Қалтөре Жұмақұлов: Сахна безендірудің мақсаты – қойылымның көркемдік бейнесін ашу

Жаңа көзқарастан жүгі жинақталып, жасара түсетін әдемі өнердің бірі – театр өнері. Ғасырлық тарихты өкшелеп келе жатқан өнердің қалтарысымен қақтығыспай өтіп, шарықтау шегіне шалынбай жеткен өнер иесі кемде-кем болар. Өйтпесе өнер бола ма?!

Егемен Қазақстан
16.01.2018 4064
2

Көрермен мен сахнаның ортасын жұмбақ сырымен тұмшалай түсетін перденің ар жағынан сиқыр күтеміз. Сіз бен бізге беймәлім де мәлім тіршіліктің жықпылдарынан сүзіліп шыққан сұлулықты ынтыға күтеміз. Сахна пердесі ашылған сәттен-ақ, күнделікті күйбің тіршіліктен өзге, шоқтығы биік өмірге қалықтай ұша жөнелеміз. Ол – сахнаны сан алуан декорацияларымен жұмбақтандыра түсетін сценографиялық шешім!.. Ғасыр бастауындағы сахна жабдығы мен бүгінгі сахналық безендірудің арасы жер мен көктей екені айтпаса да түсінікті жайт. Соңғы кездері жаңа технологиялық құралдармен жабдықталған сахнаға анау айтты декорация құрып әуре болмайтын, минимализм заңдылығына сүйенген қойылымдар да жеткілікті. Осыған орай Оңтүстік Қазақстан облыстық Ж.Шанин атындағы академиялық қазақ драма театрының бас суретшісі, Қазақстанның мәдениет қайраткері Қалтөре ЖҰМАҚҰЛОВПЕН әңгімелесіп, ой бөлісудің сәті түсті. 

– ХХ ғасыр сахнасындағы декорацияға, яғни безендіру ісіне актер қызмет етті, ал бүгінгі ми­нимализмдік шешімдегі сцено­гра­фиялық еңбек сіз үшін несі­мен ерекшеленеді?

– Негізі сахна безендірудің мақсаты қойылымның көркемдік бейнесін ашу болып табылады. Мен соған қызмет жасап келдім. Сонау 1970-1980 жылдарға қарағанда бүгінгі күннің декорациясының айыр­машылығы осында. Ол жылдары декорация әрекет орнын ғана бейнелеген болса, бүгінгі күн ол актермен бірге жұмыс істейді. Егер сценографияның тарихына тоқталатын болсақ, бірнеше ке­зеңді басынан өткергенін кө­ре­міз. Бүгінгі сценографияның ми­ни­мализмге бет бұруы – уақыт талабы. Минимализм дегенді қа­рапайымдылық деп түсінсек болады. Ал қарапайымдылықтан асқан сұлулық пен ғажайып құпиялық жоқ. Сол қарапайымдылыққа қалай қол жеткізуге болады, міне, бүгінгі мәселе осында. Ол кез келген адамның «тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйінін» таба бермейтіні секілді оңай шаруа емес. Сахна нақтылықты қажет етеді. Нақты ой. Нақтылы өзгеріс. Бірақ қандай да бір жаңа көзқарас болсын қойылымның өзегін ұстап тұратын идеяға қызмет жасап, мәнін ашуға ойын барысында актерге жәрдем етуі керек. Сол се­бепті декорация тек минимализммен шектелмей, әр қырлы болуы мүмкін. Әр спектакльдің айтатын ойы, көтеретін салмағы мен идея­сын минимализм аша алмауы мүмкін. Оған режиссердің ойы мен талабын қосыңыз. Кейде рас, сіздің тапқан минимализміңізге режиссердің ойы сай болмай қалуы әбден мүмкін. Режиссерге көп нәрсе байланысты. Пьесаны оқыған сәтте минимализм жасаймын деп ойламайсың. Ізденіс барысында, екшеле келе минимализмге айналып кетуі не керісінше шешімге ұшырауы мүмкін. Режиссермен тығыз жұмыс жасау, тіл табысу, ойлардың бір жерге тоғысуы шығармашылық жетістіктің жартысы деуге болады.

Режиссер трактовкасы – үл­кен мәселе. Өз басым алдымен, режис­сердің талабын жүректен өткізіп барып жұмыс істеймін.

– Қолыңызға пьеса тиген сәт­те сізді ең алдымен қандай нәр­­се мазалайды?

– Мені толғантатын нәрсе: «Бұл пьесаны қолға алғандағы мақ­сатымыз не?» деген сұраққа жауап табылмай қиналған сәт. Тиісті жауап алынған кезде жұмысқа деген құлшыныс пайда болады. Бағытың айқындалады. Ойыңды сол бағытқа жинақтайсың. Бастапқы ойымда айтқандай, мұны «сахнада өмір сүрсе екен» деген мақсатпен жүзеге асырамын. Өкінішке қарай, көптеген қойылымдарда санамда сараланған декорацияларым тек әрекет орнын бейнелеумен ғана шектеліп қалады. Ұйқысыз түндер мен мазасыз күндердің куәсіндей туындыңды актер қарекетке айналдыра алмай, ал режиссер көздеген нысанасынан мүлт кетіп, ой ыдыраса, жүрегің май ішкендей кілкиді. Сол үшін әр қойылымға тапқан дүниелерің ойналып, идеяң орындалса екен дейсің.

– Сахналық шешім жүректі жарып шықпаса – қалғаны зая кетеді. Десе де түйіні табылмай қалған сахналық шешіміңіз болды ма?

– Шығармашылық жолымда мені қинаған шешім Ш.Айтматов пен М.Шахановтың «Сократ түні» тарихи драмасы еді. Тақырыпты дөп баспай, дөңгелене қиыс кетіп, драманың түбіне тереңдеп бата алмай кібіртіктеп, ұзақ қиналдым. Авторлар әлемдік деңгейдегі мәсе­лені қозғап тұр. Сол үшін белгілі бір шешімге тоқтамас бұрын алдымен, саралауды қажет ететін сараптама жолынан өтесің. Адамзат өткен тарихи кезеңдерді көп зерттеуге тура келді. Мишығыңа әлдене ендеген кезде, жауабы табылады. Толғантқан шешімімді тапқандағы сезімді жай сөзбен айтып жеткізу қиын. Түпкілікті байлам қойылымның төңірегімен шектелмей, адамзаттық ортақ ой биіктігіне жеткізер кеңістікке шығып кетті. Әлемдік толғаныс тудыратындай шешім жасадым. Көрерменнің көңілінен шыққан дүние болды-ау деймін...

– Бүгінгі көрермен сахналық өмірден қандай да бір өнегелі ой түйеді деп ойлайсыз ба? Жал­пы олардың кейіпкерлеріне сағы­ныш-мұңын, сүйіспеншілік сезі­мін байқайсыз ба? Жоқ әлде сол заматта ұмыт қалып жата ма?

– Адам ең алдымен, қоғамда өмір сүреді. Қоғамдағы өзгеріс, кімге болсын әсерін тигізбей қоймайды. Жа­ныма бататыны – қоғамдағы сү­лесоқтық. Адамдар өзіне емес айналасындағы тіршілікке нем­­құрайлы. Кешегі кеңестік кезеңде мәңгүрт болдық дейік, ал қазіргімізге не жорық?! Адамның айналасынан қол үзуі, бейтарап күй кешуі оңай. «Сен тимесең, мен тименнен...» қауіптенемін. Көре тұра көрмегенсу, біле тұра білмегенсу – қауіпті. Жан ауырмау дерті жаман. Мөлдір шыныдан футляр киіп алған сияқтымыз. Бұрынғы адами құндылықтар, қасиеттер басқаша түсінік ала бастады...

– «Сахна – көрерменді тәр­биелейтін орын» дегенге қалай қарайсыз?

– Біз көбіне біреуді тәрбие­ле­гіміз келіп жатады. Негізі әр­қайсымыз өзімізді тәрбиелеуге күш салуымыз керек. Шариғатта келеңсіз нәрсені қолмен тоқтату, қолмен тоқтата алмасақ – сөзбен, сөзбен тоқтамаса – жеккөру деген сөз бар. Сахнада шығармашылық топ өздеріне солай сұрақ қоюы керек. Бұл ретте егер көрерменді толғандырып, ойландыра алсақ, сахнагер үшін үлкен жетістік сол.

Қоғамға ой тастайтын парасатты дүниелермен жұмыс істегенді жаным қалайды. Жұмысқа жауап­кершілікпен қарағанды ұнатамын. Көрерменнің алтын уақытын ұр­ламауға, өкіндірмеуге тырысамын.

Әңгімелескен

Сая ҚАСЫМБЕК,
Ж.Шанин атындағы академиялық қазақ драма театры әдебиет бөлімінің меңгерушісі

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

13.11.2018

Egemen Qazaqstan алғашқылардың бірі болып Chartbeat құралын пайдаланады

13.11.2018

Жаңақорған ауданында 116 бас қой белгісіз аурудан қырылып қалды

13.11.2018

Қызылордада қауіпті аймақтар анықталып, даярлық мәселелері күшейтілді

13.11.2018

Ақтөбеде жоғары жылдамдықтағы интернет желісі ұлғаяды

13.11.2018

Елбасы Астана клубының төртінші отырысына қатысты

13.11.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Ауғанстан Республикасының бұрынғы президенті Хамид Карзаймен кездесті

13.11.2018

«Айша бибі» мен «Ақыртас» әлемдегі ерекше туристік нысандардың тізіміне енді

13.11.2018

Павлодарда Португалиялық профессор студенттерге дәріс беріп жүр

13.11.2018

Т.Сүлейменов ел өңірлеріндегі жылу бағасының әртүрлілігін түсіндірді

13.11.2018

Тайваньда таеквондодан Президент кубогі додасы аяқталды

13.11.2018

Елордалықтар 14 қарашада жалпыхалықтық диктант жазуға қатысады

13.11.2018

Үкіметте 10 айдағы әлеуметтік-экономикалық даму қорытындылары қаралды

13.11.2018

Б.Сағынтаев өңірлердегі халықтың нақты табысының көрсеткіштеріне ерекше көңіл бөлуді тапсырды

13.11.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтар адамдардың қажетіне жарай бастады

13.11.2018

Шымкентте 5 000 000 теңгеге бағаланған көгершін көрмеге қойылды

13.11.2018

Қызылорда облысында газ құбыры құрылысы басталады

13.11.2018

Елбасы Еуропалық комиссияның бұрынғы төрағасы Жозе Мануэль Баррозумен кездесті

13.11.2018

Венгрияда синхронды жүзуден жасөспірімдер құрамасы бірінші орынды иеленді

13.11.2018

Тарифтерді көтерген монополистер заң алдында жауап береді

13.11.2018

Алматыда мектеп оқушылары арасында шешендік өнер байқауы өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Zaman talqysyndaǵy qazaq

Feısbýktegi paraqshamdy ashyp qaraımyn da oılanamyn. Feısbýkti men ádette merzimdik buqaralyq aqparat quraldarynyń nazarynan tys qalǵan oqıǵalar men jańalyqtardy jáne oǵan degen qoǵamnyń kózqarasyn bilý úshin ashamyn. Meniń paraqshamda úsh jarym myńnan astam jazylýshym bar. Olardyń 95 paıyzdan astamy – qazaqtar.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу