Қалтөре Жұмақұлов: Сахна безендірудің мақсаты – қойылымның көркемдік бейнесін ашу

Жаңа көзқарастан жүгі жинақталып, жасара түсетін әдемі өнердің бірі – театр өнері. Ғасырлық тарихты өкшелеп келе жатқан өнердің қалтарысымен қақтығыспай өтіп, шарықтау шегіне шалынбай жеткен өнер иесі кемде-кем болар. Өйтпесе өнер бола ма?!

Егемен Қазақстан
16.01.2018 3957
2

Көрермен мен сахнаның ортасын жұмбақ сырымен тұмшалай түсетін перденің ар жағынан сиқыр күтеміз. Сіз бен бізге беймәлім де мәлім тіршіліктің жықпылдарынан сүзіліп шыққан сұлулықты ынтыға күтеміз. Сахна пердесі ашылған сәттен-ақ, күнделікті күйбің тіршіліктен өзге, шоқтығы биік өмірге қалықтай ұша жөнелеміз. Ол – сахнаны сан алуан декорацияларымен жұмбақтандыра түсетін сценографиялық шешім!.. Ғасыр бастауындағы сахна жабдығы мен бүгінгі сахналық безендірудің арасы жер мен көктей екені айтпаса да түсінікті жайт. Соңғы кездері жаңа технологиялық құралдармен жабдықталған сахнаға анау айтты декорация құрып әуре болмайтын, минимализм заңдылығына сүйенген қойылымдар да жеткілікті. Осыған орай Оңтүстік Қазақстан облыстық Ж.Шанин атындағы академиялық қазақ драма театрының бас суретшісі, Қазақстанның мәдениет қайраткері Қалтөре ЖҰМАҚҰЛОВПЕН әңгімелесіп, ой бөлісудің сәті түсті. 

– ХХ ғасыр сахнасындағы декорацияға, яғни безендіру ісіне актер қызмет етті, ал бүгінгі ми­нимализмдік шешімдегі сцено­гра­фиялық еңбек сіз үшін несі­мен ерекшеленеді?

– Негізі сахна безендірудің мақсаты қойылымның көркемдік бейнесін ашу болып табылады. Мен соған қызмет жасап келдім. Сонау 1970-1980 жылдарға қарағанда бүгінгі күннің декорациясының айыр­машылығы осында. Ол жылдары декорация әрекет орнын ғана бейнелеген болса, бүгінгі күн ол актермен бірге жұмыс істейді. Егер сценографияның тарихына тоқталатын болсақ, бірнеше ке­зеңді басынан өткергенін кө­ре­міз. Бүгінгі сценографияның ми­ни­мализмге бет бұруы – уақыт талабы. Минимализм дегенді қа­рапайымдылық деп түсінсек болады. Ал қарапайымдылықтан асқан сұлулық пен ғажайып құпиялық жоқ. Сол қарапайымдылыққа қалай қол жеткізуге болады, міне, бүгінгі мәселе осында. Ол кез келген адамның «тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйінін» таба бермейтіні секілді оңай шаруа емес. Сахна нақтылықты қажет етеді. Нақты ой. Нақтылы өзгеріс. Бірақ қандай да бір жаңа көзқарас болсын қойылымның өзегін ұстап тұратын идеяға қызмет жасап, мәнін ашуға ойын барысында актерге жәрдем етуі керек. Сол се­бепті декорация тек минимализммен шектелмей, әр қырлы болуы мүмкін. Әр спектакльдің айтатын ойы, көтеретін салмағы мен идея­сын минимализм аша алмауы мүмкін. Оған режиссердің ойы мен талабын қосыңыз. Кейде рас, сіздің тапқан минимализміңізге режиссердің ойы сай болмай қалуы әбден мүмкін. Режиссерге көп нәрсе байланысты. Пьесаны оқыған сәтте минимализм жасаймын деп ойламайсың. Ізденіс барысында, екшеле келе минимализмге айналып кетуі не керісінше шешімге ұшырауы мүмкін. Режиссермен тығыз жұмыс жасау, тіл табысу, ойлардың бір жерге тоғысуы шығармашылық жетістіктің жартысы деуге болады.

Режиссер трактовкасы – үл­кен мәселе. Өз басым алдымен, режис­сердің талабын жүректен өткізіп барып жұмыс істеймін.

– Қолыңызға пьеса тиген сәт­те сізді ең алдымен қандай нәр­­се мазалайды?

– Мені толғантатын нәрсе: «Бұл пьесаны қолға алғандағы мақ­сатымыз не?» деген сұраққа жауап табылмай қиналған сәт. Тиісті жауап алынған кезде жұмысқа деген құлшыныс пайда болады. Бағытың айқындалады. Ойыңды сол бағытқа жинақтайсың. Бастапқы ойымда айтқандай, мұны «сахнада өмір сүрсе екен» деген мақсатпен жүзеге асырамын. Өкінішке қарай, көптеген қойылымдарда санамда сараланған декорацияларым тек әрекет орнын бейнелеумен ғана шектеліп қалады. Ұйқысыз түндер мен мазасыз күндердің куәсіндей туындыңды актер қарекетке айналдыра алмай, ал режиссер көздеген нысанасынан мүлт кетіп, ой ыдыраса, жүрегің май ішкендей кілкиді. Сол үшін әр қойылымға тапқан дүниелерің ойналып, идеяң орындалса екен дейсің.

– Сахналық шешім жүректі жарып шықпаса – қалғаны зая кетеді. Десе де түйіні табылмай қалған сахналық шешіміңіз болды ма?

– Шығармашылық жолымда мені қинаған шешім Ш.Айтматов пен М.Шахановтың «Сократ түні» тарихи драмасы еді. Тақырыпты дөп баспай, дөңгелене қиыс кетіп, драманың түбіне тереңдеп бата алмай кібіртіктеп, ұзақ қиналдым. Авторлар әлемдік деңгейдегі мәсе­лені қозғап тұр. Сол үшін белгілі бір шешімге тоқтамас бұрын алдымен, саралауды қажет ететін сараптама жолынан өтесің. Адамзат өткен тарихи кезеңдерді көп зерттеуге тура келді. Мишығыңа әлдене ендеген кезде, жауабы табылады. Толғантқан шешімімді тапқандағы сезімді жай сөзбен айтып жеткізу қиын. Түпкілікті байлам қойылымның төңірегімен шектелмей, адамзаттық ортақ ой биіктігіне жеткізер кеңістікке шығып кетті. Әлемдік толғаныс тудыратындай шешім жасадым. Көрерменнің көңілінен шыққан дүние болды-ау деймін...

– Бүгінгі көрермен сахналық өмірден қандай да бір өнегелі ой түйеді деп ойлайсыз ба? Жал­пы олардың кейіпкерлеріне сағы­ныш-мұңын, сүйіспеншілік сезі­мін байқайсыз ба? Жоқ әлде сол заматта ұмыт қалып жата ма?

– Адам ең алдымен, қоғамда өмір сүреді. Қоғамдағы өзгеріс, кімге болсын әсерін тигізбей қоймайды. Жа­ныма бататыны – қоғамдағы сү­лесоқтық. Адамдар өзіне емес айналасындағы тіршілікке нем­­құрайлы. Кешегі кеңестік кезеңде мәңгүрт болдық дейік, ал қазіргімізге не жорық?! Адамның айналасынан қол үзуі, бейтарап күй кешуі оңай. «Сен тимесең, мен тименнен...» қауіптенемін. Көре тұра көрмегенсу, біле тұра білмегенсу – қауіпті. Жан ауырмау дерті жаман. Мөлдір шыныдан футляр киіп алған сияқтымыз. Бұрынғы адами құндылықтар, қасиеттер басқаша түсінік ала бастады...

– «Сахна – көрерменді тәр­биелейтін орын» дегенге қалай қарайсыз?

– Біз көбіне біреуді тәрбие­ле­гіміз келіп жатады. Негізі әр­қайсымыз өзімізді тәрбиелеуге күш салуымыз керек. Шариғатта келеңсіз нәрсені қолмен тоқтату, қолмен тоқтата алмасақ – сөзбен, сөзбен тоқтамаса – жеккөру деген сөз бар. Сахнада шығармашылық топ өздеріне солай сұрақ қоюы керек. Бұл ретте егер көрерменді толғандырып, ойландыра алсақ, сахнагер үшін үлкен жетістік сол.

Қоғамға ой тастайтын парасатты дүниелермен жұмыс істегенді жаным қалайды. Жұмысқа жауап­кершілікпен қарағанды ұнатамын. Көрерменнің алтын уақытын ұр­ламауға, өкіндірмеуге тырысамын.

Әңгімелескен

Сая ҚАСЫМБЕК,
Ж.Шанин атындағы академиялық қазақ драма театры әдебиет бөлімінің меңгерушісі

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.09.2018

Сенат комитетінде діни қызмет және діни бірлестіктер мәселелері туралы заң жобасы қаралды

25.09.2018

Игорь Чжан: Велосипедтің кесірінен жүлде алмадым

25.09.2018

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ QS рейтингінде тағы да алға жылжыды

25.09.2018

142 үміткерге «Болашақ» стипендиясы тағайындалды

25.09.2018

Жақсы өсім - нәтижелі жұмыстың кепілі

25.09.2018

Инвесторлармен ортақ келісімге келді

25.09.2018

«Egemen Qazaqstan» газетінің журналисі марапатталды

25.09.2018

Қазақстан Экономикалық ынтымақтастық ұйымын нығайтуға және реформалауға шақырды

25.09.2018

Қазақстан Нельсон Мандела Бейбітшілік саммитіне қатысты

25.09.2018

Астана тұрғыны 10-қабаттан құлаған баланы тосып алды

25.09.2018

Қ. Қасымов ұялы телефондар ұрлығының жолын кесу шаралары туралы айтып берді

25.09.2018

Назарбаев Университетінде тың жобалар таныстырылды

25.09.2018

Нәубәт Қалиев қайтыс болды

25.09.2018

Үкіметте өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі мемлекеттік бағдарламасының жобасы мақұлданды

25.09.2018

АӨК цифрландыру аясында 20 цифрлық және 4000 дамыған ферма құрылады

25.09.2018

Жағажай волейболынан әлем чемпионатының іріктеу турнирі өтеді

25.09.2018

«Барыс» Мәскеуде «Динамоны» ұтты

25.09.2018

Бүгін Бакуде белдескен қос балуанымыз ұтылды

25.09.2018

«Хат қоржын» (25.09.2018)

25.09.2018

Солтүстік Қазақстан полицейлері Тілдер фестивалін өткізді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tirshilikti mádenıet bıleıtin qoǵam

Osy ýaqytqa deıin jeke adamnyń tirshiligin, turmys jaǵdaıyn onyń bilimi men eńbekqorlyq qasıetiniń bılep kelgendigi belgili. Adamdar kóp jaǵdaıda qoǵamnan bilimine saı oryn alyp otyrdy. 

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу