Тарих оқулықтарының тілі ауыр, деректері қате

Биылғы оқу жылынан бастап жаңа форматқа көшкен 5-7 сыныптарда та­рих пәнінен сабақ беремін. Бұл сыныптардың оқулығында олқы­лық­тар аз емес. Әсіресе, 5-сыныптың «Қазақстан тарихы» мен «Дүниежүзі та­рихы» пәнін оқушылар меңгере алмай, қиналуда. Ең басты себеп, бағ­дар­лама оқушылардың жас мөлшеріне сай емес. Яғни жүктемені азайтып, оқуды жеңілдетеміз дегеніміз кері әсер етуде.

Егемен Қазақстан
23.02.2018 3789
2

Былтырға дейін «Дүниежүзі тари­хы» пәні 6-сыныптан бастап оқы­ты­латын. Қазір бір жыл ерте жү­руде. Бұ­рынғы оқушы мен қазір­гі оқу­шының ара­сында қандай айыр­ма­шылық бар? Б­ұ­рын қазіргідей интернет, ұялы те­ле­фонның ішіндегі түрлі «тамашалар» болған жоқ. Теледидардың өзінде екі-үш арна ғана болатын. Сондықтан кітап оқып, шаруаға көмектестік. Қолымыз қалт етсе, ойнадық. Жұмыс істеп жүріп те қызық жеріне келіп, үзіліп қалған кітапты ойлап жүретінбіз. Кемінде 10-15 кітапты таңға дейін оқып, тауысқан да шығармыз. Мұның барлығы менің за­­мандастарымның көбіне ортақ, тип­тік жағдай. 

 Біз де «Дүниежүзі тарихын» 6-сынып­тан бастап оқыдық. Бірақ маз­­мұ­ны қазіргіден анағұрлым жеңіл, тілі жатық болатын. Айтайын дегенім, ақ­­параттық технологияны ерте бастан иге­ргені болмаса, бүгінгі балалардың көбі баяғы балалардан артық емес. Тіпті сол технологияның көлеңкелі жағын да күнде көріп жүрміз. Сондықтан бас­тауыштан орта буынға енді келіп жат­қан баланы бірден қиынға салу дұ­рыс емес. Жақсы, бағдарламаны күр­­делендіріп оқыттық делік. Содан қан­­дай нәтиже шықты? Баланың ынта­сын кетірді. Оқыды да, ұмытты. Бі­з­ге сол ма керегі? Әрине, кез келген ақ­па­рат уақыт өте ұмытыла бастайды. Де­генмен, негізгі тұжырымды бі­лім ой­да қалады. Меніңше, тарихты бая­ғы­ша 6-сыныптан оқытса да жет­кі­лікті. 
Сөз басында оқулық сапасыз дедік қой. Енді соған нақты мысалдар кел­тірейін. «Атамұра» баспасынан шық­қан 5-сыныптың «Қазақстан тари­хы» оқулығынан «Қаратаудағы Ш.Уәлиханов атындағы және Тәңір­қаз­ған, Бөріқазған тұрақтары мен Үс­тірт­тегі Шақпақатадан табылған тас құралдары бұдан 1 млн жыл бұ­рын жасалған» деген қате деректі оқи­мыз. Қазақстан тарихының бес том­дық академиялық басылымында да (І том, 77- бет), Ә.Төлеубаев пен Ғ.Іргебаевтың 6-сыныптың «Ежелгі Қазақ­стан тарихы» оқулығында да (17-бет) Ш.Уәлиханов атындағы тұрақтың мустье кезеңіне жататыны дұрыс жа­зыл­ған. Бұл жерде жасайтын бір түй­ін: мектеп оқулығында қате дерек бе­ріл­меуі керек. Бала неге бір деректі екі оқулықтан екі түрлі оқуы тиіс. Демек, Мәжіліс депутаты Б.Тілеухан кө­терген «Миллиард санды Қытай бір оқулықпен оқиды. Біздің елде баламалы оқулықтардың керегі не?» деген пікірге ден қою керек. Мектеп кі­тапханасында пайдаланылмаған та­лай баламалы оқулықтар сіресіп тұр­ғанын көріп жүрміз. Соған қанша қаражат кетті. Қазіргі оқулықтарға сын айтсақ, аудандағылардың да, об­лыстағылардың да айтатындары: «оқу­лық – ресурс, интернеттегі, бі­лім сайт­тарындағы деректерді пай­да­ла­ныңыз». Оқулық ресурс болса, ин­тер­нет­­тегі деректерді пайдалансақ, оқу бағ­дарламасы қайда қалады? 
Оқулықтың тілі де сабақ барысын­да үлкен орын алады. Әсіресе оқу­шы­лар­дың өздері оқып, игеретін жаңа фор­матты оқулықтардың тілінде кедір-бұ­дыр, ғылыми баяндауда жүйесіздік бол­мауы тиіс. Қазақ тілі –сөздердің орын тәртібі қатаң сақталатын тіл. Сөз етіп отырған 5-сыныптың «Қазақ­стан тарихында» «Кейінгі мезолит дәуірінде адамдар микролит-ұзын­ды­ғы 1-2 сантиметрлік тас құрал жа­сау­ды үйренді» деп жазылған (31-бет). Мезолит ерте, орта, кейінгі деп бө­лінген емес. Дұрысына келгенде: «Ме­золит дәуірінің соңында адамдар ұзын­дығы 1-2 сантиметрлік ұсақ тас құ­рал-микролит жасауды үйренді», деп жазылуы керек еді. 

Бұл оқулықтың авторлары – Б.Көмеков, Т.Жұмағанбетов, К.Игілікова есімді ғалымдар. Араб­та­ну­шы, көрнекті тарихшы Болат Кө­ме­ков ақсақалды жаңа форматты кі­­тап­қа салмақ беру үшін қосалқы автор етіп кіргізген болар деген ой туа­ды. Бас­қалай реті жоқ секілді. Егер рас бол­са, А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл бі­лімі институтының оқулыққа са­рап­шылық жасағаны жазылған. Рас бол­са дейтініміз, тілі оқушы тұрмақ, мұ­­ғалімнің өзіне ауыр. Тіл маманда­ры оқулық тілінің тұтқырлығын қа­лай бай­қамаған? Өзімнің ойымша, оқу­лықтың сапасыздығына, бірін­ші­ден, жауапсыздық, екіншіден, асы­ғыс­тық себеп болған. 

Бұрынғы оқулықтар да, әрине, кемшіліксіз емес. Әсіресе, 8-сыныптың «Дү­ниежүзі тарихы» баланың пси­хо­ло­гиялық-физиологиялық деңгейіне кел­мейтіндей өте күрделі. Бір ғана мысал: «ХVІІ-ХVІІІ ғасырлар­д­а­ғы Ресей» деген тақырып 12 беттен тұрады. Соның ішінде 57 хро­но­ло­гиялық, 25 статистикалық дерек кез­деседі. Тағы да қаншама губер­ния­лардың, шайқастардың, тарихи тұл­ғалардың аты, сансыз ведомство ата­уы бар. Жалпы, аталған кітаптағы екі ­тақырыптың бірі сондай. Неге десеңіз, «Дүниежүзі тарихы» ертеректе жылына – 68, кейін 51сағат оқытылды. Ал, бертінде 34 сағатқа қысқарса да, оқылатын материал өзгермеді. Бұған кітап авторларын айыптау да орынсыз сияқты. Өйткені әлем тарихы ауқымды. Олар бағдарламадан асып қайда барады? Дегенмен де алдағы жаңа форматты оқулық түзелер деп үміттенеміз. 

Серік ЗИЯТОВ, 
Бұлан орта мектебінің тарих пәнінің мұғалімі 

Батыс Қазақстан облысы,
Сырым ауданы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

Көкшетау тұрғыны тираждық лотерея ойынының миллионері атанды

20.09.2018

Жаңа еңбекақы жүйесі - оңтайландыру нәтижелеріне тікелей байланысты - Алик Шпекбаев

20.09.2018

Кесенелер тұрғызу жарысқа айналып бара ма?..

20.09.2018

Бүгін елімізде машина жасаушыларының VI форумы басталды

20.09.2018

Атырауда халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

20.09.2018

Бакуде дзюдодан әлем чемпионаты басталды

20.09.2018

Қоқыс өңдейтін цех ашар едім - Сергей Привалов

20.09.2018

Доллар бағамы 358 теңгеге түсті

20.09.2018

Ұрпақ сабақтастығының үлгісі

20.09.2018

АҚШ-тағы «Флоренс» дауылынан зардап шегушілер саны артты

20.09.2018

«Хат қоржын» (20.09.2018)

20.09.2018

Еурокомиссия Амазонға қатысты антимонополиялық тексерулерін бастауы мүмкін

20.09.2018

Әлеуметтік мәртебесі рәсімделеді

20.09.2018

Көкірек көзіміз қайтсек ашылады?

20.09.2018

Оралда бұқаралық домбыра тартудан рекорд жасалды

20.09.2018

Ұлттық ұлан командирлері біліктілігін шыңдады

20.09.2018

Қызылордада «Үздік анықтаушы» анықталды

20.09.2018

Балуандар Бухаресте бақ сынайды

20.09.2018

Кенияда жаттығып жүрген қазақ қызы

20.09.2018

Ақын Сараның 165 жылдығына арналған айтыс өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу