Марк Мудидің өнегесі

Сол күні Алматыда біздің ана тілімізге сондайлық шынайы құрмет көрсетілді, сіз білесіз бе?!. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қазақстанда тұңғыш ашылған өкілдігінің ширек ғасырлық мерейтой-жиыны өтіп жатқан... Сыртқы істер министрі Қайрат Әбдірахманов пен Алматы қаласының әкімі Бауыржан Байбектің БҰҰ-ның қызмет тілінде, яғни ағылшын тілінде еркін сөйлей алатындықтарына ешкімнің де күмәні болмаса керек-ті. Бірақ жаңа Қазақстанның білікті бұл азаматтары мінбеге шыққанда мемлекеттік тілде, қазақ тілінде төгілтіп баяндама жасады.

Егемен Қазақстан
01.03.2018 103
2

Ол табан астында орыс, ағылшын тілдеріне аударылды. Қазіргі таңда мұндай көп тілді аудиторияда синхронды түрде тез тәржімаланатын сөз тіркестерін бірнеше арнаға бір мезетте тарататын модулятор-аппарат дегеніңіз қат емес. Әрбір тыңдаушы осы құрылғыдан өзіне қажетті тілдік арнаны таңдап, дыбыстық аппараттың құлаққабын киіп, ұйып тыңдап отыра қалады. Бір кезде табанға тапталып теперіш көрген ана тіліміздің құдіреті шығар, халықаралық мысы мықты мәжілісте тәржімашылар қолды-аяққа тұрмай қызмет етті. Қазақшаны ағылшын және орыс тіліне немесе орысшаны ағылшын, қазақ тілдеріне немесе тіпті, керісінше дейсіз бе... әйтеуір, тәржімашылар айдында жүзген аққудай сусылдап ілеспе аударма жасап, тыңдаушының жанын рахатқа батырды.

 Шын масаттанады екенсің – қайран да менің ана тілім... қандай күйде едің, қандай күйге жеттің?! Тарих дөңгелегі қалай тез айналып кеткен?! Тәуелсіздіктің алтын бесігі атанған Алматыда БҰҰ-ның өзі 25 жыл қыз­мет етіпті! Қаншама қиындықтар, қан­­шама қызықтар артта қалған? Ұмы­­тылмас естеліктер айтылды, ше­жіре-шер ақтарылды! Мәртебелі жи­ын орта шеніне жеткенде ғой, сөз­деріне ұйытқан тәржімашылар сал­ды «кесірді»... әрине, жақсы ма­ғы­нада! Олар ағылшын тілінде кө­сі­лген ре­зи­де­нттердің сөздерін енді мо­дульдегі бір-ақ арнадан, біресе, қа­зақ­ша, біресе орысша, тіпті негізінен қа­зақ тіліне басымдық бере отырып аудара бастады. «Өзі де солай болуы керек емес пе?» деп ішіміз тағы жылып қалды. Сірә, СІМ жағынан қанттай етіп құнтталған талаптар шығар?! Мұндай «төтенше» құбылысқа қатар отырған орыс тілді әріптестерім де 90-жыл­дардағыдай «түсінбедік» деп, ер­тоқымын бауырына алып туламады. Құ­лақ­қаптарын шешпеді. Салтанаттың шырайы ашылып, тойдың жыры жарты белден асқанда тағы бір қызыққа кенелдік!..

Өз елі атынан мерейтойға құттықтау лебізін білдіру үшін мінберге шыққан Алматыдағы Бас консул Чжан Вей мырза орыс тілінде «Қытай тілі – БҰҰ-ның қызмет жасайтын 6 тілінің бірі, сондықтан да мен құттықтау сөзімді ана тілімде айтамын. Өздеріңіз байқап отырсыздар синхронды тәжірмашылар қамшы салдырмайды екен», деп бір қайырып, ыстық лебізін өзінің ана тілінде зуылдатып оқи жөнелді. Бұл пендешілік дегенді қойсаңызшы, әлгінде ғана жылып отырған ішіміз, енді аударманың жоқтығына ашып қалды! Қазір Алматыдағы аса танымал қытайлық «Яльянь» сауда орталығына бас сұға қалсаңыз, дүниежүзіндегі ең қиын қытай тілі деген уәжге күмәніңіз сейіледі. Өйткені ондағы кез келген сатушы қытай, қазақ, ұйғыр, дүнген сізге – қазақ, орыс тілінде зырылдатып жауап қатады. Содан соң ба, БҰҰ-ның «Қазақстан» қонақүйінің «Grand Ballroom» салтанат залында өткен
25 жылдығында қытай тілінен аудармашы табылмадыға сенгіміз келмей тұрды!..

Екінші болып мінбеге көтерілген француз Патрик Ренар да алдымен өзінің ана тілі БҰҰ-да әлемдік басымдық берілген 6 тілдің бірі екенін жұртқа естіртіп алды. Айтпаса да білеміз, бірақ айтты, өйткені Франция елінің Алматыдағы бас өкілі өзінің ана тілінің әлемдік қоғамдастық алдындағы құдіретін біледі, біле тұра онысын баршамызға тағы бір мақтанышпен жария етті. Қытай тілінен «сүрінген» ұйымдастырушылар ұялды ма, модулятордан французшаның ағылшынша аудармасын самбырлатып қойды... БҰҰ-ның тарихи құрылымында соңғы болып таққа жайғасқан орыс тілі де осал емес, әлгі 6-лыққа кіреді. Бас консул Алексей Демин ана тілінде сөйледі. Ал Бас консул Марк Муди (АҚШ) құттықтау сөзін қазақша айтты. Көсілді-ай дерсің!.. Мәртебелі мінберден қазақша сөйлеп тұрған – америкалық. Оның сөзі әлемдік ұйымның алты тілінің біріншісіне – ағылшын тіліне, одан соң орыс тіліне аударылып жатты...

Зал жарыла қол соқты. Сөйлеуші жағы да, көп тілді тыңдаушы жағы да сенің ана тіліңе мұндай құрмет көрсетсе, шыдай алмай, көпшілікке қосылып алақаның қызарғанша шапалақты ұра береді екенсің, ұра береді екенсің...

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

19.09.2018

Шыны зауытында 4 нысанның жұмысы жүріп жатыр

19.09.2018

Жанат Шаймерденов  «Сырбар» Сыртқы барлау қызметі директорының орынбасары болып тағайындалды

19.09.2018

Алматыда «ANQ 2018» XVI Азия Сапа Конгресі өтуде

19.09.2018

Мәулен Әшімбаев арнайы сапармен Алматы қаласына барды

19.09.2018

Білім жарысында болашақ экономистер

19.09.2018

Петропавлда жылу беру маусымы басталды

19.09.2018

Астанада әлемдегі бастапқы денсаулық сақтауды дамыту декларациясы қабылданады

19.09.2018

«Барыс» Омбының «Авангард» клубынан 3:4 есебімен ұтылды

19.09.2018

Қостанайлық  спортшы қыз Азия мен Океания чемпионатынан қос алтын медаль әкелді

19.09.2018

Көп көрсеткішке көңіл толмайды

19.09.2018

Елбасы Есеп комитетінің төрайымы Наталья Годунованы қабылдады

19.09.2018

Аралдағы жатақхана туралы ақпарат негізсіз

19.09.2018

Оралда Құрманғазы Сағырбайұлының мерейтойы аясында республикалық конференция өтті

19.09.2018

Өскеменде Қазыбек би даңғылы ашылды

19.09.2018

Мәжіліс: кинематография туралы заң жобасы I оқылымда мақұлданды

19.09.2018

Велошабандоз Андрей Кивилевтің құрметіне арналады

19.09.2018

Қызылордалық полицейлер жедел профилактикалық іс-шарасын өткізді

19.09.2018

Атырауда халықты емханаларға тіркеу науқаны басталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу