Марк Мудидің өнегесі

Сол күні Алматыда біздің ана тілімізге сондайлық шынайы құрмет көрсетілді, сіз білесіз бе?!. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қазақстанда тұңғыш ашылған өкілдігінің ширек ғасырлық мерейтой-жиыны өтіп жатқан... Сыртқы істер министрі Қайрат Әбдірахманов пен Алматы қаласының әкімі Бауыржан Байбектің БҰҰ-ның қызмет тілінде, яғни ағылшын тілінде еркін сөйлей алатындықтарына ешкімнің де күмәні болмаса керек-ті. Бірақ жаңа Қазақстанның білікті бұл азаматтары мінбеге шыққанда мемлекеттік тілде, қазақ тілінде төгілтіп баяндама жасады.

Егемен Қазақстан
01.03.2018 104
2

Ол табан астында орыс, ағылшын тілдеріне аударылды. Қазіргі таңда мұндай көп тілді аудиторияда синхронды түрде тез тәржімаланатын сөз тіркестерін бірнеше арнаға бір мезетте тарататын модулятор-аппарат дегеніңіз қат емес. Әрбір тыңдаушы осы құрылғыдан өзіне қажетті тілдік арнаны таңдап, дыбыстық аппараттың құлаққабын киіп, ұйып тыңдап отыра қалады. Бір кезде табанға тапталып теперіш көрген ана тіліміздің құдіреті шығар, халықаралық мысы мықты мәжілісте тәржімашылар қолды-аяққа тұрмай қызмет етті. Қазақшаны ағылшын және орыс тіліне немесе орысшаны ағылшын, қазақ тілдеріне немесе тіпті, керісінше дейсіз бе... әйтеуір, тәржімашылар айдында жүзген аққудай сусылдап ілеспе аударма жасап, тыңдаушының жанын рахатқа батырды.

 Шын масаттанады екенсің – қайран да менің ана тілім... қандай күйде едің, қандай күйге жеттің?! Тарих дөңгелегі қалай тез айналып кеткен?! Тәуелсіздіктің алтын бесігі атанған Алматыда БҰҰ-ның өзі 25 жыл қыз­мет етіпті! Қаншама қиындықтар, қан­­шама қызықтар артта қалған? Ұмы­­тылмас естеліктер айтылды, ше­жіре-шер ақтарылды! Мәртебелі жи­ын орта шеніне жеткенде ғой, сөз­деріне ұйытқан тәржімашылар сал­ды «кесірді»... әрине, жақсы ма­ғы­нада! Олар ағылшын тілінде кө­сі­лген ре­зи­де­нттердің сөздерін енді мо­дульдегі бір-ақ арнадан, біресе, қа­зақ­ша, біресе орысша, тіпті негізінен қа­зақ тіліне басымдық бере отырып аудара бастады. «Өзі де солай болуы керек емес пе?» деп ішіміз тағы жылып қалды. Сірә, СІМ жағынан қанттай етіп құнтталған талаптар шығар?! Мұндай «төтенше» құбылысқа қатар отырған орыс тілді әріптестерім де 90-жыл­дардағыдай «түсінбедік» деп, ер­тоқымын бауырына алып туламады. Құ­лақ­қаптарын шешпеді. Салтанаттың шырайы ашылып, тойдың жыры жарты белден асқанда тағы бір қызыққа кенелдік!..

Өз елі атынан мерейтойға құттықтау лебізін білдіру үшін мінберге шыққан Алматыдағы Бас консул Чжан Вей мырза орыс тілінде «Қытай тілі – БҰҰ-ның қызмет жасайтын 6 тілінің бірі, сондықтан да мен құттықтау сөзімді ана тілімде айтамын. Өздеріңіз байқап отырсыздар синхронды тәжірмашылар қамшы салдырмайды екен», деп бір қайырып, ыстық лебізін өзінің ана тілінде зуылдатып оқи жөнелді. Бұл пендешілік дегенді қойсаңызшы, әлгінде ғана жылып отырған ішіміз, енді аударманың жоқтығына ашып қалды! Қазір Алматыдағы аса танымал қытайлық «Яльянь» сауда орталығына бас сұға қалсаңыз, дүниежүзіндегі ең қиын қытай тілі деген уәжге күмәніңіз сейіледі. Өйткені ондағы кез келген сатушы қытай, қазақ, ұйғыр, дүнген сізге – қазақ, орыс тілінде зырылдатып жауап қатады. Содан соң ба, БҰҰ-ның «Қазақстан» қонақүйінің «Grand Ballroom» салтанат залында өткен
25 жылдығында қытай тілінен аудармашы табылмадыға сенгіміз келмей тұрды!..

Екінші болып мінбеге көтерілген француз Патрик Ренар да алдымен өзінің ана тілі БҰҰ-да әлемдік басымдық берілген 6 тілдің бірі екенін жұртқа естіртіп алды. Айтпаса да білеміз, бірақ айтты, өйткені Франция елінің Алматыдағы бас өкілі өзінің ана тілінің әлемдік қоғамдастық алдындағы құдіретін біледі, біле тұра онысын баршамызға тағы бір мақтанышпен жария етті. Қытай тілінен «сүрінген» ұйымдастырушылар ұялды ма, модулятордан французшаның ағылшынша аудармасын самбырлатып қойды... БҰҰ-ның тарихи құрылымында соңғы болып таққа жайғасқан орыс тілі де осал емес, әлгі 6-лыққа кіреді. Бас консул Алексей Демин ана тілінде сөйледі. Ал Бас консул Марк Муди (АҚШ) құттықтау сөзін қазақша айтты. Көсілді-ай дерсің!.. Мәртебелі мінберден қазақша сөйлеп тұрған – америкалық. Оның сөзі әлемдік ұйымның алты тілінің біріншісіне – ағылшын тіліне, одан соң орыс тіліне аударылып жатты...

Зал жарыла қол соқты. Сөйлеуші жағы да, көп тілді тыңдаушы жағы да сенің ана тіліңе мұндай құрмет көрсетсе, шыдай алмай, көпшілікке қосылып алақаның қызарғанша шапалақты ұра береді екенсің, ұра береді екенсің...

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.01.2019

Азамат Мұқанов дзюдодан жастар құрамасының аға жаттықтырушысы атанды

20.01.2019

Атырау жылу электр орталығында апатты жағдай болды

20.01.2019

ШҚО-да дін саласындағы құқық бұзушылықтар саны үш есеге азайды

20.01.2019

Солтүстік Қазақстанда көпсалалы аурухана салынады

20.01.2019

Қазақстандық балалар фильмі халықаралық кинофестивальде жүлде алды

20.01.2019

ШҚО емханалары 100 тонна қағаз үнемдеді

20.01.2019

Қазақстан мен Ұлыбритания арасындағы дипломатиялық қатынастардың орнатылғанына 27 жыл толды

20.01.2019

ШҚО Күршім ауданында 6 жастағы бала суға кетіп қалды

20.01.2019

Қазақстанда бала асырап алуға көмектесетін арнайы агенттік құрылады

20.01.2019

Ресейлік «Арктика-М» спутнигі 2019 жылы маусым айында іске қосылады

20.01.2019

Чили жағалауында магнитудасы 6,8 жер сілкінісі болды

20.01.2019

Астанада Жастар жылының ашылуы өтеді

20.01.2019

Экономиканы роботтандыру: қатер ме, мүмкіндік пе?

19.01.2019

Атырауда «Отбасы орталығы» және «Татуластыру орталығы» ашылды

19.01.2019

Мақтаарал ауданында диқаншылық басталды

19.01.2019

Ақтөбе-Атырау тас жолының бойында орналасқан аумақ күрделі жөндеуден өтіп жатыр

19.01.2019

Астанада көші-қон заңнамасын бұзған 33 шетелдік еліне қайтарылды

19.01.2019

​СІМ басшысы Тәжікстан елшісін қабылдады

19.01.2019

​Қазақстанның Елшісі НАТО Бас хатшысына Сенім грамоталарын тапсырды

19.01.2019

Рейтер: Трамп пен Ким Чен Ын ақпанда кездеседі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу