Коммерциялық киноның «дүмпуі»

Сонымен өткен жылы түсірілген көркемсуретті фильмдердің саны отыз алтыға жетті. Шындығында, бұл – соңғы ширек ғасырда қазақ кино­сының тарихында болмаған көрсеткіш. Ал енді жаңағы отыз ал­­ты­ның ішіндегі «Оралман» (реж.­ С.Құрманбеков) және «Қа­зақ хандығы. Алмас қылыш» (реж. Р. Әбдірәш) фильмдері ғана «Қа­зақ­фильм» киностудиясында, қал­ған отыз төрт фильм жеке студия­ларда түсірілген. Яғни еліміздің бүгін­гі кинокеңістігін негізінен жеке сту­дия­лардың өнімдері қамтамасыз етіп отыр. Өткен жылдармен салыс­тырғанда фильм санының күрт өсуіне қуануымыз керек пе, әлде сан­нан гөрі сапасына мән бергеніміз дұрыс па? 

Егемен Қазақстан
09.02.2018 210
2

Сондай-ақ былтырғы жыл көр­кем­­суретті фильмдер санының көр­сет­кішімен ғана емес, соның басым бөлігі коммерциялық киноға тиесілі болуымен де соңғы он жыл­дағы қазақ киносының тарихына енуі әбден мүмкін. Тіпті «басым бөлігі» деп мейлінше жұмсақ ай­тып отырмыз. Өйткені жаңағы 36 фильмнің 90-95 пайызы – коммерциялық жобалар және олардың арасында «Бизнес по-казахски», «Брат или брак», «Келинка тоже человек» сияқты қаржылай қай­тарымы өте сәтті болған фильмдер де бар. Осы тұста фильмдерді кассалық жиыны тұрғысынан қарастырғанымыз жөн бе, әлде көркемдік сапасы маңызды ма деген сұрақтың туындауы мүмкін. Әрине  көздегені қаржыға келіп тірелетін дүниеден шынайы өнер туындысын іздеудің өзі көңілге қонымсыз екені белгілі. Дегенмен... 

Коммерциялық киноның басты мақсаты – қаржы табу екенін ескерсек, осы бағытта түсірілген фильмдердің көптігі соншалық, дәл қазіргі қазақ киносы өнерден гөрі, кәдімгі бизнеске айналып бара жатқандай әсер қалдырады. Және ең қызығы, фильм түсіру үшін арнайы кинематографиялық білім мен тәжірибенің керек болмай қалғанын өткен жылғы коммерциялық фильмдердің басым көпшілігінен байқау қиын емес. Мұндайда «өлеңге әркімнің-ақ бар таласы» деп өз-өзімізді жұбатуымыз мүмкін. Бірақ «сонда да солардың бар таңдамасы» екенін ұмытпағанымыз жөн-ау. Дегенмен, жаңағыдай құбылыстың жаппай белең алып бара жатқаны сонша, арасынан «таң­дамалысын» табудың өзі қиынға со­ғып отырғаны анық. 

Әрине көрші өзбек елімен салыс­тырғанда, біздегі коммерциялық кино­ның «дүмпуі» әлдеқайда кешірек бас­­­талды. Бұл «дүмпудің» бір жақсы жағы – көрермен ең болмағанда өз киносын көреді және тағы бір ұтымды тұсы: жатжұрттық фильмдерден гөрі, отандық шығармаларға қаржы құйылады. Бұл уақыт өте келе міндетті түрде санның сапаға көшуіне ықпал етуі де мүмкін (әрине, үмітіміз бар ғой). 

Ал әзірге коммерциялық фильм­деріміздің аясы «махаббаттың да соқыр болатыны», «бәріне ер адам­­дар­дың кінәлі екені», «соңғы қалыңдық», «келіннің де адам екені», «қазақ жігі­тіне ғашық болмаудың бес себебі», «биз­нестің қазақша түрі», «бай-оғлан­дар ұрпағының да мейірімді әрі кең жүректі болатыны» т.б. туралы тақы­рыптармен ғана шектеліп жүргені бел­гілі. Алайда коммерциялық фильм­дердің басты нысаны кейде өткір әрі өзекті әлеуметтік мәселелер де бол­­уы мүмкін. Мұның жарқын көрі­нісі ретінде 1970 жылдардағы Аме­риканың коммерциялық киносын айтуға болады. Осы кезең Скорсезе, Коппола, Спилберг, Лукас сияқты режиссерлерді әлемдік кинокеңістікке алып шықты. Олардың фильмдері коммерциялық бағытта болғанымен, уақыт тынысын, өз қоғамының әлеуметтік мәселелерін дәл жеткізе алған шығармалар ретін­де кино тарихында қалды. Бұл жерде­гі айтпағымыз: кім біледі, қазақ коммер­циялық киносы «дүмпуінің» соңы өз скорсезесінің, копполасының, спилбер­гінің, лукасының дүниеге келуімен ұла­суы да мүмкін ғой деген сол баяғы үміт тағы да оянады. 

Бүгінгі қазақ коммерциялық кино­сының «дүмпуі» өткен ғасырдың 30- жылдарының соңындағы фран­цуз, 50-жылдардың соңы мен 60-жылдардың басындағы ағыл­шын, 70-80-жылдардағы Италия киносындағы коммерциялық бағыт­тың үстем болғанын еске түсіреді. Алай­да Еуропа киносындағы бұл үрдіс біздің киноға қарағанда, әлем­ге белгілі көптеген кейіпкерлер мен фильмдерді ұсынды. Мысалы, 1950 жылдардың соңы мен 1960 жыл­дардың басындағы ағылшын коммерциялық киносы атақты Джеймс Бонд деген кейіпкерімен аса танымал болды. Сондай-ақ Агата Кристидің шығармалары бойынша экрандалған фильмдерімен Пуаро мен Марпл ханымдар сияқты кейіпкерлерін тек өз елінде ғана емес, бүкіл әлемге танытты. Осы кейіпкерлер көптеген актерлердің кинодағы жұлдызын жақты. 

Әрине отандық коммерциялық киномыз да уақыт өте келе сапасы жағынан биік деңгейге көшіп, өзінің мықты режиссерлері мен фильмдерін, танымал кейіпкерлерін ұсынып жатса, құба-құп екені айдан анық. Ал әзірге, өкінішке қарай, Сәбина келін, «қазақша бизнесті жүргізетіндер» сияқты «танымал кейіпкерлеріміз» және солармен үндес фильмдерімізбен ғана шектеліп отырмыз...

Нәзира РАХМАНҚЫЗЫ,
кинотанушы, 
өнертану кандидаты 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.10.2018

ІІМ:1 қаңтардан тіркелмеген телефонға байланыс қызметі көрсетілмейді

22.10.2018

Алматыда жасөспірімдерге арналған футбол орталығы ашылды

22.10.2018

Талдықорғанда «Тіл – рухани жаңғыру тетігі» атты дебат өтті

22.10.2018

7-20-25: Қазақстанда 2,5 мыңнан астам өтінім мақұлданды

22.10.2018

Елбасы Жолдауын іске асыру жөніндегі жалпыұлттық жоспар бекітілді

22.10.2018

Түркі әлемі «Әзірет Сұлтан» қорық-музейінің 40 жылдығын тойлады

22.10.2018

АҚШ-тың Сауда министрі Уилбер Росс Қазақстанға келе жатыр

22.10.2018

Қазақ әдебиетінің жинақтары қытай, араб тілдерінде жарық көреді

22.10.2018

Ақтауда «Автобус» жедел алдын алу шарасы жүргізілді

22.10.2018

Павлодарда дәмханалардың жұмысын түнгі 11-ге дейін қысқарту ұсынылды

22.10.2018

Оралда жазушы Хамза Есенжановқа ескерткіш орнатылды

22.10.2018

Парламент депутаттары Оралда үш ауысымда оқытатын мектепте болды

22.10.2018

Менингококк инфекциясы бойынша эпидемиологиялық жағдай талқыланды

22.10.2018

«Мигранттар керуені» Мексикаға бет алды

22.10.2018

Өнер жұлдыздары «Денсаулық елшісі» атанды

22.10.2018

23-25 қазан: Жылы және жауын-шашынсыз

22.10.2018

Маңғыстау облысы толықтай цифрлық телевизияға қосылды

22.10.2018

eGov.kz порталында онлайн режимінде «тіркеу кітабы» жүзеге асты

22.10.2018

Солтүстік Қазақстанда азық-түлік пен ақылы қызметтер қымбаттаған

22.10.2018

Ескек есуден Азия чемпионаты: Қазақстандықтар үш медаль еншіледі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Дидар Амантай,

Kınoádebıet

Teginde, ult ádebıeti men qazaq kıno­sy arasynda, sonaý Sháken Aımanov, Májıt Begalın, Sultan Qojyqov, Abdolla Qarsaqbaev zamanynan beri qalyptasqan ónegeli dástúr, jaqsy qarym-qatynas, tyǵyz baılanys búginde óz jalǵasyn taýyp otyr.

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Ádep pen ádet

Jýyrda Almaty qalasyna jolymyz túsip, taǵylymy mol tamasha toıǵa qatystyq. Taý shatqalyna aqshańqan shatyr tigip, qudalaryn taǵatsyzdana kútip turǵan almatylyqtardyń ónegeli isine kóz toıyp, kóńil marqaıady. Biz toıly aýylǵa qudalar kelmeı turyp barǵan edik. Qyzyq ıelerimen burynnan tanyspyz. Arǵy túbi Arqanyń qazaqtary. Ultymyzdyń qadym zamandardan beri kele jatqan salt-dástúri, tartý-taralǵysy, jón-joralǵysy yqylym josynymen úılestirilgen toıdyń erekshe bolatyny sezilip tur.

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу