Баповты бағалай алдық па?

«Мені Қазақстанға құрметтеп арнайы шақырмай-ақ қойсын. Бәрібір төрт-бес жылда елге қайтамын». Жиырма жылға жуық уақытын шет мемлекеттерде өткізген, ғұмырының соңғы жылдарында атамекенге ат басын бұрған даңқты қандасымыз, КСРО халық әртісі атанған жалғыз қазақ балет әртісі Рамазан Бапов 2007 жылы бізге берген сұхбатында осылай деген еді.  

Егемен Қазақстан
29.01.2018 3021
2

Классикалық өнерге құмар жандар болмаса, Рамазан Бапов­ты өз қазағымыздың көбісі біле бермейтіні рас. Білсе де, осыдан бірнеше жыл бұрын әйгілі бишінің өмірден озғаны туралы БАҚ-тар жарыса қазанама бергенде, Елбасы Н.Назарбаев көңіл айту жолдағанда ғана естіген болар. Тұлға туралы соңғы уақытта мүлде айтылмай кеткенін байқаймыз. Сол үшін Рамазан Салиқұлынан кезін­де алған сұхбаттарымызды сөй­летіп, көкейде сақталған әңгі­ме­лерін қайта тірілтуге ты­рыс­тық.

Біздің кейіпкеріміздің екі ағасы да Алматы хореографиялық училищесін бітірген. Жасы онға толғанда ағаларының ізімен барған Рамазанның жолы болып, Мәскеудегі Үлкен театр жанындағы хореографиялық училищеге қабылдауға арналған іріктеудің үшінші, соңғы күніне тап келіпті. Іріктеуден өткен 12 баланың ішінде Рамазанмен қатар, тағы бір қандасымыз Наталья Арынбасарова да болға­нын айта кетейік.

Мәскеудегі оқу орнын үздік бітірген Рамазан Баповтың жұлдызы көп ұзамай жарқырай жанды. Одақ астанасынан сынға түскен 400 бишінің ішінен Болгарияда өтетін Халықаралық Варна фестиваліне қатысатын болды. Арада елу жыл өткенде бізге сұхбат берген биші:

– Сол кезді есіме алсам әлі күнге дейін толқып кетемін. Халықаралық жарысқа бару, онда да атағы дүрілдеп тұрған Варнаға бару өңім түгілі, түсіме де кірмеген. Консерваторияны жаңа бітірген бозбала үшін Варна байқауына жай ғана қатысудың өзі үлкен жетістік саналатын еді ғой. Шынымды айтсам, жеңуден де, жүлдегер болудан да үмітім аз еді. Жастықтың әсері ме, менен үміт күтетіндердің аз болғанына намыстандым ба, әйтеуір, бар өнерімді көрсетуге тырыстым. Әділқазылар менің халықаралық жарысқа тұңғыш рет қатысқаныма сене алмапты,– деген-ді.

Варна байқауында жүлделі орын алған қандасымыз Ленин­градтан келген әйгілі Михаил Барышниковке ғана жол беріпті. Кейінірек Барышников капи­талистік қоғамнан «қайт­пай қал­ғандардың» тізімін толық­ты­рып, АҚШ-қа қоныс аударғаны белгілі.

Жасы жиырмаға да толмаған бозбаланың Варна биігінен кейін Мәскеуде қалуына болар еді. Рамазан Үлкен театрда биші болып қал дегендердің сөзін құлағына ілмей, қасарысып жүріп Алматыға келді. Абай атындағы опера және балет театрына биші болып орналасты. Үлкен театр-
мен де байланысын үзген жоқ, білікті ұстаздардың сыныбында шеберлігін шыңдаумен болды. Мәскеуде халықаралық лауреаттардан құралған балет труппасымен бірге жарты әлемді гастрольдік сапармен аралап шықты.

КСРО-ның мүйізі қарағайдай театрларының жүрегі дауалай бермейтін «Спартакты» Алматы театрында сахналауы Баповтың отандық балет өнеріне сіңірген сүбелі үлестерінің бірі саналады. Бұл туралы өзі «Спартакты» қазақ сахнасына алғаш әкел­ген­дердің бірі болғанымды мақтан тұтамын» дейді. Олай айтатын да жөні бар. Одақ көлеміндегі азулы театрлардың тісі бата бермейтін күрделі туынды үш-ақ ай дайындықтан кейін сах­­наланыпты. Авторы Арам Хачатурянның өзі премьераға келіп, ризалығын білдіргенінің өзі неге тұрады! Осы жетістіктерін қызғанғандардың, аяқтан шалуға тырысқандардың ызасы өтті ме, әйтеуір, қырыққа енді толған шағында Ыстамбұл мемлекеттік опера және балет театрына кету туралы шешім қабылдады. Пендешілік егестің бәрі уақыт өте келе ұмытылар, орта түзелер деп үміттеніп, төзуге тырысты. Бірақ «Шөлмектің мың күн емес, бір күн сынатыны» сияқты, ақыры шарт кетті.

– Шетелге өз қалауыммен емес, амалдың жоқтығынан кеткен адаммын ғой. Әйтпесе, Қазақстанда белді қызмет те, атақ та бір басыма жетіп-арты­ла­тын еді. Ол кезде басқа салалар сияқты мәдениет те темір құрсауда болды. Жоғарыдағы мықтылар әлі шіп-шикі ағайын-туыстарын, балаларын театрға тықпалауға тырысатын. Бір ғана мысал айтайын, туындысы әлі толық дайын емес адамдардың шығармасын театрдың алдағы жоспарына енгізбек болғандарды да көзіміз көрді. Абай атындағы опера және балет театрында өнер көрсететін, туындылары қойылатын адамдардың бойында таланттың ең болмаса ұшқыны сезіліп тұруы керек қой. Жоқ, бізде біреулерге министрдің жақыны болғаны үшін ғана сахнаны былғауға жол беріледі. Қырсықтың бәрі осындай ерегіс­тер­ден басталды, – дейді өзі.

Ыстамбұл театрындағы ең­бегі жеміссіз болған жоқ. Жыл сайын шәкірттерін халықаралық бай­қауларға апарып, жүлделі орындардан көрініп жүрді. Тоқсаныншы жылдардың орта шенінде өзі 28 жыл бұрын қатысқан Варна байқауына барған сапарында ескі достары­нан АҚШ-қа шақырту алды. Ал­ғашында бірнеше ай ғана жұмыс іс­темек еді, бақандай 13 жыл бойы қызмет етемін деген ойына кіріп-шықпаған-ды.

Джорджия штатындағы Атланта шаһарында жүріп қанда­сы­мыз өзінің балет мектебін ашып, 150-ге тарта балаға тәлім берді. Арнайы шақыртумен басқа да балет мектептерінде жұмыс істеді. Чайковскийдің «Щелкунчигін», «Шығыс биін», «Қытай биін», басқа да әлемдік классикаға айналған туындыларды қойып, шәкірттерімен бірге талай жүлдені иеленді.

Қазақстандағы балет әртістері фес­тивальдерінің құрметті қона­ғы ретінде, қазылық жасауға ша­қы­рылған Рамазан Баповпен тіл­десіп қалуға тырысқанбыз. Сонда:

– Пенде деген табиғатынан-ақ жайлы өмірге, молшылыққа тез бейімделгіш келеді ғой. Америкаға үйренісуім қиын болған жоқ. Мені ол жақта өнер адамы, өз саласын жетік білетін маман ретінде құрметтейді. Талантты, адал шәкірттерім бар. Кейде «Қазақстанға шақыра қалса, соның бәрін қалай тастап кетемін» деп те ойланамын. Елге барып, Америкадағыдан да керемет қойылымдар қоюға болатынын ойласам, тартып-ақ кеткім келеді. Бірақ «тартып кетудің» азабын көрдім ғой, осы жолы сабырмен шешім қабылдайын деп өзімді тежеуге тырысамын. Мені Қазақстанға құрметтеп арнайы шақырмай-ақ қойсын. Бәрібір төрт-бес жылда елге қайтамын,– дегені бар.

Осы әңгімеден кейін арада бірер жыл өткенде елге оралды. 2007 жылы Елбасынан шақырту алысымен Алматысына асықты. Абай атындағы мемлекеттік опера және балет театрында балет труппасын басқарды, бас балетмейстер болды. Өмірінің соңғы жылдарында Т.Жүргенов атындағы өнер академиясы ректорының кеңесшісі қызметін атқарды. 2014 жылы өмірден озған атақты балет бишісі, хореограф, педагог Кеңсайдан мәңгілік мекен тапты.

Жалпы, «ел дегенде емініп, жұрт дегенде жүгініп қызмет қылатын», нағыз тепсе темір үзетін шағында шетел асып кет­кені үшін Рамазан Баповты жаз­ғыру қиын. Өзі айтқандай, өнер адамдарының өмірінің көп уақыты жұмыс басында – театрда өтеді. Олар сахнада құлпырып жүр­генімен, жайшылықта мү­сәпір. Күн сайынғы ауыр репи­­тиция адамның ағзасын тоздыратыны тағы бар.

Жаңа қойылым үшін, шәкірт­тері үшін әркімге қол жайып, қара­жат сұрау кімге оңай тисін?! Бар­лық жағдай жасалса, кім туған же­рін тастап, бақытын басқа елден іздейді?!

– Шетелде жүрген кездерімде отанынан жырақтағы адамның отансүйгіштік сезімі күшті болатынын түсіндім. Қазақстанды ойласам, бала кезім еске түседі. Он жасымда Мәскеуге кетіп бара жатқанда шешем байғұс қимай жылап еді. Содан бастап он жыл Ресейде болдым, алты жылым Анкарада өтті, АҚШ-та жүргеніме 12 жылдан асты, әлі қанша жылым шетелде өтетіні белгісіз,– бұл Баповтың АҚШ-тан оралмай тұрғанда айтқан сөзі. Қызылорданың қарапайым қызы мен алматылық теміржолшының отбасында туған азамат 20 жыл шетелде жүрсе де, Қазақстанның азаматтығын басқа елдің құжа­тына айырбастаған жоқ, алуға тырысқан да емес.

Шын мәнісінде Рамазан Бапов – қазақ балет өнерінің аңы­зына айналған тұлға. Алайда, сөз басында айтып кеткеніміздей, Рамазан Баповтай тұлғаның есі­мін ел есінде жаңғыртып отыру жа­ғы кемшін қалып жатқандай. Өткен жылы туғанына 70 жыл толған қандасымыз туралы кейбір БАҚ-тардың басым көпшілігі үн қатпады. Тек кейбір БАҚ-тарда отбасы мүшелерінің сұхбаттары жарық көрді. «Шабыт» халықаралық фестивалінің классикалық би аталымында жастарға «Рамазан Бапов атындағы диплом» бері­ле­тіні рас, бірақ ол аталым фес­тивальге жыл сайын қосыла бер­мейді. Рудольф Нуриев, Мая Пли­сецкая, Серж Лифарь сынды әлемнің аңызға айналған балет бишілерінің атындағы балет әртістері мен хореографтарының құрметіне халықаралық конкурс­тар өткізілетінін ескерсеңіз, «Шабыттың» атаулы дипломы аздық ететіні анық. Өткен жылдың соңында Алматы хореографиялық училищесінде Рамазан Баповтың құрметіне еске алу концерті өткені ғана көңілге медеу. Алдағы уақытта КСРО халық әртісінің құрметіне дәстүрлі халықаралық конкурс өткізіліп тұру керек деген ойдамыз.

Арнұр АСҚАР,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.09.2018

Тимур Жақсылықов Президенттің көмекшісі болып тағайындалды

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

21.09.2018

Кәрім Мәсімов терроризмге қарсы орталықтың отырысын өткізді

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны жолмен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

21.09.2018

Алексей Луценко: «Алматы турын» апталық жарыс қылса керемет болар еді

21.09.2018

Бурабайда жаңа мешіт ашылды

21.09.2018

Онкологиялық қызметтің атасы Сәкен Нұғмановтың 100 жылдығы атап өтілді

21.09.2018

Дзюдошы Ерлан Серікжанов жартылай финалға шықты

21.09.2018

Қайрат өз құрамын жария етті

21.09.2018

Асқар Жұмағалиев Үндістанның АТ және телекоммуникациялар министрімен кездесу өткізді

21.09.2018

Шетелдік мамандар ауылдық мектеп оқушыларына ағылшын тілін оқытуды бастады

21.09.2018

Шыңғырлау ауданында төрт емдеу нысаны күрделі жөндеуден өтті

21.09.2018

Рани Мукерджидің қазақтарға сәлемі

21.09.2018

Елбасы «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ басқармасының төрағасын қабылдады

21.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу