Үкімет сағатында сот-сараптама қызметінің мәселелері талқыланды

Бүгін Парламент Мәжілісінде еліміздегі сот-сараптама қызметінің мәселелері жан-жақты талқыланған Үкімет сағаты өтті. Мәжіліс Төрағасының орынбасары Владимир Божко жетекшілік еткен жиында Әділет министрі Марат Бекетаев негізгі баяндама жасады.

Егемен Қазақстан
15.01.2018 2960
2

Жылдың алғашқы екі жұмыс аптасында ауыл-аймақтарды аралап қайтқан депуттардың алғашқы отырысын ашқан Төраға орынбасары күн тәртібіне шығарылған тақырыптың қоғамдық маңызы жоғары екендігіне назар аударды. Сондай-ақ, Мемлекет басшысының соңғы Жолдауында нақтыланған бағыт-бағдар мен оның алдында қабылданған мемлекеттік бағдарламаларды, жоспар-жобаларды өзара қабыстыра отырып жүзеге асыру көзделіп отырғандығын тілге тиек етті. «Өткен жылы «Сот-сараптама қызметі туралы» заң жобасының жаңа редакциясы қабылданды. Бұл құжат салалық қызметтің кейбір тетіктерін жетілдіріп, түрлі сараптама жүргізудің озық технологиялық жетістіктерін кеңінен қолдануға мүмкіндіктер береді деп санаймыз», деген В.Божко сот-сараптама қызметінде өз деңгейінде орындалмай қалған олқылықтар да бар екендігін атады. «Мәселен, 2013 жылы ел Премьер-министрі бірқатар министрліктерге азаматтар мен сарапшылардың қызметіне қиындық туғызбас үшін мәйітxаналардағы жағдайды тәртіпке келтіруді тапсырғаны белгілі. Алайда, бұл түйін әлі күнге дейін өз деңгейінде шешімін тапқан жоқ. Тіпті, Астана қаласында xалық саны 5 есеге артса да, мәйітxаналар облыстық деңгейде қалып отыр. Алматыда да жағдай мәз емес. Қаржы министрлігі қазіргі заман талаптарына сай мәйітxана салуға қаржы бөлмейді. Ал мекемелер мен әкімдік бір-біріне сілтеп әлек. Сол себепті сот сараптамасын жасайтын құқық қорғау органдары мен сот органдары қиындық көруде. Оған қоса, барлық құқық қорғау органы өңірлердегі бірнеше ауданда сот-медициналық сарапшылардың жоқтығын айтып шағымданады. Тергеушілер мәйітті немесе іс материалдарын 200-500 шақырым жерде орналасқан сот-сараптама бөлімдеріне жіберуге мәжбүр. Бұдан қылмыстық істі тергеу мерзімі созылып кетеді де, осы іс бойынша жүретін адамдар зардап шегеді», деді В.Божко.

Осылай деген Төраға орынбасары қазіргі кезде бұл салаға жауапты Әділет министрлігінің айқындалған міндеті – сот-сараптама қызметін реформалау болып отырғандығын айта келіп, аталған қызмет жайлы егжей-тегжейлі баяндау үшін мінберді Әділет министрі Марат Бекетаевқа ұсынды. Өз кезегінде министр ә дегеннен-ақ, сот-сараптама қызметін әлемнің ең үздік тәжірибелеріне сәйкестендіріп, жаңғыртылған құқықтық жүйенің басты элементін қалыптастыру мақсаты көзделіп отырғанын жеткізді. Құқықтық мемлекет орнатуда сот сараптамасы институтының рөлі айрықша екендігін алға тартқан министр саладағы бірқатар қиындықтарды жіпке тізді. «Олар сіздерге жақсы мәлім және жүйеге жағымсыз әсер етеді. Айталық, сараптама қорытындысын ұзақ күтуге тура келеді. Сонымен қатар олардың сапасы төмен күйде. Бұл жерде әдеттен тыс жағдай қалыптасады. Сарапшылардың қорытындыларында жиі қарама-қайшы тұжырымдар болады», деді М.Бекетаев.

Жалпы, Қазақстан тәжірибесінде сараптама нәтижелері анықтылық енгізудің орнына қоғамда теріс резонанс тудырған жағдайлар орын алмады деп айта алмаймыз. Осы арада сараптама қызметі істі анықтауға және әділ шешім қабылдауға көмектесуі тиіс десек те, мұндағы сыбайлас жемқорлықтың жоғары қаупі жағдайды қиындата түседі. Өзінің жеке пайдасы үшін сарапшы пікіріне әсер етуді қалайтындар да жоқ емес.

«Сараптама жүйесі дағдарысының себептері, бір қарағанда, анық сияқты. Бұл – төмен еңбек ақы, әлсіз инфрақұрылым, біліктіліктің төмендігі, кәсіби кадрлардың кетуі. Мұндай мәселелерді шешудің төте жолы ретінде тек қаржыландыруды ұлғайту тетігі таңдалады. Алайда, егер орынды жұмыс істейтін модель болмаса, кез келген қосымша ақша қаражаттары тиімді болмайды», деген Әділет министрі осы мақсатта сот-сараптама қызметінің моделін өзгерту туралы күрделі шешім қабылданғанын айтады. Оның түсіндіруінше, қайта жаңғыртудың мәні – жаңа механизмдерді құру және ескілерін өзгерту болып табылады екен.

Сала мамандарының айтуынша, өткен жылы қабылданған заң қызметтің кәсіби тұрғыда жетілуіне оң әсерін тигізген. Сот сарапшыларының палатасы құрылып, жұмыс істеу тәртібі реттелген. Нәтижесінде, республикалық палата аясына 105 сот сарапшысы бірігіп, еліміздің 7 аймағында филиалдар құрылған. Сонымен қатар кадрлық әлеуетті арттыру үшін арнайы оқу бағдарламалары шеңберінде 40 сарапшы әлемдік деңгейдегі оқу орындарында біліктіліктерін жетілдірген. Биыл бұл бағыттағы жұмыс жалғасын тауып, молекулярлы-генетикалық және трасологиялық сот-сараптама зерттеулері, қолтаңбаларды танып-білу, видеофонографиялық, медико-криминалисттік сараптамалар жасау шеберлігін шыңдаудан 170 маман АҚШ, Түркия, Литва сынды елдерге аттанады деп жоспарланған.

Қалай десек те, біздің елдің бүгінгі таңдағы сот-сараптама жүйесі жылжымайтын мүлік қорын жаңартуды қажет етеді. Министр М.Бекетаевтың мәлімдеуінше мәйітхана ғимараттары белгіленген стандарттарға сәйкес келмейтіні жасырын емес. Министрлік бұл қиындықтарды қолда бар мүмкіндіктер арқылы шешуге тырысуда. Жергілікті әкімдермен кеңесіп босап жатқан объектілерді беру және жаңа ғимараттар салу туралы мәселелер пысықталу үстінде екен. «Тағы бір маңызды түйін – сараптаманың жұмысына қажетті қаражаттардың жыл сайын қысқартылуы. Мысалы, амортизациялық шығыстарға жеткілікті түрде қаржы бөлінбейді. Сондықтан да тозған жабдықтардың мәселесі сол күйінде қалып отыр», деген Марат Бақытжанұлы сот-сараптама қызметін жетілдіру жөніндегі жұмыс келешекте өз жалғасын табатынын айтады. «Әрине, бұл сала еліміздің негізгі стратегиялық құжаттарын жүзеге асыруға негізделетін болады. Осы күні министрлік кезең-кезеңмен енгізілетін реформаға бастама жасады және ол біраз уақытты қажет етеді. Оның айтарлықтай нәтижелерін 4-5 жыл күтуге тура келеді», деді М.Бекетаев.

Жиын барысын қосымша баяндаманы Мәжілістегі Заңнама және сот-құқықтық реформа комитетінің төрағасы Нұрлан Әбдіров жасап, ол саланың бірқатар түйткілді мәселелеріне тоқталды. «Ішкі істер министрлігінің дерегіне сүйенсек, бүгінде сот-сараптама қызметі республикамыздағы 175 ауданның 92-інде жоқ екен. Ал барының өзінде қызмет ететін кадрлардың еңбек өтілі 20 жылдан асып жығылады. Сол сияқты олардың қатарын 120-150 мың теңге шамасындағы жалақымен жас мамандармен толықтыру мүмкін емес секілді», деді депутат Н.Әбдіров.

Тақырыпты талқылау барысында депутат М.Айсина, А.Төлешов, Қ.Мусин, А.Тасболатов, С.Абдрхманов, Н.Микаелян сынды халық қалаулылары сот-сараптама қызметіне қатысты мәселелерді көтеріп, сөз сөйледі. Ал жиын соңында Үкімет сағатының нәтижелері бойынша Үкімет атына тиісті ұсыныстар әзірленді.

Нұрлыбек ДОСЫБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.01.2019

Жаңа әліпби негізіндегі қазақ тілі емлесінің ережелері

17.01.2019

Тікұшақ апатынан қайтыс болған ұшқыштың кім екені анықталды

17.01.2019

СІМ мен Ауылшаруашылық министрлігі инвестициялар мен экспорт бағытындағы үйлестіру жұмыстарын нығайтуда

17.01.2019

Жүзге жуық оқушы Wiki Camp акциясына қатысты

17.01.2019

Қорықшыларға қастандық жасағандар анықталды (видео)

17.01.2019

Үшінші мегаполистің төрт ауданында әкімдер тұрғындар алдында есеп берді

17.01.2019

4 мешітті ҚМДБ меншігіне өткізуде кедергілер бар

17.01.2019

Ақтөбелік жастар тұрғын үймен қамтамасыз етіледі

17.01.2019

Нұрлан Сейтімов Сыртқы істер министрлігінің Жауапты хатшысы болып тағайындалды

17.01.2019

Қостанайда тергеуші кісі тонаушыны қылмысы үстінде ұстады

17.01.2019

Алматыда Денис Теннің өліміне қатысты сот үкімі шықты

17.01.2019

Алматыда тікұшақ апатқа ұшырады

17.01.2019

Алғашқы медициналық санитарлық көмек қызметіне қатысты мәселелер талқыланды

17.01.2019

Сенат бірқатар үкіметаралық келісімді ратификациялады

17.01.2019

Алматыда Жүрсін Ерманның бес томдық шығармалар жинағының тұсаукесері өтеді

17.01.2019

2250 әскери қызметші жеңілдікпен пәтер сатып алды

17.01.2019

Жамбылда экономиканың барлық саласында 4-5 пайыз өсім бар

17.01.2019

Станимир Стоилов ұлттық құрамадан кетті

17.01.2019

Оралдықтар 19 қаңтарда суық суға шомылады

17.01.2019

Маңғыстауда «Қошқар-Ата» қалдық қоймасына қатысты жұмыстар тұрақты жүргізіліп келеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу