Марат Сатыбалдиев: Олимпиадаға баруға төрешілер кедергі болды...

Сонау 1989 жылы Фран­цияда өткен әлем чемпионатында Марат күллі әлемді мойындатқан-ды. Қазақ велоспортында өзіндік орны бар Марат Қуан­байұлымен әңгіме бары­сында спортшының басынан өткен қиындықтар мен қуанышты сәттері хақында біраз мағлұматқа қанық болдық.

Егемен Қазақстан
19.02.2018 15717
2 friends.kz

– Ға­лам­тор сіз туралы мәлі­метке сараң екен. Тағы бір таң­ға­лар­лығы, сізді бірде қызыл­жарлық десе, бірде Қызыл­орданың тумасы деп жазады.

– Анығында Солтүстік Қа­зақ­стан облысы, Полудинск ауданы, Гаврино ауылында дүниеге келгенмін. Әкем Қуанбай әскери адам еді. Анам Зағипамен бір­ге сол кезде Петропавлда жұ­мыс істеген. Үш жасымда Қызыл­ордаға қайта көштік.

– Қазір қайда жүрсіз?

– Спорттық карьерамды тә­мамдағаннан кейін бапкер боламын деп ойлағанмын. Кейіннен айлығы шайлығынан артылмай­тын жұмысқа бет бұрғым келмеді. 15 жылдай велосипедтен түспеген соң, шар­шайды екенсің. Сондықтан биз­неске кеттім. Алғашында Қыр­ғызстаннан 1 рубльден сатып алған ыдыс жууға арналған сұ­йықтықты Алматыда 10 рубльге дейін өткізіп жүрдім. Кейіннен Польшадан, Түркиядан көліктер тасыдым. Осылайша, кішігірім бизнесімді дөңгелеттім. Бірақ өзіңнің сүйікті спортыңнан алыстап кету қиын екен. 2015 жылдың қараша айынан бастап Қазақстан велоспорт федерациясы президентінің кеңесшісі қызметін атқарып жүрмін.

– Жалпы, велотрекке қалай келдіңіз?

– Бәрі аяқ астынан болды. Аулада ойнап жүргенімізде Тал­ғат деген көрші үйдің баласы жаңа велосипед мініп келді. Бар­лығымыз оны қоршап, қызыға да, қызғана қарап, қайдан алғанын сұрастыра бастадық. Ол велосипед үйірмесіне қатысатынын, егер үйірмеге жазылсақ, бізге де велосипед беретінін айтты. Ондай мүмкіндікті кім жі­бер­сін? Ертеңіне бес бала сол жерде тұрдық қой (күліп). Міне, 14 жасымда велосипедпен осы­лай тыңғылықты дайындала бастадым. Оның үстіне, отба­сым­ыздың материалдық жағдайы төмендеу еді. Ал велос­портта ешқандай шығын шығар­майсың. Ұнаса да, ұнамаса да мемлекет берген жейделер мен аяқкиімдерді киетін едік. Кейін ғой, халықаралық жарыстарға шыға бастағаннан соң, шетел киімдерін кие бастағанымыз...

– Қайда жаттықтыңыздар?

– Қаланың өзінде. Ал кәдім­гідей айналма трек Қызыл­орда түгілі Қазақстанда 1980 жыл­ға дейін болмаған. Мәскеу Олим­пиа­дасынан кейін Алматыда ағаш­тан велотрек салынды. Мен сол төбесі ашық тректі 1982 жы­лы Қызылорда облысы құра­масымен барғанда бір-ақ көрдім. Салынғанына бір-екі жыл болса да, жаңбыр мен қардың астында қалған трек ағаштарының сапасы нашар-тұғын. Соған қарамастан тректе облыстың намысын қорғап, командалық есепте екінші орын алдық. Уақыт өте келе велотрек бетондалып, сол кезде тамаша жолдардың біріне айналды.

– Айтпақшы, алғашқы бап­керіңіз кім еді?

– Николай Иванович Ло­па­тин. Өте керемет кісі.

– Әңгімемізді әлем чем­пио­натының арнасына бұрмай тұрып, оған дейінгі уақытқа көз жүгіртсек. Жалпы, КСРО құрамасына қалай қабыл­дан­дыңыз?

– 1985 жылы Латвияда өткен КСРО чемпионатында топтық жарыста жеңімпаз болып, құрама сапына қабылдандым. Сол жылдың қараша айында Литва спортшысымен бірге алғаш рет шетелге шыққаным есімде. Анау-мынау емес, Франция астана­сы Париж қаласына. Кейіннен шетелге жиі шығатын болдық қой.

– Шетелге көбіне Одақтағы басты қарсыласыңыз Марат Ганеевпен бірге бардыңыз ғой?

– Солай десем де болады. 1985-1989 жылдары КСРО чем­пионатының алтынын мен үш рет, ол екі рет жеңіп алды. Аттасыммен АҚШ-тың Коло­радо штатында өткен әлем чемпионатында өнер көрсеттім. Мен құраманың бірінші, ал ол екінші нөмірлі велошабандозы. Содан бапкерлер 150 айналымнан тұратын (50 шақырым) командалық жарыста 75 айналымнан кейін қайсымыздың ұпайымыз көп болады, екіншісі соған жұмыс істеуі керек деп шешті. 75 айналымнан кейін менің ұпайым көп болды. Содан ол маған көмектесе бастады. Әйт­кенмен, бірінші нөмірлі болу үшін көп күш жұмсап қойғаннан кейін бе, екеуміз де әрі қарай жарытып өнер көрсете алмадық. Қорытындысында әлем чемпионатын төртінші орынмен аяқтадым.

– Ал келесі жылы жағдай қандай болды?

– 1987 жылы Ганеев КСРО чемпионы болды, мен күмісті місе тұттым. Колорадодағы жағдайдан кейін бапкерлер басқа тактика құрды. Ганеев Одақ жеңімпазы болғаннан соң, бұл жолы мен оған жарыстың басынан аяғына дейін көмектесетін болдым. Бірақ Ганеев әлем чемпионы бола қалса, берілген сыйақылардың барлығы теңдей екіге бөлінеді деп шешілді және КСРО-ның еңбек сіңірген спорт шебері атағы екеумізге де берілу керек. Сонымен, Аустрияда өт­кен әлем чемпионатында мен Марат Ганеевке көмек көрсе­тіп, ол КСРО-дан шыққан тұң­ғыш әлем чемпионы атанды. Жүл­деміз 1,5 мың АҚШ доллары теңдей бөлінді. Ал атаққа келгенде басшылар сөзінде тұрмай, Марат Ганеевке ғана КСРО-ның еңбек сіңірген спорт шебері атағы берілді...

– Солақай саясат сізді де айналып өтпепті ғой...

– Барлық кезде де спорт функ­ционерлері «ұлы халық» өкіл­дерін халықаралық аре­наға шығаруға мүдделі болатын. Бізге шетелге шығу үшін қарсы­лас­тарымыздан екі есе мықты болуымыз керек еді. Тіпті кейбір кезде қарсыласыңнан әлде­қайда алда тұрсаң да, халық­аралық жарыстарға алып бармайтын. Оның үстіне, КСРО бірін­шілігіне 15 республиканың чемпиондары қатысады. Сенесіз бе, маған әлем чемпионатынан гөрі, КСРО біріншілігін жеңіп алу қиынға соғушы еді.

– Сеул Олимпиадасынан не үшін тыс қалдыңыз?

– Әр республикадан Олим­пиадаға тек бір ғана спортшы бару керек-тін. Сондықтан КСРО чемпионатында бәсекелестік өте күшті болды. Одақтас 15 елден жиналған 90 велошабандозды 3 топқа бөліп, әр топтан финалға 8 спортшы шығу керек. Барлығы – 24. Содан бірінші топтан Ганеев ойламаған жерден 9-орын алып қалды. Бапкерлер де, төрешілер де әбден састы. Себебі әр топтан үздік 8 спортшы финалға жолдама алады. Ал екінші топтан мен финалға шықтым. Сонымен не керек, төрешілер ақылдасуға кет­ті. Ұзақ әңгімелесудің нәтижесінде, бірінші топтан 8-орын алған велосипедші аяқ асты­нан жарақатына байланыс­ты жа­рысты жалғастырудан бас тарт­ты. Бас тартқан жігіт Куй­бы­шевтен еді, яғни Ганеевтің жерлесі...

– Сонымен, әрі қарай не болды?

– Не болушы еді, жартылай финалда көп күш жұмсап қойған мен жүлдегер болдым, ал Ганеев чемпион атанды. Нәтижесінде, ол Сеул Олимпиадасына қаты­сып, қола медальді мойынға тақ­­ты. Осылайша төрешілердің әділет­сіздігінен Олимпиадаға ба­ра ал­мадым. Әйтпегенде, менің Олим­пиада чемпионы атануға то­лық мүмкіндігім жетер еді...

– Бірақ мықты екеніңізді келесі әлем чемпионатында дәлелдедіңіз емес пе?

– Әлем чемпионынан Олим­пиаданың қола жүлдегері болу артық қой. Сол жылы бапкерлерге де, басшыларға да өкпем қара қазандай еді. 1989 жылы КСРО чемпионы ретінде әлем чемпионатына жерлесіміз алматылық Вадим Кравченкомен бірге бардым. Францияның Лион қаласы маңындағы Шембериде өткен байрақты бәсекеге 60 спортшы қатысты. Екі топқа бөлініп, әр топтан үздік 12 шабандоз финалға жолдама алды. Финалдық сынға Вадим екеуміз де қатыстық. Жеңіске жетуіме Вадим көп көмек көрсетті. Сол үшін оған мың алғыс айтамын. Нәтижесінде, әлем чемпионы атандым.

– Елге келгеннен кейін Қызылордадан да, Алматыдан да пәтер берілді ме?

– Қызылордадағы 3 бөлмелі пәтер маған КСРО жеңімпазы атанған кезде берілген. Қазір айтсам күлкілі ғой, ал сол кезде әлем чемпионы ретінде маған 1,5 мың АҚШ доллары берілді. Ол ақшаны Вадим екеуміз бөліп ал­дық. Сол уақытта Алматыдан жақ­сы пәтерді 3 мың долларға сатып алуға болатын. Көп кешік­пей 1 бөлмелі пәтер берді. Өз ба­ғасына 16 мың рубльге «Волга» көлігін сатып алдым.

– Барселона Олим­пиа­да­сына қатысуға мүмкіндік болмады ма?

– Шыны керек, шаршадым. Қазақстан өз тәуелсіздігін алатынын білгенде, кішкене үзіліс алып, қайта трекке келуіме болатын ба еді?! Себебі мен спортпен 1991 жылы қоштастым ғой. Бірақ бизнесім алға жылжығаннан кейін спортқа қайта оралғым келмеді.

– Веложарыстарды қарап жүретін шығарсыз?

– Әрине, «Тур де Франс», «Джи­ро д Италия», «Вуэлта» көп­­күн­дігінде «Астана» жігіт­тері­нің жеңістеріне қуанып оты­ра­мын. Қазақстанда болып жат­қан турнирлерге қонақ ретінде үнемі шақырып тұрады.

– Спорт сізге не берді?

– Жақсылық пен абыройға бөледі. Көп достар таптым. Спорт алдыма мақсат қоя білу­ді үй­ретті. Материалдық жағдайым­ды түзетті. Әлем чемпионы бол­ғаным үшін мемлекет қаржылай демеу көрсетіп келеді.

– Сіздердің кездеріңізде трек пен қазіргі тректің айыр­машылығы бар ма?

– Біздің кезімізде велосипед 10 килодан жоғары болатын. Доң­ғалақтары темірден жасала­тын. Ал қазір велосипедтің сал­мағы бар-жоғы 6-7 килодан аспайды. Доңғалақтары пластмасса. Доңғалақтағы резіңкенің күші мәшиненікінен 10 есе жо­ғары. Сапасына сәйкес бұл вело­си­педтердің бағасы да қым­бат. Қазақстан құрамасы велоси­педтерінің құны шамамен 10-12 мың еуро тұрса, жапондар мініп жүрген велосипедтер 25-30 мың еуроға дейін барады. Сондықтан қазір спортшылар көп шаршамайды әрі оларда жылдамдық күшейді.

– Нені армандайсыз?

– Менің арманым велотректен алаштың бір оғланы әлемді, Олимпиаданы бағындырса деймін. Қазір міне, менің әлем чемпионы болғаныма отыз жыл­ға жуықтапты. Әлі күнге дейін қазақ жігіті әлемде олжа сала алмай келеді. Мені осы мәселе  көбірек алаңдатады.

– Әңгімеңізге рахмет.

Әңгімелескен Алмас МАНАП,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.11.2018

Аймауытов мұрасы жаңартылған білім мазмұны бағдарламасында басшылыққа алынды

20.11.2018

Елбасы Ұлттық банк төрағасы Данияр Ақышевті қабылдады

20.11.2018

Қайырымды қала тұрғындары тегін дүкен ашты

20.11.2018

Гүлшара Әбдіқалықова Албания Республикасының Еуропа істері және сыртқы істер министрімен кездесті

20.11.2018

Қ.Тоқаев Албанияның Еуропа және сыртқы істер министрі Д.Бушатиді қабылдады

20.11.2018

Павлодардағы электр қуаты 4 процентке төмендеді

20.11.2018

Түркі киносын әлемге таныту тақырыбына арналған дөңгелек үстел өтті

20.11.2018

Атырауда мемлекеттік-жекеменшік әріптестік шеңберінде көшелерді жарықтандыру жобасы іске асырылады

20.11.2018

Павлодарда Елбасының өмірі туралы көрініске әртістер таңдалуда

20.11.2018

Түркістанда «Agrofest – 2018» фестивалі өтті

20.11.2018

Албанияның Сыртқы істер министрі Қазақстанға алғашқы ресми сапармен келді

20.11.2018

«Құлагер» ұлттық жүлдесі табысталды

20.11.2018

Жетпіс мың адамның жалақысы өседі

20.11.2018

Алматыда жаңа комедиялық фильмнің тұсауы кесілді

20.11.2018

Түркістан аймағының Берлинде басылған көне картасы

20.11.2018

Алматыда «Құлагер» ұлттық жүлдесі табысталды

20.11.2018

Талғат Ешенұлы. Жүрегі бар жалғыз үй

20.11.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Отырар сазы» оркестрінің жетекшісі Дінзухра Тілендиеваны қабылдады

20.11.2018

Қазақ ғалымы Швецияда су тазартудың экологиялық таза әдісін ойлап тапты

20.11.2018

«Қазақстан темір жолы» және «ҚазМұнайГаз» басқармаларының жаңа төрағалары тағайындалды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Stokgolm sındromy

Jumyr jerdiń betinde sany jaǵynan bizden áldeqaıda kóp, alaıda táýelsiz el atanýdy mańdaılaryna jazbaǵan, ol oryndalmas armandaı kórinetin halyqtar az emes jeterlik. Jaratqannyń qalaýymen qolǵa tıgen táýelsizdik qazaq balasynyń eń bir asyl muraty edi.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу