Бүгінгі киноэкран: қайдасың, қазақ тілі?

Дәл қазіргі біздің киноэкраны­мызға қазақ тілінің еш қатысы жоқ секілді. Аталуы қазақша, кейіпкері қазақ тілінде сөйлейтін фильм күннен күнге азайып барады. Бұл тіпті қалыпты жағдайға айналғаны соншалық, күндердің күнінде қазақ тілінде түсірілген дүниені шам алып жүріп іздесек те таппай қаламыз ба деген күдікті ой туа бастады. Расында да, киноэкранымыз қазақ тілімен қош айтысуға шындап бел буғаны ма?.. 

Егемен Қазақстан
06.03.2018 4179
2

Шынын айтқанда, қазір көрмей жатып-ақ, фильмнің қазақша ата­луының өзіне қуанатын жағдайға жет­тік. Жақында бірнеше күн қата­рынан жас­тардың сексенге жуық қыс­қа метражды фильмін тамашалауға тура келді.  Содан алғашқы он-он бесін сараптай бастадық. Фильмнің атауы да, кейіпкерлердің сөзі де сол баяғы көрші елдің тілінде. Несін айтайық, әйтеуір бір кезде қазақ тілінде аталған фильм басталды. Фильмнің қазақша аталуының өзіне-­ақ,­ «ойпырмай, ана тілін ұмытпаған ұрпақ бар екен-ау» деп марқайып отырмыз. Көз көріп, құлақ естіп үйреніп қалған басымыз, жап-жақсы басталған мына фильм екі-үш тілді қатар алып, аяғы қойыртпақтап кетпесе болғаны деп іштей қыпылықтағанымыз тағы рас. Әйтеуір, не керек, сөзі аз (тіпті жоққа тән), кейіпкердің іс-қимылына құрылған жап-жақсы фильм екен. Бір кезде фильмнің ортасына қарай кейіпкеріміз таза қазақ тілінде: «Әкең, не болып кетті өзі» дегені сол-ақ еді, өлгеніміз қайта тірілгендей, қуанғанымызды көрсеңіз. Қалай болғанда да, тілі қазақша шықты деп, көңіліміз жай тапқандай болған...

Әттең, қуанышымыз ұзаққа созылмады. Үміт шіркін қоя ма, жаңағы фильмнен соң енді жағдай түзелер дегенімізше болған жоқ, баяғы «жыр» тағы басталды да кетті... Кенет үмітіміз үзілді-ау дегенде, алдымыздан қазақша аталған тағы бір фильм шыға келді. Әрине бұл кезде басымызда бөрік болса, аспанға ататындай жағдайға жетіп қалғанбыз (оның үстіне, ол фильм өте жақсы болып шықты). Сөйтіп әупірімдеп жүріп, жаңағы сексенге жуық фильмнің арасынан жалпы саны он беске әрең жететін қазақ тіліндегі жұмыстарды таптық-ау әйтеуір. Ең болмағанда, отыз-қырық болса да, өйтіп-бүйтіп көңіл көншітуге болар еді. Ал енді сол сексенге жуық фильмнің он-он бесі ғана қазақ тілінде болуы, шынында да, дабыл қағарлық жағдай. Дабылыңыз не, бұл тіпті шыңғырып айтатындай түйткіл емес пе?!

Тура осы көрініс, арғы-бергі кезеңді айтпағанның өзінде, өткен жылы түсірілген толық метражды фильмдерден де байқалған еді. Алдыңғы мақаламызда көрсетілгендей, былтыр экранға шыққан отыз алты көркемсуретті фильмнің алты-жетеуі ғана таза қазақ тілінде тү­сірілген. Сол отыз алтыны көргенде де жастардың киносына қатысты дәл мынадай жағдайды басымыздан өткергенбіз. Жылына түсірілетін фильмнің саны аса көп болмағандықтан, бұрындары бұл мәселе айтарлықтай елене бермейтін еді (сол елемеудің салдарынан осындай күйге душар болып отырмыз). Ал енді бір жылда түсірілген фильмнің саны отыздан асып кеткен соң, тайға таңба басқандай, бірден-ақ өзекті (өзекті болғанда қандай!) мәселенің шеті көрінді де қалды. Шынында, бұл жағдай жалғаса берсе, тіпті жоғарыдағы кейіпкердің бір ауыз қазақша сөзіне зар болып қаларымыз анық.

Сол 36 фильм авторларының басым көпшілігі, жастар түсірген жаңағы сексенге жуық фильмнің авторлары – тәуелсіз елде дүниеге келген ұрпақ қой. Сонда біз жиырма бес-жиырма алты жылда өзінің ана тілінде фильм түсіре алмайтын шәкірттерді тәрбиелеген болып отырмыз ба? Өкінішке қарай қалай десек те, жас буынның киносына әзірге қазақ тілі жат екен. Ал біз киномыздың болашағынан үмітіміз бар деп толғанып жүрміз... Ана тілі – ұлттың жаны. Әлбетте, тіл жоқ жерде ұлттың жаны да болмайды. Олай болса, дәл қазіргі фильмдеріміздің сексен бес-тоқсан пайызынан қазақты іздеу – бос әурешілік. Сонда, ол фильмдер кімдер үшін түсірілуде?..

Ең қызығы, бұл туындылардың барлығының дерлік авторлары – өзіміздің қарагөз жігіттер мен қыздар. Сырттан қосылған бөгде ешкім жоқ. Шынында да, дәл қазір қазақ тілінде сценарий жазып, фильм түсіру бес-алты автордың ғана еншісінде қалғандай. Соның өзінде олар – қазақ киносының аға, орта буын өкілдері. Ал жастар киносының кескін-келбеті жаңағыдай кейіпте.   

Мұнан да сорақысы – таза қазақ тілді фильмдердің он-он бес пайызды ғана  (тіпті бұдан да аз) құрауы қалыпты көрсеткішке айналып кеткендей ме, қалай өзі? «Жүре берсең, көре бересің. Көре берсең, көне бересің» дейді. Осы біз көре-көре, ести-ести, шынымен де көндігіп бара жатқан жоқпыз ба?..

 

Нәзира РАХМАНҚЫЗЫ,

кинотанушы, өнертану кандидаты

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Екатеринбургтағы жол апатында 5 қазақстандық зардап шекті

21.02.2019

Жамбылда аз қамтылған және көпбалалы отбасылар үшін 10 жатақхана салынады

21.02.2019

Үкіметті уақытша басқару Асқар Маминге жүктелді

21.02.2019

Мемлекет басшысының мәлімдемесі

21.02.2019

Елбасы Үкіметті таратты

21.02.2019

Н.Нығматулин Аустрия Парламенті Ұлттық Кеңесінің төрағасымен кездесті

21.02.2019

Сенаторлар халықаралық келісімдерді ратификациялады

21.02.2019

Индустрияландыру бағдарламасы аясында 20 мың тұрақты жұмыс орны ашылады

21.02.2019

Қызылордалық полицейлер заңсыз аң аулаушыларды ұстады

21.02.2019

Түркістан облысының өз футбол командасы құрылады

21.02.2019

Жайық өзені бойында ауқымды рейд өткізілді

21.02.2019

Биыл 65 мың ірі қара сатып алуға ақша бөлінеді

21.02.2019

Бас прокуратура өтемақы қорына өндіру тәртібін түсіндірді

21.02.2019

Қоғамға көмектесетін инклюзивті инновациялар

21.02.2019

Дариға Назарбаева Еуропалық Одақтың Орталық Азия жөніндегі арнайы өкілімен кездесті

21.02.2019

Airastana 1 сәуірден бастап Қазақстан арқылы Ташкентке рейстерді ұлғайтады

21.02.2019

Қазақстан Ұлттық Банкінің төрағасы неміс бизнес-қоғамдастығының өкілдерімен кездесті

21.02.2019

Қазақстан мен ЕҚДБ арасындағы ынтымақтастық мәселесі талқыланды

21.02.2019

Семейлік оқушы-кәсіпкер Нәдір Сәбитов жиһаз шығаратын цех ашты

21.02.2019

Алексей Луценко «Оман турының» жеңімпазы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу