Болымсыз тәжірибе үйренген бітіруші. Одан қандай мұғалім шығады?

Президентіміздің биылғы Жолдауы елімізді әлемдік техно­логиялық дамудың ұлы көші­нен кейіндеп қалмауға, жедел түрде технологиялық, эконо­микалық, әлеуметтік-тұрмыстық тұрғыда нығайтуға, сол арқылы қазіргі за­манғы сын-қатерлерге толық жауап беруге бағыттауға арналды.

Егемен Қазақстан
13.02.2018 1899
2 Фото: Ерлан ОМАР, «Егемен Қазақстан»

Жолдауда 10 негізгі міндет санамалап аталды. Бұлар – елімізде ин­дустрияға жаңа технологиялар­ды енгізу, ресурстық әлеуетті одан әрі дамыту, «Ақылды техно­ло­гиялар» – агроөнеркәсіптік ке­ше­нін қарқынды дамыту, көлік-ло­гистика инфрақұрылымы­ның тиім­ділігін арттыру, құрылыс­қа және коммуналдық секторға заманауи технологияларды енгізу, қаржы секторын қайта жаң­ғырту, адами капиталды жаңа сапаға көтеру, жаңғырту, тиім­ді мем­ле­кеттік басқару, жем­қор­лық­пен кү­рес және заңның үстем­дік құруы сы­н­­ды келелі мәселелер.

Айтылған міндеттердің қай-қайсысы да өзекті екені әрі еліміз­дің өсіп-өркендеуінде маңызды орын алатыны рас. Алайда, адами капиталдың жөні бөлек. Бүгін­де адами капитал және оны жаңа сапада даярлау ісі кезек күт­тірмес міндет екені баршаға аян. Өйткені адами капитал ең алдымен елдің тірегі. Оның жоғары сапа­лық дең­гейде болуы біздің тәуел­сіз мем­ле­кетіміздің алтын ар­қауы, берік те бекем іргетасы, хал­қы­мыздың жарқын болашағы деп ұғамыз.

«Оқу – білім бұлағы, білім – өмір шырағы» деп дана халқымыз тектен-текке айтпаған болса керек. Бұл жерде ел білімінің, оның функциялық сауаттылығының орны орасан. Білімсіз елдегі адами капиталды көзге елестету еш мүмкін емес. Ал білім бар жерде ғылым міндетті түрде дамиды. Сол себепті ел Президентінің аталған екі мәселеге қатар назар аударуы көңілге қуаныш ұяла­­та­ды. Айталық, білім беру жү­йесі мен ғылымды, денсау­лық сақтау саласын осы заман­ғы озық жетістіктерге сай өркен­дету, ха­лық­тың әлеуметтік-тұрмыс­тық жағ­дайын жақсарту, еліміз­дегі тұрақтылық пен келісім­нің бәрі, сайып келгенде, тұрақ­ты қоғам­дық-саяси, рухани, эконо­микалық қарқынды дамудың негізі болып саналады. Сондықтан да Елбасы бұл жайттарды биылғы Жолдауында шегелеп айтты.

Жаңа Жолдауда білім беруді жаңа сапаға көшіру, ол үшін бар­лық жастағы азаматтарды қам­титын білім беру ісіндегі өзі­міз­ге тән озық жүйемізді құру, білім бағдарламаларындағы не­гізгі басымдықты өмірдегі өзге­ріс­терге үнемі бейім болуға бағыттау және білім алушы­лардың жаңа білімді меңгеру қабілетін арттыру секілді шараларды іске асыру ескертілді. Мектепке дейінгі білім беру мен орта білім жүйесі жа­­­ңартылған білім мазмұны­на сай бағдарламалармен тәрбие­леп-оқытуға көшетіні, педагогтар­­дың білімі мен біліктілігін арттыру мәселесі, университеттер­дегі пе­да­­гогикалық кафедралар мен фа­культеттерді дамыту, білім беру­­­дің барлық буындарында ма­те­матика және жаратылы­с­тану пәндерін оқыту сапасын кү­шейту жайы жас буынды жаңа тех­нологиялық қалыпқа даяр­лаудың маңызды шарты ретінде айрықша атап көрсетілді.

Жалпы білім беретін орта мек­тептегі, әсіресе бастауыш сыныптардағы шәкірттердің оқу жүктемесінің шектен тыс көп­тігі, оқу бағдарламаларының ауыр­лығы мен күрделілігі халық­ты көп­тен мазалап жүрген мәселе болатын. Мұны Елбасы «...Біздегі оқушылардың жүктемесі ТМД елдерінің ішінде ең жоғары болып отырғаны және Экономика­лық ынтымақтастық және даму ұйы­мы елдеріне қарағанда орта есеппен үштен бір еседен көп еке­нін ескеріп, оны төмендету керек», деп қатаң тапсырды.

Мен осы жерде бұған қоса сонау ауыл мектебінде мұғалім болып, білім саласының әр буынында (бастауыш сынып, орта және жоғары мектеп, кәсіби біліктілікті арттыру, министрлік) 45-50 жыл­дай қызмет еткен маман-мұға­лім, әдебиетші әдіскер-ғалым ре­тін­де көптің көкейінде жүрген, бас­пасөзде талайдан айта-айта жауыр болған қазіргі қазақ орта мектебінің әр сыныбындағы оқу бағдарламаларында тұтастықтың, сабақтастықтың, жүйеліліктің, ішкі өзара байланыстың жоқты­ғын айтқым келеді. Бізде соңғы кезде ортақ істің мүддесіне орай олқылық­тарды болдырмау үшін ұсыныс-пікір айтсаңыз болды, оны ауыр сын ретінде қабылдайтын жаман әдет пайда болды.

Президент Жолдауында қазақ, орыс және ағылшын тілдерін меңгеру, латын әліпбиіне көшу мен терминология мәселелері де на­зардан тыс қалған жоқ. Мем­­ле­кет басшысы тілдер тура­лы баяндағанда терминоло­гия жөнінде де орынды ой қозға­ды. Расында да, термин, кірме сөз­дер мәселесін бір ізге түсіре­тін кез келді. Олай етпесек, бас­қа­ны былай қойғанда мек­теп­тегі бас­­­т­ауыштың 1-2-3 сынып оқу­шы­­ларын қарадан-қа­рап шатас­ты­­рып барамыз. Мәсе­лен, жас жет­­кіншектердің оқу­лық­тарын­да затқы (рогатка – аша немесе Байтұрсыновша айт­қан­да, жақ болса бір сәрі), бақия (картоп), орамжапырақ, қырық­қабат (капус­та – екі түрлі беріледі, қайсысы­на тоқтаймыз?) секілді көңілге қоным­сыз сөздер кездеседі. Бір кез­дері қызанақты (помидор) кей ай­мақ­та қызыл домалақ, қиярды – көк­со­балақ, субұрқақты (фонтан) – шап­тырма, тіске басар­д­ы – (закуска) шайнама деп те шатас­тық. Орыс тіліндегі «является», «являюсь» деген етістік сөздерді сөй­­лемде аударғанда «болып та­бы­лады», «болып табыламын» деп қосып қою сияқты өрескел қате­ліктер жиілеп кеткені жасырын емес. Сонда «Он является его отцом» немесе «Я являюсь сту­дентом университета» деген сөй­лемдерді оларша «Ол оның әкесі болып табылады», «Мен университеттің студенті болып табыламын» деуіміз керек болып шығады. Ұлтын ұққан қазақ бұлай айтпаса керек.

Жолдауда жоғары білім беру ісіне қатысты бірқатар жаңа мін­деттер қойылып отыр. Айта­лық, бүгінгі талаптарға сай жасан­ды интеллектпен және «үлкен дерек­термен» жұмыс жүргізу үшін ақ­параттық технологиялар бойынша білім алатын түлектер санын арттыру, жоғары оқу орындарына білім беру бағдарламаларын жасауға көбірек құқық беріп, олар­дың академиялық еркіндігін заң­намалық тұрғыда қамтамасыз ету, оқытушылардың қайта даяр­лық­тан өтуіне жағдай жасап, жо­ға­ры оқу орындарына шетелдік менеджерлерді тарту, әлемдік уни­верситеттердің кампустарын ашу қажеттігі нақтыланды.

Біз жоғарыда атағандай, Пре­з­и­дент Н.Назарбаев Жол­дау­да педагогтардың білімі мен білік­тілігін арттыру, педагоги­ка­лық кафед­ралар мен факультеттерді дамыту, университеттерге акаде­мия­лық еркіндік беру жайлы өте жақсы ой айтты. Өйткені бұ­лар­сыз ешбір маңызды құжат, еш­бір міндет толық жүзеге а­с­пай­ды. Сондықтан мүмкіндікті пай­­даланып қалуымыз қажет. Осы ретте күнделікті өмірде кез­де­сіп жүрген келеңсіздіктерді ата­масқа тағы болмайды. Мыса­лы, білім беру ведомствосында отыр­ғандар педагогикалық прак­­тиканы қысқартуға бейім тұ­ра­ды. Оның сағаттары жыл­дан-жылға қысқарып барады. Бұл мүлде дұрыс емес. Сонда болар-болмас сағат бөлінген педа­гогикалық практикадан толар-толмас тәжірибе үйрен­ген түлектен қандай мұғалім шығады? Егер әдіскер-мұғалім­нің оқу-әдістемелік көмегін көр­месе, оны тұшынып ұғынбаса, он­дай талапкердің бойында қан­дай кәсіби шеберлік өне­гесі қа­лыпт­асады? Біз сонда бола­шақ­қа қандай мұғалімдер даярлаймыз, қандай педагогтар әзірлеп шығарамыз деген сауалдар еріксіз ойға оралады. Мұны, біздіңше, 1 курстан бастап орта мектеп пен университеттің бірлескен дуалды білім беру жүйесіне айналдырған мақұл. Бұл бір деп қойыңыз.

Екіншіден, жоғары педагоги­ка­лық кәсіби білім беруде маман­дыққа тікелей қатысы жоқ, басы артық қосалқы пәндер әлі де кез­десіп отыр. Айталық, «Тір­шілік қауіпсіздігі негіздері», «Оқу­шы­лардың физиологиялық дамуы», «Білім берудегі менеджмент», «Инклюзивті білім беру» сияқты пәндердің қазақ тілі мен әдебиеті, филология маман­­дық­тарына қа­жет­тігі де шамалы. Бұ­лар­ды бо­ла­шақ мамандар алдағы ұс­таз­­дық ғұмырында өз­дері-ақ мең­­геріп алады. Оның үсті­не олар шә­кірттерге оқытылып жат­­­қан негізгі педагогикалық, пси­хо­ло­гия­лық, оқу-әдістемелік пән­де­рдегі сабақтарда айтылады. Оның орнына қазақ тілі мен әде­биеті мамандықтарында әлі күнге оқытылмай келе жатқан қажетті «Көркем шығарманы тал­дау әдістемесі», «Көркем шығар­маның мәтінін талдау» секілді басқа да тәжірибелік мәні бар қолданбалы әдістемелік пәндер­ді неге оқытпасқа? Алаштың ардақ­ты азаматы, көрнекті тілші-ға­лым, профессор Құдайберген Жұ­­бановтың «...Жүйелі білім бе­ру үшін мұғалімнің өзінде де жү­­йеге салынған білім болуы керек», дегені бар еді. Алаш ары­сы айт­пақшы, келешек пән мұ­ғалі­мі­нің тікелей ма­ман­дығы бойын­ша өзекті пән­дер­ден «жүйеге са­лын­ған» білім бергеніміз абзал болар.

Елбасы Жолдауға қатысты жасаған Мәлімдемесінде: «Білім беру жүйесінің барлық деңгейі заман шындығы мен экономика сұра­ныстарына жауап беруі тиіс. Бұл арада мұғалім мамандығының беделін арттыру керек», деп қадап айтты. Бұл, әрине, мұғалімдердің әлеу­меттік-тұрмыстық жағ­дайына, оларды материалдық тұр­ғыда ынталандыруға тікелей байланысты болмақ. Иә, Президент мұғалімдердің мәртебесін арттыру мақсатында білім берудің жаңартылған мазмұнына көшкен ұстаздардың лауазымдық жала­қысы 2018 жылдың 1 қаң­тары­нан бастап 30-50 пайызға кө­бей­тілетінін, өткен жылдан бері жалпы білім беру саласы қыз­мет­керлерінің жалақысы 29 пайызға өскенін тілге тиек етті.

Қазақ елінің білімі мен ғылы­мы­на байланысты айтыл­ған мін­дет­­тердің барлығы ұлтымыз­дың рухани жаңғыруына, халық­тың болашағына пәрменді қыз­мет етеді. Бұл орайда сөз етіліп отыр­ған стратегиялық мәні бар құжат­та Мемлекет басшысы ха­лық­­тың әлеуетін арттыру үшін мәде­ниетіміз бен идеологиямызды одан әрі дамыту керектігін, төл тарихын, тілін, мәдениетін бі­ле­т­ін, сонымен бірге заман та­ла­бына сай шет тілдерін мең­гер­ген әрі жаһандық озық көз­қа­расы бар Қазақстан азаматтары қоға­мымыздың идеалына айналуы қа­жеттігін де еске салды.

Түйіндей айтқанда, Елбасы ел біліміне үнемі назар аударып, білім беру саласын өскелең өмір өзгерістеріне сәйкес өркендетуге айрықша көңіл бөліп келеді. Биыл­ғы «Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері» атты Жолдау алға қойған міндеттер жоғарыда айтылған ойларымыздың тағы бір жарқын дәлелі. Енді ел болып жұмылып, осы міндеттерді жүзеге асыруға атсалысу баршамыздың ортақ міндетіміз.

Бақтияр СМАНОВ,
Ұлттық ғылым академиясының академигі

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.10.2018

ІІМ:1 қаңтардан тіркелмеген телефонға байланыс қызметі көрсетілмейді

22.10.2018

Алматыда жасөспірімдерге арналған футбол орталығы ашылды

22.10.2018

Талдықорғанда «Тіл – рухани жаңғыру тетігі» атты дебат өтті

22.10.2018

7-20-25: Қазақстанда 2,5 мыңнан астам өтінім мақұлданды

22.10.2018

Елбасы Жолдауын іске асыру жөніндегі жалпыұлттық жоспар бекітілді

22.10.2018

Түркі әлемі «Әзірет Сұлтан» қорық-музейінің 40 жылдығын тойлады

22.10.2018

АҚШ-тың Сауда министрі Уилбер Росс Қазақстанға келе жатыр

22.10.2018

Қазақ әдебиетінің жинақтары қытай, араб тілдерінде жарық көреді

22.10.2018

Ақтауда «Автобус» жедел алдын алу шарасы жүргізілді

22.10.2018

Павлодарда дәмханалардың жұмысын түнгі 11-ге дейін қысқарту ұсынылды

22.10.2018

Оралда жазушы Хамза Есенжановқа ескерткіш орнатылды

22.10.2018

Парламент депутаттары Оралда үш ауысымда оқытатын мектепте болды

22.10.2018

Менингококк инфекциясы бойынша эпидемиологиялық жағдай талқыланды

22.10.2018

«Мигранттар керуені» Мексикаға бет алды

22.10.2018

Өнер жұлдыздары «Денсаулық елшісі» атанды

22.10.2018

23-25 қазан: Жылы және жауын-шашынсыз

22.10.2018

Маңғыстау облысы толықтай цифрлық телевизияға қосылды

22.10.2018

eGov.kz порталында онлайн режимінде «тіркеу кітабы» жүзеге асты

22.10.2018

Солтүстік Қазақстанда азық-түлік пен ақылы қызметтер қымбаттаған

22.10.2018

Ескек есуден Азия чемпионаты: Қазақстандықтар үш медаль еншіледі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Дидар Амантай,

Kınoádebıet

Teginde, ult ádebıeti men qazaq kıno­sy arasynda, sonaý Sháken Aımanov, Májıt Begalın, Sultan Qojyqov, Abdolla Qarsaqbaev zamanynan beri qalyptasqan ónegeli dástúr, jaqsy qarym-qatynas, tyǵyz baılanys búginde óz jalǵasyn taýyp otyr.

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Ádep pen ádet

Jýyrda Almaty qalasyna jolymyz túsip, taǵylymy mol tamasha toıǵa qatystyq. Taý shatqalyna aqshańqan shatyr tigip, qudalaryn taǵatsyzdana kútip turǵan almatylyqtardyń ónegeli isine kóz toıyp, kóńil marqaıady. Biz toıly aýylǵa qudalar kelmeı turyp barǵan edik. Qyzyq ıelerimen burynnan tanyspyz. Arǵy túbi Arqanyń qazaqtary. Ultymyzdyń qadym zamandardan beri kele jatqan salt-dástúri, tartý-taralǵysy, jón-joralǵysy yqylym josynymen úılestirilgen toıdyń erekshe bolatyny sezilip tur.

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу