Норвегия: Қысқы спорттың қаһармандары

Таяуда Оңтүстік Кореяда XXIII қысқы Олимпия ойындары басталады. Дүбірлі дода жақындаған сайын шартараптың сайыпқырандары асай-мүсейін сайлап, «бес қаруын» асынып, соңғы дайындығын пысықтап жатыр. Норвегия спортшылары алдағы байрақты бәсекеден мол олжамен оралатынын айтып, алақанын ысқылап отыр. 

Егемен Қазақстан
29.01.2018 4321
2

Жалпы, Норвегия – әлемдегі ауқатты елдің бірі ғана емес, спорттан ешкімге дес бермейтін алпауыт держава. Мұндай тұжырымға көз жеткізу үшін халқының саны 5 миллионнан сәл асатын сканди­на­виялық мемлекеттің Олимпиадада алған медальдарын санап шығу жет­кілікті. Қазіргі таңда қысқы спорт­тағы медаль саны бойынша Нор­вегия өзгелерден оқ бойы озып тұр. Олардың қоржынында 118 ал­тын, 111 күміс, 100 қола медаль бар.

Викингтер елінің жеңіс жылнамасы ертеден бастау алады. Қысқы Олимпия ойындары 1924 жылы тұңғыш рет Францияның Ша­мони қаласында өткізілді. Әлем­нің 16 елі қатысқан сол додада Нор­вегия жалпы саны 17 медаль жеңіп алды. Оның 4-еуі алтын, 7-еуі күміс, 6-ауы қола жүлде. Ал Олимп шыңын бағындыруға аттан­ған спортшылар саны небәрі 14 ғана болатын. Содан бері сканди­на­виялық спортшылар медальды қос-қостап алып келеді. Әлі күнге дейін бірде-бір мемлекет Норвегия секілді көп жүлдеге ие болмаған. Оның үстіне, Норвегия – жүлде саны 300-ден асқан тұңғыш әрі жалғыз мемлекет.

Шамонидегі (Франция, 1924 жыл) додадан кейінгі алты олимпиадада Норвегия алдыңғы қа­тар­да болды. АҚШ-тың Лейк-Плэ­сид (1932 жыл) қаласында өткен ойын­да командалық есепте екінші орын алып қалды демесең, қалған­дарында ешкімге дес берген жоқ. Нор­вегияда қысқы Олимпия ойын­дары тұңғыш рет 1952 жылы өткі­зілді. Байрақты бәсекеде викингтер барын салып, жалпы есеп бойынша 7 алтын, 3 күміс, 6 қола медальмен бірінші сатыға жайғасты.

Отыз жылға жуық мерзім ара­лы­ғында норвегиялықтар қарсылас­тарын қалпақпен ұрып алып жүр­ген. Қысқы Олимпиадаға КСРО-ның қатысуы және Германия­ның қайта түлеуі, спортқа кәсіби тұр­ғыда көңіл бөлініп, жаттығу сапа­сының өзгеруі скандина­вия­лық­тарға қиын тиді. Бұрын қарсылас шақ келтірмейтін ел сайыпқы­ран­дарының алтын тәжін қайтару үшін 12 жыл аянбай тер төгуіне тура келді. Нәтижесінде Гренобльдегі (Франция, 1968 жыл) додада 6 алтын жүлдені қанжығасына байлап, командалық есепте бірінші орынға шықты. Дегенмен, викингтердің бұл қуанышы ұзаққа созылған жоқ. Гренобльдегі Олимпиададан кейін 20 жыл бойы Норвегия спортшылары ауыз толтырып айтарлық жетістікке қол жеткізе алмады (Әрбір қатысқан Олимпиадасынан екі-үш алтын бұйырды). Әсіресе, Калгаридегі (Канада, 1988 жыл) додада викингтер тұңғыш рет бас жүлдесіз қайтқан-тұғын.

Әйтсе де, сол байрақты бәсеке Норвегия қысқы спортының қайта түлеуіне мүмкіндік берді. Канадағы сәтсіздіктен кейін ел басшылығы, спорт мамандары жиналып, қысқы спортты қайта жаңғырту жоспарына кірісіп, OlympiaToppen жобасын жасап шықты. Аталған мекеме елдегі талантты споршыларды жинап, кәсіби спортқа жатпай-тұрмай баулыды.

Төккен тер текке кеткен жоқ. Екін­ші рет Олимпия ойындарын өткізген Норвегия сайыпқыран­да­ры Лиллехаммердегі додада (1994 жыл) алтыннан тау тұрғызды. Сол бәсекеде олар жалпы есепте 10 алтын, 11 күміс, 5 қола жүл­де жеңіп алды. Содан бері викинг­тердің қоржыны бос қайтқан емес. Скандинавтар сол жетісті­гін Наганода (Жапония, 1998 жыл) тағы бір рет қайталаса, Солт-Лейк-Ситиде (АҚШ, 2002 жыл) одан асып түсіп, 13 алтын жүл­де олжалады.

Норвегтердің Туринде (Италия, 2006 жыл) жолы болған жоқ. Не­бәрі 2 алтын, 8 күміс, 9 қола медаль жеңіп алған олар командалық есепте 13 орынға жайғасты. Екі алтынды місе тұтпаған ел үкіметі бұқаралық спортты басқа қырынан дамытуға кірісті. Сәтсіздіктен сабақ ала білген Норвегия Ванкуверде (Канада, 2010 жыл) тоғыз мәрте Олимп шыңын бағындырды. Ал Со­чиде (Ресей, 2014 жыл) жалпы саны 26 медаль жеңіп алып, коман­далық есепте бірінші сатыға жайғасты.

Норвегия спортшылары ту­ра­лы сөз қозғағанда Уле-Эйнар Бьёрн­дален еске түседі. Биатлон шебері жалғыз өзі-ақ Олимпиаданың 13 жүлдесін (8 алтын, 4 күміс, 1 қола) қанжығасына байлады. Бьёрн­даленнің жетістігін әлі күнге әлем халқы аузының суы құрып әң­гі­ме­лейді. Отызында орда бұзып, Солт-лейк-Ситиде бес дүркін Олимпиада чемпионы атанған Уле-Эйнар қыр­қында қамал алып, Сочидегі байрақты бәсекеде жетінші және сегізінші алтынын қоржынға салды. Бұдан бөлек Бьёрндален әлем чемпионатының 20 алтын медалін иеленген. Оның әлем кубогы кезеңдерінде жеңген медальдарын санап тауысу қиын. Алтыннан тау тұрғызатын «Биатлон патшасы» 133 рет әлем кубогы тұғырының ең биігіне шығыпты.

«Биатлон королі» Уле-Эйнар Бьёрндален Оңтүстік Кореяда өте­тін ақ Олимпиадаға бара алмайды. Өйткені Норвегияда жолдамаға талас барысында бұрынғы еңбегіңді емес, қазіргі әлеуетіңді бағалайды. Яғ­ни Йоханнес Бё мен Тарьей Бё бас­таған сайдың тасындай іріктел­ген жігіттер қазіргі таңда «биатлон королінен» мықты болып тұр.

Әлемде ақ Олимпиадада 10-нан аса медаль алған бес спортшы бар. Соның үшеуі – норвегиялық. Жо­ғарыда Бьёрндален туралы айттық. Аты аңызға айналған келе­сі сайыпқыран ‒ шаңғышы Бьорн Дэли. Ол 8 мәрте Олимп шыңын бағындырды. Бьорнның қоржынында бұдан бөлек айтулы доданың 4 күміс медалі бар. Оның әлем біріншілігіндегі жетістігі бір төбе. Тоғыз мәрте әлемнің ең үздігі атанып, 5 күміс, 3 қола жүлдеге қол жеткізді. Әлем кубогында 82 мәрте тұғырға көтерілсе, соның 46-сында теңдессіз үздік екенін дәлелдеді. Шаңғы спортымен бұрыннан таныс қазақстандық жанкүйерлер Бьорн Дэлиді «жақтыра» қоюы неғайбыл. Өйткені осы Дэли дүбірлі додаларда жерлесіміз Владимир Смирновтың басты қарсыласы болатын. Жалпы, 1990 жылдардағы Смирнов пен Дэлидің бәсекесін спорт сүйер қауым әлі күнге дейін тамсана айтады.

Алтын көрсе, жеңіске талпынатын скандинавиялық тағы бір спортшы – Четиль Андре Омодт. Ол – тау шаңғысынан төрт дүркін Олимпиада жеңімпазы атанған тұңғыш әрі жалғыз сайыпқыран. Бұдан бөлек дүбірлі бәсекенің 2 күміс, 2 қола медалін жеңіп алды. Әлем чемпионатында 4 алтын, 4 күміс, 3 қола жүлдеге қол жеткізді. Андре Омодт жеке медаль саны бойынша үздіктердің қатарына кіреді.

Ел спортшыларының ақ Олим­пиа­дадағы жүлделерінің басым бөлігін 6 спорт түрінен: шаңғы, коньки, трамплиннен секіру, тау шаңғысы, биатлон, шаңғы қос­сайы­сынан жеңіп алған. Аталған спорт түрлерінен норвегтер 101 алтын олжалапты. Ал медаль саны бо­йынша шаңғы мен шаңғы қоссайы­сынан ешкімге дес бермей тұр. Әдетте, әр мемлекеттің оң жам­ба­сына келетін спорт болады ғой. Норвегия туралы олай ай­ту­ға келмейді. Өйткені скандинав­­тар жазғы Олимпиадада да айтарлық­тай жетістікке қол жеткізді (56 алтын, 47 күміс, 42 қола медаль).

Норвегтердің қысқы спорттағы басымдығының себебін көп адам біле бермейді. Мемлекет сол­түс­тікте орналас­қандықтан, қысқы спортқа бейім болып келеді деген секілді таптаурын пікірдің жал­ған екені анық. Wall Street Journal басылымы олардың жетіс­тігін ұлтшылдығымен байланыс­тырыпты. Шындығында, Нор­ве­гияда әрбір қалада қысқы спорт түріне арналған клубтар бар. Да­рынды өрендерді тауып, жастайы­нан олардың талантын шыңдау­ға арналған мемлекет қаржылан­дыратын мекемелер елдің барлық бөлігінде жұмыс істейді. Мәселен, OlympiaToppen деп аталатын жоба елдің түкпір-түкпірін шарлап, таланттарды тауып, оларды кәсіби спортқа шыңдайды.

Елдегі спорттың дамуына мына жағдай да әсер етеді. Ба­ла­лар арасындағы жарыста ешқа­шан алтын, күміс, қола деген се­кілді медаль берілмейді. Сайыс­қа түскеннің бәрі бірдей марапат­талады. Мұның себебін спорт тіз­гінін ұстағандар былай түсіндіреді. Егер бала жас кезінде тауы шағылса, келешекте сол спортты тастап кетуі мүмкін. Ал жеңілсе де құрдасымен бірдей медаль алған өреннің спортқа деген ынтасы ашылады. Сонымен қатар Норвегияда далада спортпен айналысу мәдениеті қалыптасқан. Басқа елде балалар компьютерге телміріп отырғанда, норвегтер шаңғы теуіп, конькимен жарысып жүреді. Санаулы спорттан-ақ Норвегияның даңқын асқақтатқан скандинав феноменінің құпиясы, міне, осында!

Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларды қолдаудың 10 қадамы жасалды

22.02.2019

Қостанайда әкім есебі жаңа ғимаратта өтті

22.02.2019

Қарағанды облысының тумасы Қазбек Нұржановтың құрметіне арналған 41-ші жеңіл атлетика жарысы өтті

22.02.2019

Қарағанды облысында 479 жоба іске асады

22.02.2019

Ұлттық валютадағы мәтін тек қазақ тілінде болады

22.02.2019

Sanofi - күдіктен ада компания

22.02.2019

Сенатор С.Айтпаева Германиядан келген делегациямен кездесті

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларға тұрғын үй сертификаттары беріледі

22.02.2019

Ақтөбе облысында су тасқынына дайындық шаралары қабылданып жатыр

22.02.2019

Құралай Ахмет: Шет елде оқуға ынтасы бар кез келген адам «болашақтық» бола алады

22.02.2019

Жастар кәсіпкерлігіне арналған «Jas Business» семинары өтті

22.02.2019

Халықтың әл-ауқатын жақсарту – басты мақсат

22.02.2019

Жоғарғы сот жемқор судьяларды анықтауды күшейтеді

22.02.2019

Шаңғымен тұғырдан секіруден Қазақстан командасы әлем чемпионатында бақ сынайды

22.02.2019

Ерлан Қошанов көпбалалы отбасылар тұрғын үймен қалай қамтамасыз етілетінін айтты

22.02.2019

Мамандар: Денсаулық туралы жаңа Кодексті қабылдау бизнес үшін кедергілер туғызуы мүмкін

22.02.2019

Семейде «Нәджип Әмір» атындағы аудитория ашылды

22.02.2019

«Әбу-Даби Плаза» елордада жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді

22.02.2019

Милад Карими мен Аким Мусаев Мельбурндегі Әлем кубогінің финалына өтті

22.02.2019

Юлия Галышева бастаған Қазақстан командасы Жапониядағы әлем кубогіне қатысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу