Жүргізушісіз көлік: пайдасын көреміз бе, зиян шегеміз бе?

Бүгінде жан-жағымызды түгел дер­лік жасанды интеллект өнім­де­рі қор­­шады. Қолыңыздағы смарт­фон­ның онлайн қосымшасымен такси қыз­­метіне жүгіне аласыз, әуежай мен вокзалдардағы кассаларға жүгір­мей-ақ ұшаққа, пойызға билетке тапсырыс бере аласыз, тіпті қо­ғам­дық кө­лік немесе қалааралық қат­ы­нас­тар­дың да оңтайлы қызметін таң­дау­ға мүмкіндігіңіз бар. Бәрі де уақыт әрі қаржы жағынан тиімді. 

Егемен Қазақстан
02.02.2018 145
2

Иә, көлік саласындағы өзгерістердің жыл­дам өріс алғаны соншалық, адам­дар­­дың өмір сүру салтын ғана емес, ша­һарлардың тыныс-тіршілігі мен кел­бе­тін де айтарлықтай өзгеріске алып ке­ле жатыр. Соның бірі – жүргізушісі жоқ көліктер.

2010 жылы Google компаниясы ал­ғаш рет жүргізушісіз жүретін көлік жасап шығаратынын мәлімдеді. «Нью-Йорк Таймс бестселлер» сериясымен жарық көрген Эрик Бриньолфсон мен Эндрю Макафидің «Машинаның екін­ші дәуірі» атты кітабында авторлар 2012 жылдың жазында Кремний жа­зы­­ғындағы Google штаб-пәтерінде ком­панияның осы бағыттағы, яғни Chauffeur жобасы шеңберіндегі алғашқы өні­мімен серуендегенін қызықты етіп су­рет­тейді. 101-ші тасжолда ызғытқан кө­лік­тің артқы орындығына жайғасқан олар бастапқыда көлік тізгініне ешкім отыр­майды деп ойлағандарын, алайда жүр­гі­зу­шісі жоқ көлік жаяу жүргіншілер мен бас­қа да көлік жүргізушілерін шошытып, үрейлендіріп алмау және полиция қыз­меткерлерінің назарын аудармау үшін алдыңғы орынға компанияның екі қыз­меткері отырғанын айтады. Бұл түзу даң­ғыл болғанымен әсте тыныш жатқан кө­­ше емес еді. Десе де қозғалысы ты­ғыз жолда көліктің мінсіз жүргені сон­ша­лық, тест-драйв жасаушылар жолай түк істемей отырғандықтан зеріге бас­тағандарын да жазады. Google бұл кө­лік­терді 2020 жылы жаппай саудаға шы­ғаруды жоспарлап отыр. Қазір осы саладағы сынақтарды KIA Motors, General Motors, Toyota, Uber сияқты ком­паниялар да жүргізуде. Басқа да кә­сіп­орындар аз емес. Мәселен, Tesla ком­паниясы 2015 жылдың қазан айында жа­ңар­тылған бағдарламамен қамтылған жар­тылай автоматты жүргізу қызметі бар көліктерді саудаға шығарды. Тіпті қазақстандық қымбат көліктер иелері клубының негізін салушы Бейбіт Әлібеков Tesla электрокарын Алматы қала­сының көшелерінде сағатына 80 ш­а­қырымдық жылдамдықпен сынақтан өт­кізгені де есте. Көлік кептелісінде, бұ­рылыстарда жол белгілеріне қарай өздігінен қозғалған көліктегі отандық кәсіп­кер «Шынында қорқып отырмын. Рульді қолға алып, тежегішті басқым келеді. Менің үш балам бар, әлі өмір сүруім керек» деп әрі әзілдеген, әрі таңғалған бейнежазбасын интернет желілеріне жүктеген болатын. Яғни жүргізушісі жоқ көліктер жақын арада көшедегі үйреншікті көріністердің біріне айналуы ғажап емес. 

Жалпы, жүргізушісіз қозғалатын «ақылды» көліктердің уақыт өткен сайын адамдар жүргізетін көліктерге қа­ра­ғанда, тиімділігі мен қауіпсіздігі жо­­­ға­рылай бермек. Бұл қозғалыс құ­рал­­­дары урбанизация дәуірінде алып мегаполистердегі кептелістерді жоюға, та­сымалдау мен логистика саласында қор­шаған ортаға шығарылатын қал­дық­тар көлемін азайтуға септігін ти­гіз­бек. Сонымен бірге жолдағы кей­бір жүргізушілердің агрессиялық қи­мылдарын шектеуге, яғни өзгенің өмі­ріне қауіп төндірмеуге, жүйкеге тү­сетін сал­мақты төмендетуге де оң әсер етеді. Қарт адамдар мен мүм­кін­дігі шектеулі жандардың да қатынау деңгейін жеделдетуге көмектеседі делінеді. The Boston Consulting Group сарапшыларының айтуынша, автономды көлікті енгізу жол апаттарының санын 90 пайызға, улы газдар шығарылымын 80 пайызға, жол қозғалысы қарқынын 60 пайызға төмендетеді. Әрине кері әсер ететін тұстары да бар. Мәселен, жұмыс күшінің қысқаруына алып келуі ықтимал. Такси жүргізушілері, жүк көліктері, авто­кө­лік өнеркәсібі саласында еңбек күші қажет болмай қалады. Сондай-ақ бюджетке көлік қозғалысындағы айып­пұлдан түсетін кіріс төмендеуі мүм­кін. Жүргізушілер даярлаумен айналы­са­тын заңды ұйымдар да жұмысын тоқ­та­тады. Сондай-ақ хакерлікпен шұғыл­да­нушылар жасанды интеллектке ие кө­ліктердің басқару қызметіне бұйрық бе­ре алады.

Міне, Елбасы биылғы Жолдауында басымдық берген төртінші өнеркәсіптік рево­люцияның дамуы таңдай қақты­рар­лықтай жедел, ауқымы ауыз аш­тырарлықтай кең екенін осы өзге­ріс­тердің бір саласынан ғана көруге болады. Қазір елімізде 4,5 млн шамасында автокөлік бар екен. Жартысына жуығы тұрақты болмаса да ішінара тасымал қызметін көрсетеді. Олар алдағы он жылға жетпей нәпақасыз қалуы мүмкін. Одан басқа да көптеген әлеуметтік мә­селелер пайда болады. Атқарушы би­лікке көлік жүйесінің жаңа трансформациясын жүзеге асыру қажет. Біз осы өзгерістерді лайықты қарсы алуға қаншалықты дайынбыз? Бүгінгі басты сауал осы болса керек. 

Думан АНАШ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.09.2018

Туған жерін сүйе алмаған, сүйе алар ма туған елін?

23.09.2018

Түркістанда халықаралық деңгейдегі инвестициялық және туристік форум өтеді

23.09.2018

Әдет қалыптастыру оңай ма?

23.09.2018

Тіл ықылассыз істі емес, періште көңілді ұнатады

23.09.2018

«Әкім Тарази шығармашылығының феномені» халықаралық ғылыми-практикалық конференциясы өтті

23.09.2018

Қостанайда екі полицей жол бойында әйелді ажалдан аман алып қалды

23.09.2018

Павлодарға Дүниежүзілік Украиндар конгресінің президенті Евгений Чолий келді

23.09.2018

Балалар Евровидениесінде еліміздің намысын Даниэла Төлешова қорғайтын болды

23.09.2018

Энтони Джошуа ресейлік боксшы Александр Поветкинді жеңді

23.09.2018

Астанада ТҚО объектілерді қорғаудың цифрлық басқару жүйесі ұсынылды

23.09.2018

Екібастұзда алғашқы STEM-зертханасы ашылды

23.09.2018

Маңғыстауда VI Халық спорты ойындары басталды

23.09.2018

Астаналықтар заң мәселесі бойынша тегін кеңес алды

23.09.2018

Ақтауда триатлоннан Қазақстан Кубогының финалы басталды

22.09.2018

Жалпықалалық сенбілікте 9 мыңнан астам ағаш егілді

22.09.2018

Мақтаарал ауданында «Жасыл ел» жастардың еңбек жасақтары жұмысын бастады

22.09.2018

«Балалар Евровидениесі» байқауының жеңімпазы анықталмақ

22.09.2018

Халықаралық «Ясауитану-2018» байқауы өз мәресіне жетті

22.09.2018

Елбасы елорданың қала құрылысын игеру жоспарымен танысты

22.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу