет тұрғандығын атап өтті. Иә, осыған орай ұлттық сананы айшықтайтын, жаңа рухани қоғам қалыптастыратын, рухы биік, санасы жаңашыл, ұлттық рухта тәрбиеленген, ұлтжанды, отансүйгіш өскелең ұрпақ қажет екендігі айдан-анық. 

Егемен Қазақстан
15.01.2018 3153
2

Сондықтан «Ел боламын десең бесігіңді түзе» деген ұлы жазушы М.Әуезов айтқан ғибратты еске ала отырып, рухани жаңғырған жаңашыл ұрпақ қана еліміздің ертеңі, ұлтымыздың болашағы болатындығын ескергеніміз жөн. Қазіргі біздің мектептерімізде оқушыны біліміне қарай бағалап, оның тәртіп, тәрбиесіне аса көңіл бөліне бермейді. Сонымен қатар жоғары сынып оқушыларының мұғалімді тыңдамауы, оған қарсы сөйлеуі, сыйламауы көбейіп барады. Бұл, әрине мұғалім тәжірибесінің аздығынан емес, яғни оқушы санасының төмендігінен және рухани тәрбиенің жетіспеушілігінен. Міне, осылайша шәкірт алдында ұстаз беделінің төмендеп кеткендігін көреміз. Осы тұста ұлы ақынымыз М.Жұмабаевтың «Алашта төр кімдікі десе, мұғалімдікі дер едім» деген сөзі еріксіз еске түседі. Әрине мұғалім мәртебесі өте жоғары болуы керек. Болашақ президент те, министр де, қайсыбір тұлғалар болсын мұғалімнің тәлім-тәрбиесінен, дәріс-білімінен нәр алып барып, жаңа өмірге қанат қағады. Қазіргі қоғамда осы мәселені де шұғыл қолға алып, бәрінің шешімін табатын рухани дүниенің қайнар көзін ашуымыз керек деп ойлаймын. Осы орайда әл-Фараби ғұламаның «Адамға ең бірінші білім емес, тәрбие беру керек, тәрбиесіз берілген білім адамзаттың қас жауы, ол келешекте оның өміріне апат әкеледі» деген сөзін ескергеніміз жөн.

Ұлттық рухты, тіл мен ділді күшейтудің жолы бастауыш мектептегі оқу жоспарын мейлінше дұрыс қалыптастыра білуімізде. Әлемдік тәжірибеге сүйенсек, жапондықтар бастауыш мектепті «ана мектебі, ұлт бесігі» деп атайды. Олардың 6 жылдық бастауыш мектебінде өз ұлтының тілі мен ділін бо­йына сіңіріп, тек ана тілінде ғана оқытады. Өйткені кейін қай тілде оқыса да «ұяда не көрсе, ұшқанда соны ілетіндігіне» бекем сенеді. 6 жастан бастап 6 жылдық бастауыш мектепте оқыған жапондық баланың жасы он екіге келгенде оңы мен солын танып, ұлттық құндылықтарын бойына жиған, ұлттық санасы толық қалыптасқан болып шығады. Міне, бұл біздің ата-бабаларымыздың «он үште отау иесі» деген ұлттық санасымен сәйкес еді. Әрине бұл ата-бабаларымыздың он үш жасқа дейін балаларына оңы мен солын танытып, ұлттық құндылықтарын бойына сіңіріп, өзіндік жауапкершілігі қалыптасқан, болашақ өмірге қадам жасауға дайын азамат тәрбиелеп келгендігін танытады емес пе? Ендеше біздің данышпан ата-бабаларымыздың өмірлік қағидасы жапонның осы заманғы озық үлгілеріне пара-пар деуге болады.

Елімізде ертеңгі өскелең ұрпаққа, ұлттық сана мен ұлттық тәрбиеге терең мән беретін «Руханият» пәнін енгізу қажет деп ойлаймын. Бұл рухани жаңғырып жатқан жаңашыл кезеңде өсіп келе жатқан жас буынды ұлттық құндылықтарды тануға, дұрыс дүниетаным қалыптастыруға, ұлттық тұрғыдағы тәлім мен тәрбиеге баулитын, мән-мағынасы зор, пікір алуандығына жол ашатын рухани дүние болмақ. Мұнда баланың ойлау қабілетінің дамуына, өз ойын еркін айта білуге, қоғамдық дұрыс көзқарас қалыптастыра отырып, өз бойындағы кемшілікті жоюына, жақсы қасиетті дамытуға жетелейді. Жалпы алғанда, санасын өсіріп, өзін-өзі тануға көмектеседі. Оқушыны ылғи бір сарынды оқыта бермей, оның ойлау қабілетін арттырып, ынта-жігерін оятатын, бұрынғыларға, тіпті ұқсамайтын, кітаптың жаттанды сөзін емес, өзінің ой-пікірін білдіруі рухани пән болмақ. «Руханият» пәніндегі берілген әр тақырыпты ақиқатын ашып, шындығын шымыр дәлелдей отырып оқытуымыз керек. Сонымен қатар ұлтымыздың рухани құндылықтарын ұрпақ бойына сіңіру үшін мәдени тәрбие (мәдениеттану) пәнін де бас­тауыш сыныптарға енгізген жөн. Бұл ұлттық тілін, дінін, ділін, құқығын, дәстүрін, әдебін танып өсуге, әрі сыйлауға үйретеді. Міне, біз осындай рухани таным арқылы ғана отаншылдық рухтағы, рухы биік ұлтжанды ұрпақ тәрбиелей аламыз.

Елбасымыз «Рухани жаңғыру» бағ­дар­ла­масында «Бәсекелік қабілет дегеніміз – ұлттың аймақтық немесе жаһандық нарықта бағасы, иә болмаса сапасы жөнінен өзгелерден ұтымды дүние ұсына алуы. Бұл материалдық өнім ғана емес, сонымен бірге білім, қызмет, зияткерлік өнім немесе сапалы еңбек ресурс­тары болуы мүмкін» деп атап өткендей, аймақтық немесе жаһандық нарық болсын бәсекелестіке төтеп бере алатын ұлттық құндылығы зор білім мен тәрбие жүйесіндегі бірден-бір рухани дүние болары сөзсіз. «Біліммен біліктілігіңді көрсетесің, тәрбиемен тектілігіңді танытасың» деп өте орынды айтылған. Өркениетті ел боламыз десек, қоғамдағы болып жатқан келеңсіздіктерге тойтарыс беруіміз керек. Атап айтатын болсақ, сыбайлас жемқорлық, кісі ақысын жеу, тас­танды бала, ата-ананы сыйламау, мұғалімді сыйламау, қарттар үйіне өткізу, өзге діндерге кіру деген сияқты келеңсіз жайттар біздің қоғам азаматтарының жан дүниесінің рухани жұтаң екендігін көрсетіп отыр. Абай атамыздың «Ар мен ұят ойламай тәнін асырап, ертеңі жоқ бүгін­ге болған құмар» дегеніндей, ұлттың ертеңін, ұрпақтың болашағын ойлайтын азаматтарымыз азайып бара жатқандай. Әрине біліммен биік белестерді бағындыруға болады, бірақ ұлтжандылық, отансүйгіштік, кішіпейілділік, мейірімділік тәлім-тәрбиемен келсе керек.

«Руханият» пәнін орта мектептердің 6-7-сыныптарының оқу жоспарына енгізу қажет. Сонымен қатар 10-11-сынып оқушы­ларына «Абайтану» пәнін енгізсек өте орынды болар деп ойлаймын. «Абайтану» пәні дүниетанымы дұрыс қалыптасқан әрбір азаматты қазақтың философиясына, психологиясына терең бойлатпақ.

«Руханият» рухани жаңғыру аясында оқулық құралына енген аса маңызды ұлттық құндылық болары сөзсіз. Өйткені оны «Рухани жаңғыру» бағдарламасындағы алты бағытты да қамтитын, үлкен рухани дүние десек қателеспейміз. Ұлттық жаңғыру барысында, ұлттық сана-сезімнің көкжиегін кеңейтіп қана қоймай, оны белгілі дәрежеде айшықтай түсері анық. Ұлттық құндылықтарымызды сақтай отырып, бәсекеге қабілетті, жаһандық және аймақтық нарықта оқу пәнінің озық үлгісін жасамақпыз. Қасаң қағидалар мен кертартпа ұғымдарды жаныштап, ұлттық қасиеттерімізді жаңғыртпақ. Ысырапшылдық пен немқұрайдылыққа жол бермей, керісінше, ұстамдылық пен қанағатшылдыққа, қарапайымдылық пен үнемшілдікке тәрбиелейтін тағылымы мол дүние. Ұлттық бірегейлікті сақтау барысында да ұлттық болмысты ашып, мәдениетіміз бен салт-санамызды жаңғыртудың жаңа бір үлгісінде дамитын болмақпыз. Білімнің салтанат құрған жаңа дәуірінде, білім саласына тың идеялар мен жаңа бағыт-бағдарлар енгізудің өзі ұлттың жаңаша өрлеу сипатын көрсетеді. Еліміздің XXI ғасырдағы эволюциялық дамуы ұлтымыздың өрлеп өсуіне, озық елдердің көлеңкесінде қалып қоймай, солардан қалыспай өркендеуімізге жол ашатынымыз айрықша маңызға ие. Осын­дай білімнің аясында өзгелерден тәжір­и­бе ғана алып қоймай, олардың ең озық жетіс­тіктерінен үлгі ала отырып, рухани қасиетке бай, ұлттық құндылыққа терең бойлайтын, зерденің ашықтығын көрсететін, сананың кеңіп кемелденуіне алып келетін, келешектің кемел дамуына, абыройы асқақтаған ел болуға бірден-бір күш-жігер беретін рухани дүние «Руханият» пәні болмақ.

Рухани жаңғыру аясындағы жасалып жат­қан қандай да бір іс-шаралар болсын, зият­кер­лік өнім, ағартушылық материалдар болсын әр азаматқа рухани нәр беріп, рухын көтеріп жігерлендіре түсуі керек деп ойлаймын. Әрбір азамат рухани түлеп, рухани сусындап, санасына терең ой салып, жан дүниесін жаңғыртып отыратын құндылығы зор рухани дүниелер қажет. Рухани жаңғыру әрбір қазақ азаматы үшін парыз деп білемін. Солай сезінгенде ғана, біз болашақ ұрпақ бойына рухани жаңғырудың дәнін себе аламыз. Сол дәннен өскен ұрпақ қана рухани бай, рухы биік, ұлтжанды, патриот азаматтар болатындығына кәміл сенемін. Ұлтың ұлылығын айшықтайтын оның тарихы мен мәдениеті, өнері мен ерлігі десек, ол да осы ұғым мен қасиеттің тереңінде рухани дү­ние­ден сусындап нәр алып жатқандығын айт­пай-ақ мойындаймыз. Ендеше «адам рухани бай болмай, материалдық байлықпен толық бақытты бола алмайды» деген қағиданы ескер­геніміз жөн. «Руханият» пәні біздің қоғамға ауадай қажет рухани дүние болары сөзсіз, ағайын!

Нұржан БЕКСҰЛТАНОВ,

«Ежелгі Тараз ескерткіштері» тарихи-мәдени қорық музейінің ғылыми қызметкері

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.02.2019

Бүгін еліміздің басым бөлігінде тұман түсіп, көктайғақ болады

23.02.2019

Бадминтоннан әлем кубогі: қазақстандықтар жұптық сында келесі кезеңге өтті

23.02.2019

Юлия Галышева Жапониядағы әлем кубогі кезеңінде қола жүлдегер атанды

23.02.2019

Елордада ашық құдықтар мәселесі қалай шешілуде?

23.02.2019

Астанада әскерге шақырылушыларды медициналық куәландыру мәселелері талқыланды

23.02.2019

Қоғамдық қабылдауда ақтөбеліктердің мыңнан астам мәселесі шешілді

23.02.2019

ТМД құрылысшылары баға белгілеу саласында тәжірибе алмасты

23.02.2019

Жас теміржолшылар республикалық «Jas qanattar»  форумына қатысты

23.02.2019

Қостанай облысында өткен жылы өңдеу өнеркәсібінің өсімі 5,8 процентке артты

23.02.2019

Мақсат - әр тұрғынға отыз шаршы метр баспана беру

23.02.2019

Қызылорда облысы Полиция департаментінің жеке құрамы үшін гарнизондық жиын өтті

23.02.2019

Лондонда қазақстандық боксшы қарсыласын нокаутқа түсірді

23.02.2019

Павлодарда  «Ұзақ өмір сүру орталығы» ашылды

23.02.2019

Ұлттық нейрохирургия орталығында түрлі науқастар тегін қаралды

23.02.2019

Кетіп жатқан әкімге «кетпе» деді 

23.02.2019

Полиция департаменті тұрғындарға арналған кеңсе ашты

23.02.2019

Майқайың кентінде өрт сөндірушілер газ толы баллондарды алып шықты

23.02.2019

ҚХЛ: Тұрақты біріншілік аяқталды

23.02.2019

Михаил Кукушкин жартылай финалға шықты

23.02.2019

Еуропа лигасының жеребесі тартылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу