Агроөнеркәсіптің жаңа цифрлы бағыттары

Елбасы биылғы Жолдауында экономиканы цифрлы технологиялар негізінде дамытуды тапсырды. Таяудағы Үкімет отырысында Ауыл шаруашылығы министрлігінің агроөнеркәсіп кешеніндегі еңбек өнімділігін арттырудың төрт бағыты анықталды. Аталған министрліктің кеңейтілген алқа отырысында төрт бағытты тиімді іске асырудың басты қадамдары белгіленді. 

 

Егемен Қазақстан
16.02.2018 21024
2

Бірінші – заманауи негізде нүк­телі жер өңдеу. Алқаптардың элект­р­онды карталары, нақты метео­деректер, сенсорлар және дат­чиктер, ғарыш мони­торингі және басқа да шешімдерді пайдалана отырып, дәлме-дәл егін­шілік эле­менттерін енгізу аясын­да агро­құры­лымдарда нақты тех­но­логияларды енгі­зудің эконо­ми­ка­лық моделін әзірлеу, оны суб­си­диялау­дың жаңа жүйесін ен­гізуді жоспарлау, қанатқақты шаруа­шылықтарды анықтап, фер­мер­лерді ауылшаруашылық уни­вер­ситеттерімен, ғылыми-зерт­теу институттарымен және ауыл шаруашылығын цифрландыру, технологиялар әзірлеумен айналысатын әлемдік компаниялармен бірлесе оқыту. 

Екінші – шаруашылықтарда нүктелі жер өңдеу технологиясы­ның эконо­микалық моделін әзір­леп, оларға үйрету және кеңінен тара­ту, ауылшаруашылық техни­касын жедел жаңарту. 2022 жыл­­ға дейін ауылшаруашылық тауар­ өн­діру­шілердің техникаға деген инвестиция көлемін 240 млрд теңгеге дейін жеткізу мақсатында биылдың өзінде 20 млрд теңгеге ұлғайту.

Үшінші – мал шаруашылығын дамыту. Мал басының 57-60 па­йызы үй шаруа­шылығында шо­ғырланған­дық­тан, өнімнің 72 пайызы да осы жерде өнді­рі­леді. Сондықтан ұсақ фермер­лер­дің ірі бордақылау алаңдары бар ша­руа­шы­лық­тармен кооперациясын ын­та­лан­дыру арқылы мал өнімінің сапа­сы мен тауарлық көрсеткіштерін жақсар­тып, ет экспортының көлемін арттыру.

Төртінші – суармалы жерлерді үде­мелі игеру. Қазір суармалы жер көлемі 2,5 млн-нан 1.1 млн гек­тарға қысқарды. Оны шартты түрде алқапқа айналдыратын болсақ, 7,0-8,0 млн гектар жер ай­на­лымнан шыққанын көрсетеді. Егер кем дегенде 1 га суармалы жер­­ден 15 центнер өнім алатын бол­сақ, жыл сайын 1 млн тоннадан ас­там астық алынбайды. Сон­дық­тан 65 мың гектарға су беру­ді қай­­та қал­пы­на келтіруге бағыт­тал­­ған ша­ра­ларды жүзеге асыру жоспар­ланған.

Мамандардың болжауынша, 2020 жылға қарай әлемдік эконо­миканың 25 пайызы мемлекет пен бизнестің, қо­ғам­ның өзара ықпалдаса дамуын қам­тамасыз ететін цифрлы технология­лар­­ды енгізуге көшеді. Ақпараттық тех­­но­л­огиялар, инновациялық идея­лар сәт сайын жаңарып жатқан үрдістен елі­­міз де қалыспай, за­ман­ға сай жұ­мыс атқаруда. Был­тыр желтоқсанда «Цифр­­лы Қазақ­стан» бағдарламасы қа­был­­данып, іске асыруға бюджеттен 384,2 млрд теңге қарастырылды. Қа­зір аг­­рар­лық саланы жандандыру мақ­­са­тын­да аталған бағдарламаны н­егіз­ге алып, «Агроөнеркәсіптік ке­шен­ді да­мытудың 2017-2021 жыл­дарға ар­нал­ған мемлекеттік бағ­дар­ламасы» аясында ауқымды іс-шара жүзеге асырыла бастады. Бірінші кезекте әлемдік на­рық­та экспортқа бағытталған, бә­се­кеге қабілетті, сапалы өнім кө­ле­мін молайту, азық-түлік қауіп­­с­іздігін қамтама­сыз ету мін­деті тұр. Аграрлық секторды «Ақыл­ды технологиялар» ар­қы­лы дамыту қазіргі өзекті мәсе­ле. Мұндағы циф­р­лы технология­лар климаттық өзге­ріс­тер­ді бол­жау, ауылшаруашылық да­қыл­­­дардың өнімділігін, мал басы өсуін бақылау, топырақ құнары мен ылғалын анықтау, ауылшаруашылық жүйесін автоматтандыру, өнімді арақашықтан сату, тауар биржаларымен электронды ке­лі­­сімшарттар жасау, маусымдық жұ­мы­с­тарды орындау сызбаларын жасау, зиянкестерге қарсы шара қолдану, өнім­ділікті ұлғайту, сапасын бақылау, өнім­нің «алқаптан тұтынушыға» дейінгі аралықтағы жүйелерді жеңілдету, алатын өнім көлемін болжау және шығындар мен пайданы есептеу, білікті мамандар тапшылығын азайту агрокешенді жедел дамытуға, тәуекелдерді төмендетуге мүмкіндік береді.

Дамыған елдер цифрлы жүйелер­ді қол­дану арқылы экономикалық өсімді 80-85 па­йызға арттырып отыр. IТ-техно­ло­гияны өндіріске енгізу шығындарды 20 пайызға азайтады. Қазақстандық фер­мерлер де GPS-жүйелері, мобильді қосым­шалар, жоғары технологиялы дат­чик­тер, алгоритмдер, спутниктік бақы­­лау сияқты технологияларды кеңі­нен қолданысқа енгізуі қажет. Бұл үшін заманауи талапқа сай үздіксіз білім беру жүйесі керек. Осы мақсатта универ­ситет жанында жаңа білімге қол жет­кізуге мүмкіндік беретін ашық курстар, мек­тептер, тұрақты семинарлар өтетін агро­бизнестің және фермерлердің жоғары мектептері жұмыс істейді.

Бүгінге дейін Қазақстанның аграр­лық саласы инвестиция тартуға қызығу­шылық тудырмады. Оған өндірілетін өнімнің көлеміне, сапасына әсер ететін факторлардың көптігі, ауа райына тәуел­ділік, топырақ құнарлылығының тө­мендеуі, тауар айналымының ұзақ­тығы, мал шаруашылығында 3 жылдан ке­йін ғана тауар айналымының бас­талуы, өнім­ді өсіру, жинау, сақтау кезең­де­рін­дегі шығындар, инновациялық тех­но­­ло­­гия­­­ларды уақтылы қолдану мүм­кін­ші­лік­терінің болмауы кері әсер етті. Сала­ның ақпараттық-технологиялық дең­гейін арттырып, инвестиция көлемін ұл­ғайту үшін «Агроөнеркәсіптік кешен­нің цифрлық жүйесі» қорын құру маңызды.

Цифрлы технология фермерлерге озық әдістерді үйренуге, өндірістің бір­ың­ғай стандарттарын қадағалауға қолай­лы жағдай туғызады. Бүгінде Бра­зилия­да ауыл шаруашылығына бар­лық қаржылық құралдардың 20-40 пайыз құнынан бөлісуге келетін аграрлық түбір­тектер кеңінен қолданылуда. Әлем­де азық-түлік өндіруде 2-орында және ірі азық-түлік экспорттаушы мемлекеттер қатарында тұрған Бразилия John Deere зауытының қондырғылары арқылы егістіктің жағдайы туралы ақпараттарды беруге қабілетті. Компанияның егістік алқаптарын түсірген түсірілімдері зерттеу шығынын 90 пайызға қысқартуға мүмкіндік береді. Аустралияда сәйкес­тен­діру жүйесі арқылы мал өнімдерін қадағалау мүмкіндігі ұлғайды. Бұл түр­лі аурулар пайда болған кезде әсер ету және таралу қарқынын төмендетуге ық­пал жасайды. Соңғы уақытта бизнес-құрылымдардың да қызығушылығы артып келеді. Мысалы, Швейцарияның Nestle компаниясы заманауи техниканы енгізу және өнімді сақтау бойынша Ба­тыс Африканың 10 мың фермерін оқыт­ты. Нәтижесінде компания сапалы өнім алуға, ал фермерлер жаһандық нарыққа және өнімді жоғары бағада сатуға қол жет­кізді. 2010 жылы әлемде ауыл шаруа­шы­лығы саласында 20 жоғары техно­ло­гиялы компания болса, оларға тартыл­ған инвестиция көлемі 400 мың АҚШ дол­ларын құраған. 2013-2016 жылдары 1300 жаңа технологиялық стартаптар инвес­тицияланып, бүгінде жылына 500 жо­ғары технологиялық стартаптар құры­луда. 2015 жылы әлемдік ауыл шаруа­шы­лығы саласына тартылған инвестиция көлемі 4,6 млрд АҚШ долларына жетті. Агростартап құруда АҚШ, Қытай, Үндістан, Канада, Израиль өте белсенді.

«Цифрлы Қазақстан» бағдарла­масын­да көрсетілгендей, экономиканың цифрландыру деңгейін анықтайтын The Boston Consulting Group рейтингісі бойынша Қазақстан 85 мемлекеттің арасында 50-ші орынға тұрақтаған. Алдын ала есеп бойынша 2025 жылға қарай цифрлы жүйенің ел экономикасына тікелей әсерінің қосымша құны 1,7-2,2 трлн теңгені құрамақ. Еліміздің цифр­лы экономика құру жолында тех­но­логиялық және психологиялық тос­қауы­лдар тұрғанын түсінеміз. Сон­дық­тан ауылшаруашылық өнімдерді дел­дал­дардың таратуына қарсы тұра­тын шараларды қолға алу қажет. Өнім­дер­ді делдалсыз сату қайта өңдеуші кәсіпорындардың жүктемесін 1,3 есеге көтереді. Алып-сатушылар қатарын қысқарту арқылы сауданың қосымша ақысын 15-20 пайызға төмендетуге болады, бұл өнім бағасын біршама азайтады.

Қазақ ұлттық аграрлық университеті базасында «Агроөнеркәсіптік кешенді цифрландыру орталығы» жұмыс істейді. Орталықтың мақсаты – әкімдіктерге, ауыл­дық кәсіпкерлерге «онлайн» ре­жім­де консалтингтік қызмет көрсету, білім саласы қызметкерлеріне, мектеп дирек­торларына, ата-аналарға, түлек­терге білім беру бағдарламалары туралы ақпарат ұсыну негізінде кәсіби бағдарлануға көмектесу, студент, магистрант, докторант және ғалымдарға ауыл шаруашылығы саласының жағдайы туралы қажетті талдау материалдарын орналастыру, әлемдік деңгейдегі бі­лікт­і мамандарды тартуға, идеялар мен жаңа технология­лар­ды енгізуге, озық ин­новациялық тә­жіри­белермен ал­ма­суға бағытталған көп­функциялы плат­формаға айналу.

2017 жылы Азия Даму банкінің, Ми­чи­ган штаты мен Нидерландтағы Дельф университеттерінің қолдауымен Су ре­сурстарын интеграциялық басқару орталығы (Су хабы) құрылды. Бұл үздік инновациялық технологияларды қолдану негізінде проблемаларды кешенді шешумен айналысады. Біз спутник арқылы модельдеудің цифрлы жүйелерімен Астана мен Алматы қалаларын су алу туралы ақпаратты ерте анықтау және жедел әрекет ету шараларын қолдануда қанатқақты жобаларды жүзеге асырудамыз. Жайылым жерлердің 30 пайыздан астамы тозғандықтан, бүгінде республиканың жем-шөп қорының жай-күйін кешенді бағалаудың заманауи жүйесін енгізу мәселесі өзекті. Жер хабы АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігімен бірлесе отырып, цифрлы алгоритмдік талдау жүйелерін қолдану арқылы жайылымдық жерлердің тозуын бағалау әдістемесін енгізу бойынша жобаны іске асыруда. Былтыр Агрохаб мамандары АҚШ пен Италиядан келген сарапшылардың көмегімен 5 облыста жайылымдардың жай-күйін бағалаған қанатқақты жобаны орындады. Еліміздің барлық жайылым жерлерін бағалау үшін бұл жүйені енгізіп, өзімізге бейімдеу жоспарлануда. Университет базасында 2017 жылдың желтоқсанында Ауыл шаруашылығы министрлігінің 35 қыз­меткері бағалау әдісін практикалық жұ­мыста қолдану үшін америкалық ғалым­дардың әдіснамасына сәйкес оқытылды.

Ең күрделі мәселелердің бірі – фито­санитариялық тәуекелдер. Мысалы, 2011 жылдан бастап бактериялық күйік – жеміс өсімдіктерінің қауіпті ауруы тез таралды. Ауру тіркелгеннен кейінгі таралу ауданы 40 есе өсті. Бұл мәселені шешу үшін Корнель университетінің мамандары жұмылдырылды, олардың көмегімен бактериялық күйікке төзімді селекциялық материалды пайдалана отырып, «вируссыз тәлімбақ» жасау жос­парланған. Карантиндік нысан­дар­дың тізіміне «жатаған у кекіре» арам­шөбі кіреді. Қауіпті арамшөптерді оқша­у­лау және жою үшін тек АҚШ пен Ита­лия­да пайдаланылатын жаңа техноло­гиялар қолданылады. 2017 жылы италиялық жаңа технологиялар және тұрақты рес­урстар жөніндегі агенттік пен АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі ма­ман­дарының қатысуымен жан-жақты зерттеулер жүргізіліп, арамшөптермен күресудің биологиялық әдістері зерт­телді. Дәнді дақылдардың жағдайы туралы ақпаратты уақтылы алу фермерге тиімді шешім қабылдауға көмектеседі. Мичиган штатының университетімен бірге өсімдіктердің, жануарлардың және қоршаған ортаның жай-күйін тез, нақты талдай алатын мобильді сенсорлық жүйелерді пайдалану жұмыстары жүр­гізілуде. Аталған жолмен алынған деректер осы университеттің ғалымдары әзір­леген алгоритмдерді пайдалана оты­рып, «бұлтты серверде» өңделеді. Олар­дың негізінде фермерлер мобильді қосым­шалар арқылы ұсыныстар қабылдайды. Бұл жүйені бейімдеу жобасы 2018-2019 жылдарға жоспарланған.

Қазақстанда құрғақ кезеңдердің қайталануының жиілігі жоғары, яғни 5 жыл ішінде орташа есеппен 2 жылда құр­ғақшылық орын алады. АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі, Азия Даму банкі, Ислам банкі және ЮНЕСКО-ның қолдауымен құрылған Кли­мат­тық хаб GIS технологиялардың, Су және Жер хабтарымен бірлесе отырып, машиналық талдамаларды өңдеу үшін Ауыл шаруашылығының қазіргі жағ­дайы туралы деректерді жинайды. Ко­лум­бия университеті мен Годдард ор­та­­лы­ғының (NASA) осы хабтың жұ­мы­сы­на қатысуы туралы келіссөздер жүргізілуде.

Еліміздің ауыл шаруашылығын цифр­ландыруға белсенді атсалысып, оң ық­пал жасайтын «Цифрлы АӨК» қанатқақты жобасын жүзеге асыруды ұсы­н­амыз. Қазір Алматы, Жамбыл, Оңтүс­тік Қазақстан, Қызылорда, Шығыс Қазақ­стан, Солтүстік Қазақстан облыста­рын­да Агротехнологиялық хаб өкілдігі құрылуда. Болашақта бұл өкілдіктерді барлық аймақтарда ашуды қолға алдық.

Бүгінде университетіміз еліміздегі аграрлық ғылым, білім және өндірісті шоғырландырған ірі орталыққа айналды. Нақты әрі жүйелі іс-шаралар арқылы университеттің жаңа білім, ғылым, идея­ларды тарататын, агроөнеркәсіптік кешенді цифрландырудың басты алаңы болуға мүмкіндігі мол деп сеніммен айта аламыз.

Тілектес ЕСПОЛОВ,
Қазақ ұлттық аграрлық университетінің ректоры,
ҰҒА академигі
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.11.2018

Солтүстік Қазақстан облысының әкімі күнгейліктерді теріскейге шақырды

19.11.2018

Петропавлда жаңа шіркеу ашылды

19.11.2018

Қостанайда жол қозғалысы ережесінің бір күнде 375 рет бұзылғаны анықталды

19.11.2018

Солтүстік Қазақстанда 1 миллион тоннаға жуық майлы дақыл жиналды

19.11.2018

«Ко­рей хал­қының дәс­түрлі маскалары» көр­ме­сі ашы­лды

19.11.2018

Қасқырдан құтқарып қалды

19.11.2018

Алматыда инклюзивті білім берудің үздік оқытушылары анықталды

19.11.2018

Солтүстік Қазақстанда спорт кешеніне Батыр Баянның есімі берілді

19.11.2018

Батыс Қазақстанда жаңа портал жұмысын бастады

19.11.2018

Жолдау бәсекеге қабілеттілікті арттырады

19.11.2018

Қыс мезгіліне дайындықтың жай-жапсары қозғалды

19.11.2018

Қазақстанның Құрметті консулдығы ашылды

19.11.2018

Жолдау-2018: Тұрмыс сапасына басымдық беріледі

19.11.2018

БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің қарарын қолдады

19.11.2018

Қапан Тұрсынов: Өзіміз дәрігер бола тұра, бәрін жүрекпен қабылдаймыз

19.11.2018

Ауғанстанның арланы Рохулла Никпай

19.11.2018

Каспий конвенциясының маңызы уақыт өткен сайын арта береді

19.11.2018

Каспий конвенциясының маңызы уақыт өткен сайын арта береді

19.11.2018

Кәсіпкерлікті дамыту бағдарламасының тиімділігі

19.11.2018

Байділда Жылқышиев: Атаулы әлеуметтік көмекті есептеудің түйткілді тұстары

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу