Ұстазға неге қол жұмсайды?

«Алты алаштың баласы бас қосса, төрдегі орын – мұғалімдікі» деген Мағжанның тағылымды сөзі мағынасын жоймаса да, мәнін өзгертуге шақ қалды. Оның бір себебін қазіргі қазақ қоғамындағы ұстаз беделі мен мұғалім мәртебесіне қатысты орын алып жатқан түрлі оқиғалардан анық байқауға болады. Әрине бірді-екілі мысалдан бүтіндей жағдайға баға беруге болмас, бірақ мектеп мұғалімдерінің абырой-беделіне нұқсан келтіретін көріністер жиілеп кеткенін жасыруға болмайды.

Егемен Қазақстан
25.01.2018 5873
2

Соның бір өкінішті мысалы Алматы облысының Іле ауданына қарасты Боралдай кентінде орналасқан мектепте болды. Қазір осы білім ордасындағы мұғалімнің соққыға жығылғаны жайлы ақпарат кеңінен талқылануда. Кенен Әзірбаев атындағы №15 жалпы білім беретін мектеп директорының оқу-тәрбие ісі жөніндегі орынбасары, әдіскер ұстаз, биология пәнінің оқытушысы Гүлзира Байділдаева ата-ана тарапынан жәбірленіп, ауыр дене жарақатымен ауруханадан бір-ақ шыққан. Оқиға желісі былай өрбиді: сол күні 6-сыныпқа биология пәнінен кезекті сабақ өтуге кірген ұстаз сыныптағы Вагиф Кулиев есімді оқушыға тәртіпсіздігі үшін бірнеше рет ескерту жасайды. 6-сыныптың оқушысы мектепке алып кіруге тыйым салынған қымбат бағалы әшекей бұйымын қатарластарына көрсетіп, сабақ өтуге кедергі келтірген екен. Былай қарағанда, кез келген мектептегі кәдімгі оқиға болатын. Бірақ үйіне барып, ата-анасына шағымданған оқушы өзін ұстазының ұрып-соққаны, сынып оқушыларының алдында намысына тигені жайлы айтып, істі отқа май құйғандай ушықтырып жіберген. Жұмыс аяғында мектеп ғимаратына баса-көктеп кірген оқушы Вагиф Кулиевтің анасы мен туыстары Гүлзира Байділдаевамен жанжалдасып, ақыры ұстазға қол жұмсауға дейін барған. Басына қатты соққы тиген мұғалімнің миы шайқалса, араша түскен оның әріптесі де дене жарақатын алған. Қазіргі уақытта Гүлзира Байділдаева Іле аудандық ауруханасында ем-дом алып жатыр. Оқиға бойынша жергілікті полиция әкімшілік іс қозғаған.

– Дәл қазір Гүлзираның жағдайы қалыпты. Дәрігерлердің бақылауында. Емі аяқталғасын сот-медициналық сараптама тағайындалып, сол бойынша оқушының ата-анасын қылмыстық жауапкершілікке тартуға арыз жазбақшымыз. Бұл жай ғана мұғалім мен оқушы, ата-ана арасындағы дау емес, мектеп абыройы мен ұстаз құқығының аяққа тапталуының шегіне жетуі болып отыр. Сондықтан бұл істі тек әкімшілік жауапкершіліктің шеңберінде жылы жауып тастауға қарсымыз. Әрі жәбір көрсетуші ата-ана тарапынан кешірім сұрауға ниет байқалмайды, керісінше «баламызға қол көтерді» деп айыптап, полицияға шағым түсірген. Гүлзираның сабақ үстінде ондай әрекетке бармағанына сыныптағы 20 бала куә болып отыр, – деді бізге оқиғаның мән-жайын түсіндірген ұстаздың зайыбы Мұрат Әбдікешов.

Қоғамның назарын аударған бұл оқиғаның әрі қарай қалай өрбитіні белгісіз. Бірақ көпшілік пікірі де, ұс­таз­дардың ойы да мұғалім мәртебе­сінің аяқасты болып, мектеп беде­ліне көлеңке түспеуіне қарай ойысып келеді. Алматы облыстық білім бас­қар­масының басшысы Дәурен Жүні­совтің де пікірі осыған саяды.

– Кенен Әзірбаев атындағы №15 жалпы білім беретін мектепте болған жағдайдан толықтай хабардармын. Біз өз әріптесіміздің сауығып, қатарымызға қосылуына тілектеспіз. Бұл тұтастай білім саласының абыр­о­йына сын болған оқиға. Оның әділ баға­сын құқық қорғау органдары беруі керек. Бірақ бұл іс бізге мектеп пен мұғалімнің мәселесіне қатысты жаңа­ша көзқарас ұстанып, ұстаз мәртебесін тиісті дәрежеде шешуді міндеттейді. Өз тарапымыздан арнайы ұсыныс әзір­леп, тиісті орынға жіберетін боламыз, – дейді облыстың бас ұстазы. 

Айтпақшы, мектеп мұғалімі­не қол жұмсау фактісі Алматы облысын­да бұған дейін де тір­кел­ген екен. Был­тыр Текелі қала­сында мектеп мұға­лімін ұрып, бағалы заттарын тонап кет­кен үш оқушы ұсталып, тиісті жа­за­сын алған болатын. Сол сияқ­ты мұғалімнің оқушыға қол жұм­сауы да облыс мектептерінің бірінде орын алып, істің аяғы ұстаздың қызметтен кетуімен аяқталған-ды. 

– Мектептегі кез келген жағ­дай­ды құқық бұзушылықтың ше­гіне жет­кені деп қарастыруға болмайды. Бұл жерде әдеп пен құрмет бірінші орынға шығып, адамгершілік тұрғы­сынан қарауымыз керек, дейді біз­ге Алматы облыстық ішкі істер депар­таменті баспасөз қызметінің жетек­шісі Көбейхан Нұрахмет. – Өйткені мектеп білім беретін орта. Ол ортадан қылмыстың ізін іздеудің өзі күнә. Жалпы, мұғалімнің беделі мен мектептің мәртебесі туралы бәріміз ойлануымыз керек. Егер біз өз балаларымыздың саналы білім алып қана қоймай, қауіпсіз ортада өсуіне ата-ана, қарапайым адам ретінде ат салыспасақ, бұл міндетті полиция жалғыз атқара алмайды. Ал Боралдайдағы мектепте болған іс біздің бақылауымызда, әкімшілік құқық бұзушылық бойынша хаттама толтырылған. Қазір бұл іс бойынша «полиция әрекет етпей отыр» деген сыңайда сыбыс тарап үлгергенге ұқсайды. Дене жарақатын салу бойынша қылмыстық жауапкершілікке тарту ісі тиісті сараптама қортындысы шығып, шағым жазылғаннан кейін қозғалады. Бұл жерде полиция өз міндетін орындайды.

Демек, дәл қазір қоғамда мұ­ғалім мәртебесіне қатысты мә­селе туындап отырғаны анық. Көп жағдайда бұл мәселе­ні ше­шуге ұмтылудан гөрі, ақ­п­а­раттық дау туғызуға бейім­де­­ліп алғанымыз да жасырын емес. Ендеше мәселенің байыбы­на барудың жолын іздеген жөн шы­ғар. Осы орайда қоғам бел­сендісі, рес­публикалық «Қазбілім» орта­лығының жетек­ші­с­і Аятжан Ахметжанұлы бұл мәселеге те­ре­ңінен үңілу керек деген ой қо­сады.

– Мұғалім мәртебесі мәселесі өте күрделі кезеңге ауысып кетті. Бала тәрбиесіндегі мұғалім, ата-ана һәм қоғам арасындағы үш тағанның бір біріне құрметі мен сенімі, байланысы мен әріптестігі дұрысталмаса біз болашақ үшін ешқашан серттесе алмаймыз. Біз бала тәрбиесіндегі ең күрделі мәселе – осы үш таған мәселесі қысқа уақытта шешілмесе еш нәрсе оңалмайды, тіпті болашақта бізді бұдан да ауыр, бұдан да күрделі мәселелер күтіп алуы әбден мүмкін. Мұндайдың алдын алмаса бізге опық жегізеді. Біз үнемі себеппен емес, салдармен күресетін әдет таптық. Мәселе өте күрделі, бала құқығы туралы заңдық норманың қабылдануына сәйкес, білім заңы мен білім заңындағы ұстаз мәселесі де қай­та қаралуды қажет етеді. Со­нымен бірге ақпараттық ке­ңіс­­тік­тің кеңеюі қоғамның бала ал­дын­дағы жауапкершілігі мәсел­есін де қайта қарау қажет. Егер ұстаз беделін заңмен қорғап, ақпаратпен асқақтата алмасақ, айлық пен шайлық бүгінде тек күндік алдамшы, болашақ тұрғысынан еш нәрсеге пайдасы тимейтінін бағамдағанымыз дұрыс, – дейді ол. 

Түйіндей келе, «Алты алаш­­тың баласы бас қосқан жер­дегі төр – мұғалімдікі» деген Мағжанның жоғарыда кел­ті­ріл­ген тағылымды сөзінің сал­ма­ғын сараптауды оқырман ен­ші­сіне қалдыра отырып, Кенен Әзір­баев атындағы №15 жал­пы білім беретін мектеп ди­рек­­торының оқу-тәрбие ісі жө­нін­дегі орынбасары, әдіскер ұстаз Гүлзира Байділдаеваға қа­тыс­ты оқиғаның өрбуі «Егемен Қазақстанның» назарында бола­тын­дығын айтпақпыз.

Қалмаханбет МҰҚАМЕТҚАЛИ,
«Егемен Қазақстан»

Алматы облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Қызылордалық полицейлер заңсыз аң аулаушыларды ұстады

21.02.2019

Түркістан облысының өз футбол командасы құрылады

21.02.2019

Жайық өзені бойында ауқымды рейд өткізілді

21.02.2019

«Аграрлық несие корпорациясы» 2019 жылы импорттық ІҚМ 65 мың басын қаржыландырады

21.02.2019

Бас прокуратура өтемақы қорына өндіру тәртібін түсіндірді

21.02.2019

Қоғамға көмектесетін инклюзивті инновациялар

21.02.2019

Дариға Назарбаева Еуропалық Одақтың Орталық Азия жөніндегі арнайы өкілімен кездесті

21.02.2019

Airastana 1 сәуірден бастап Қазақстан арқылы Ташкентке рейстерді ұлғайтады

21.02.2019

Қазақстан Ұлттық Банкінің төрағасы неміс бизнес-қоғамдастығының өкілдерімен кездесті

21.02.2019

Қазақстан мен ЕҚДБ арасындағы ынтымақтастық мәселесі талқыланды

21.02.2019

Семейлік оқушы-кәсіпкер Нәдір Сәбитов жиһаз шығаратын цех ашты

21.02.2019

Алексей Луценко «Оман турының» жеңімпазы

21.02.2019

Қызылорда облысында электронды кітапханалар жұмыс істейді

21.02.2019

Шымкентте «Шымкентплан» құрылды

21.02.2019

Қарағанды облысында биыл дәрігерлерге 63 пәтер беріледі

21.02.2019

Ғалымбек Кенжебаев қазақ боксшыларының финалдағы жеңілісін түсіндірді

21.02.2019

Бангладеште өрт салдарынан 81 адам қаза тапты

21.02.2019

Мәжілісте Арал өңірінің өзекті мәселелері талқыланды

21.02.2019

Михаил Кукушкин Марсельдегі турнирдің ширек финалына өтті

21.02.2019

Қазақстан баскетболшылары әлем чемпионатына іріктеу кезеңінде Австралияны қабылдайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу