Экономикалық өсім – ел игілігі

Өткен аптаның соңында Үкімет отырысында еліміздің 2017 жылғы әлеуметтік-экономикалық дамуы, респубикалық бюджеттің атқарылуының алдын ала қорытындысы қаралды. Алқалы жиында айтылғандай, былтыр ел экономикасындағы өсім көлемі 4 %-ды құраған. 

Егемен Қазақстан
16.01.2018 14141
2

 

Экономикадағы тұрақты өсім әлеуметтік салаға да ықпалын тигізгені байқалады. Мәселен, өткен жылдың алғашқы 9 айында жалдамалы жұмыскерлер саны 53,1 мың адамға артып, бас-аяғы 6,4 миллион адамға жетіпті. Соның арқасында жұмыссыздық деңгейі 5 пайыздық көрсеткіштен көтерілген жоқ. Экономикалық өсімге серпін берген басты салалар қандай? Оған қандай факторлар ықпал етті? Осы тектес сауалдарға қатысты сарапшылардың пікірін ұсынғанды жөн көрдік. 

Әлемдегі оң өзгерістер игі ықпалын тигізді

Қуаныш БЕЙСЕНҒАЗИН,
Экономикалық зерттеулер институты Макроэкономикалық зерттеулер орталығы директорының орынбасары:

– 2017 жылдың қорытындысы бо­йынша, еліміздегі жалпы ішкі өнім көлемі 4 пайызға өсті. 4 пайыздың жарты­сынан көбін шикізат өндірісі мен өңдеу өнеркәсібі қамтамасыз етті. Өт­кен жылдың қыркүйек айында «Қаша­ған» кенішінің игеріле бастағаны өндірістің өсуіне ықпал еткен маңызды факторлардың бірі болғаны байқалады. Наурыз айында «Қашағаннан» өнім алу көлемі жоғары көрсеткішке жеткені белгілі, экономиканың өсуіне бұл біршама серпін берді.

Мұнай өңдеу өнеркәсібі мен металлургия саласы да қарқынды түрде дамып келеді. Осы айтылған үш сектор бүгінде бүкіл өндірістің 80 пайызын қамтамасыз етіп отыр. Сауда-саттық пен көлік саласы да экономикалық өсімге негіз болғанын атап өту керек. Ел экономикасының өсі­мін­дегі ауыл шаруашылығы мен құрылыс саласының үлесі 10 пайыз шамасында.

Жалпы, экономиканың ахуалын ұсы­ныс пен сұраныс тұрғысынан қарастыруға болады. Оған үй шаруашылықтары, мемлекет, бизнес және сыртқы әлем сынды төрт агент қатысады. Осы төртеуінің де алатын орны зор. Өткен жылы оған сыртқы әлемнің қосқан үлесі ерекше. Экспорттың үлесінен импорттың көлемін алып тастағанда қалатын көрсеткіш таза экспорт саналады десек, таза экспорттың рөлі зор. Әсіресе, Қазақстан сияқты мұнай-газ өнеркәсібі дамыған ел үшін. Өткен жылдың қазан айынан бастап мұнайдың бағасы 60 доллардан асты, жыл бойы 50 доллардан жоғары болып тұрды. Алдыңғы жылмен салыстырғанда 23 пайызға өсті. Соның арқасында отандық мұнай өнеркәсібі біршама дамыды, оған қоса шикізат экспортында жақсы көрсеткіштер тіркелді.

Инвестициялық капитал да айтар­лықтай өскенін байқауға болады. Оған қатысты жылдың толық қоры­тын­дысы әзірге жоқ, қазан айындағы дерекке сүйенсек 5,7 пайызға өсіпті. 2016 жылдың осы кезеңінде ол 4,7 пайыз­ға өскен еді, демек, ілгерілеу бар. Кәсіп­керлік сек­тор­дағы оң өзгерістер мен тұ­рақ­­ты­лықтың арқасында 9 ай ішінде Қа­зақ­­станға 15,7 миллиард доллар инвестиция тар­тылғанын жетістік деп бағалаған жөн.

Сауда саласындағы өсім бірінші кезекте несиелендіру жұмыстарының жолға қойыл­ғанымен байланысты. 2015-2016 жылдары несие беру тоқырап қалса, өткен жылдың наурыз айынан бастап несиелендіру қарқын алғанын көрдік. Соның арқасында сауда-саттық көлемі де ұлғайды.

Сауда секторы азық-түліктік және азық-түліктік емес деп бөлінетіні белгілі. Бір айта кетерлігі, сауда секторында азық-түліктің үлесі екіншісімен салыстырғанда артық екен. Бұл негізі онша дұрыс үдеріс емес. Себебі бұл халықтың ақшасының көпшілігі азық-түлікке жұмсалып жатыр деген сөз. Оған керісінше, азық-түлікке жатпайтын тауарларды сату-сатып алу үлесі азайып бара жатқаны байқалады.

Экономикалық өсімге сыртқы процестердің тигізген ықпалы айқын сезілді. Атап айтар болсақ, Ресей рецес­сия­дан шықты, Қытай 2017 жылы жос­пар­дағы 5 пайыздық өсімнің орнына 5,7-5,7 пайыздық нәтиже көрсетті. Осы фак­торлар біздің экономикамызға да оң ықпалын тигізді. Қазір дүниежүзі бойынша инвестициялық ағымдар қайта жанданып, оның көлемі ұлғаюда. Біз вакуумде өмір сүріп жатқан ел емеспіз, жаһандық экономиканың құрамдас бөлігі болғандықтан Ресей, Қытай елдеріндегі, Еуропадағы оң ахуалдар бізге де жағымды әсерін тигізіп жатыр.

Сыртқы сауда көлемі ұлғайды

Нұрлан ҚҰЛБАТЫРОВ,
«Сауда саясатын дамыту орталығы» АҚ бас директорының орынбасары:

– Қазақстанның сыртқы саудасының көлемі 2017 жылдың 11 айындағы көрсеткішке сүйенсек 69,5 млрд долларға жуықтады. Бұл алдыңғы жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 25,1 пайызға артық көрсеткіш. Яғни өткен жылы экспорт 31 пайызға, импорт 15 пайызға өскен.

Жалпы, Қазақстанның сыртқы сау­дадағы басты әріптестеріне Ресей, Қытай, Италия, Нидерланд, Франция, Швейцария, Өзбекстан, Германия, Түркия, Испания сынды мемлекеттер жатады. Көршілес Ресей және Қытай экономикаларымен қарым-қатынас мықты дамығаны белгілі. Осы он мемлекеттің ішінде соңғы уақытта Өзбекстанмен арадағы сауда қатынастары кеңігенін ерекше атап өтуге болады. Өткен жылы Өзбекстанмен өзара сауда-саттықта экспорттың үлесі 30 пайызға ұлғайса, импорт көлемі 27 пайызға жуық көбейіпті.

2017 жылы жүзеге асқан ірі сауда-эко­но­ми­калық қарым-қатынастар аясындағы оқиғалардың қатарында Қазақстан мен Қырғызстан үкіметтерінің арасындағы «Жол картасын» атап өтуге болады. Екі ел арасындағы шекарадағы фискалдық-әкімшіліктендіруге, вете­ри­нарлық, са­ни­тар­лық-эпидемиологиялық бақы­лау­ларға байланысты мәселелердің барлығы екіжақты шешімін тапқаны белгілі.

Сыртқы сауда айналымына тоқтал­ғанда еліміздің транзиттік әлеуеті туралы айтып өткен жөн. Мәселен, «Батыс Еу­ропа – Батыс Қытай» транзиттік көлік дә­лі­зі нәтиже бере бастады, яғни тран­зит­тік тасы­мал көлемі біршама ұлғайды. Ақ­тау теңіз порты, «Қорғас» құрлық порты ар­қы­­лы контейнерлік тасымал көлемі артты.

2017 жылдың тағы бір үлкен жетіс­тіктерінің бірі – Қазақстан Респуб­ли­­ка­сының аясында, Еуразиялық эконо­ми­калық одақ аясында жаңа Кеден кодек­сінің биылғы жылдың басынан күшіне енуі. Соның арқасында «бір терезе» қағи­дасы бойынша көрсетілетін кедендік қыз­меттер қатары артты. Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттермен арадағы тауар айналымында оң өзгерістер бар.

 Өткен жылы Үкіметте қабылданған «Ұлттық инвестициялық стратегия» және «Ұлттық экспорттық стратегия» да бір-бірін толықтыратын, еліміздің экспорттық әлеуетін арттыратын, бірінші кезекте көршілес елдермен қарым-қатынасты кеңейтуге ықпал ететін маңызды құжат болды. Бұл стратегиялар жаңа нарықтарға шығуға да әсерін тигізуге тиіс.

Дайындаған

Арнұр АСҚАР,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

16.11.2018

Алматыда белгілі сахна суретшісі Мұрат Сапаровтың көрмесі өтті

16.11.2018

ШҚО Зайсан ауданында Баймұрат батырға ескерткіш қойылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу