Бүгінгі киноэкран: қайдасың, қазақ тілі?

Дәл қазіргі біздің киноэкраны­мызға қазақ тілінің еш қатысы жоқ секілді. Аталуы қазақша, кейіпкері қазақ тілінде сөйлейтін фильм күннен күнге азайып барады. Бұл тіпті қалыпты жағдайға айналғаны соншалық, күндердің күнінде қазақ тілінде түсірілген дүниені шам алып жүріп іздесек те таппай қаламыз ба деген күдікті ой туа бастады. Расында да, киноэкранымыз қазақ тілімен қош айтысуға шындап бел буғаны ма?.. 

Егемен Қазақстан
06.03.2018 3994
2

Шынын айтқанда, қазір көрмей жатып-ақ, фильмнің қазақша ата­луының өзіне қуанатын жағдайға жет­тік. Жақында бірнеше күн қата­рынан жас­тардың сексенге жуық қыс­қа метражды фильмін тамашалауға тура келді.  Содан алғашқы он-он бесін сараптай бастадық. Фильмнің атауы да, кейіпкерлердің сөзі де сол баяғы көрші елдің тілінде. Несін айтайық, әйтеуір бір кезде қазақ тілінде аталған фильм басталды. Фильмнің қазақша аталуының өзіне-­ақ,­ «ойпырмай, ана тілін ұмытпаған ұрпақ бар екен-ау» деп марқайып отырмыз. Көз көріп, құлақ естіп үйреніп қалған басымыз, жап-жақсы басталған мына фильм екі-үш тілді қатар алып, аяғы қойыртпақтап кетпесе болғаны деп іштей қыпылықтағанымыз тағы рас. Әйтеуір, не керек, сөзі аз (тіпті жоққа тән), кейіпкердің іс-қимылына құрылған жап-жақсы фильм екен. Бір кезде фильмнің ортасына қарай кейіпкеріміз таза қазақ тілінде: «Әкең, не болып кетті өзі» дегені сол-ақ еді, өлгеніміз қайта тірілгендей, қуанғанымызды көрсеңіз. Қалай болғанда да, тілі қазақша шықты деп, көңіліміз жай тапқандай болған...

Әттең, қуанышымыз ұзаққа созылмады. Үміт шіркін қоя ма, жаңағы фильмнен соң енді жағдай түзелер дегенімізше болған жоқ, баяғы «жыр» тағы басталды да кетті... Кенет үмітіміз үзілді-ау дегенде, алдымыздан қазақша аталған тағы бір фильм шыға келді. Әрине бұл кезде басымызда бөрік болса, аспанға ататындай жағдайға жетіп қалғанбыз (оның үстіне, ол фильм өте жақсы болып шықты). Сөйтіп әупірімдеп жүріп, жаңағы сексенге жуық фильмнің арасынан жалпы саны он беске әрең жететін қазақ тіліндегі жұмыстарды таптық-ау әйтеуір. Ең болмағанда, отыз-қырық болса да, өйтіп-бүйтіп көңіл көншітуге болар еді. Ал енді сол сексенге жуық фильмнің он-он бесі ғана қазақ тілінде болуы, шынында да, дабыл қағарлық жағдай. Дабылыңыз не, бұл тіпті шыңғырып айтатындай түйткіл емес пе?!

Тура осы көрініс, арғы-бергі кезеңді айтпағанның өзінде, өткен жылы түсірілген толық метражды фильмдерден де байқалған еді. Алдыңғы мақаламызда көрсетілгендей, былтыр экранға шыққан отыз алты көркемсуретті фильмнің алты-жетеуі ғана таза қазақ тілінде тү­сірілген. Сол отыз алтыны көргенде де жастардың киносына қатысты дәл мынадай жағдайды басымыздан өткергенбіз. Жылына түсірілетін фильмнің саны аса көп болмағандықтан, бұрындары бұл мәселе айтарлықтай елене бермейтін еді (сол елемеудің салдарынан осындай күйге душар болып отырмыз). Ал енді бір жылда түсірілген фильмнің саны отыздан асып кеткен соң, тайға таңба басқандай, бірден-ақ өзекті (өзекті болғанда қандай!) мәселенің шеті көрінді де қалды. Шынында, бұл жағдай жалғаса берсе, тіпті жоғарыдағы кейіпкердің бір ауыз қазақша сөзіне зар болып қаларымыз анық.

Сол 36 фильм авторларының басым көпшілігі, жастар түсірген жаңағы сексенге жуық фильмнің авторлары – тәуелсіз елде дүниеге келген ұрпақ қой. Сонда біз жиырма бес-жиырма алты жылда өзінің ана тілінде фильм түсіре алмайтын шәкірттерді тәрбиелеген болып отырмыз ба? Өкінішке қарай қалай десек те, жас буынның киносына әзірге қазақ тілі жат екен. Ал біз киномыздың болашағынан үмітіміз бар деп толғанып жүрміз... Ана тілі – ұлттың жаны. Әлбетте, тіл жоқ жерде ұлттың жаны да болмайды. Олай болса, дәл қазіргі фильмдеріміздің сексен бес-тоқсан пайызынан қазақты іздеу – бос әурешілік. Сонда, ол фильмдер кімдер үшін түсірілуде?..

Ең қызығы, бұл туындылардың барлығының дерлік авторлары – өзіміздің қарагөз жігіттер мен қыздар. Сырттан қосылған бөгде ешкім жоқ. Шынында да, дәл қазір қазақ тілінде сценарий жазып, фильм түсіру бес-алты автордың ғана еншісінде қалғандай. Соның өзінде олар – қазақ киносының аға, орта буын өкілдері. Ал жастар киносының кескін-келбеті жаңағыдай кейіпте.   

Мұнан да сорақысы – таза қазақ тілді фильмдердің он-он бес пайызды ғана  (тіпті бұдан да аз) құрауы қалыпты көрсеткішке айналып кеткендей ме, қалай өзі? «Жүре берсең, көре бересің. Көре берсең, көне бересің» дейді. Осы біз көре-көре, ести-ести, шынымен де көндігіп бара жатқан жоқпыз ба?..

 

Нәзира РАХМАНҚЫЗЫ,

кинотанушы, өнертану кандидаты

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.11.2018

Мархабат Байғұт: Әлемдік әдемі әңгіме

21.11.2018

Түркі киносын әлемге танымал етудің жайы талқыланды

21.11.2018

Бердібек Сапарбаев Ақтөбе қаласындағы өндіріс нысандарын аралады

21.11.2018

«Егемен Қазақстан» газетінің журналистері болашақ тілшілермен кездесті

21.11.2018

Голландиялық бизнесмен Ақтөбе облысының инвесторларға тартымды екенін айтты

21.11.2018

Нұрболат Ахметжанов: Көне тарих көмескі тартпасын

21.11.2018

Әбдіманап Бектұрғанов: Тарихқа тағзым

21.11.2018

Қ.Әбдірахманов: «Ұлы даланың жеті қыры» әлем мәдениетін жақындастырады

21.11.2018

Павлодарда археологтар б.з.д. 5-ші мыңжылдықта жерленген жылқылар сүйектерін тапқан

21.11.2018

«Ақтөбе» футбол клубы сенімді басқармаға берілді

21.11.2018

Ұлттар Лигасының қорытындысы шығарылды

21.11.2018

Такир Балықбаев: Жаңа еңбек жаңаша ой салды

21.11.2018

Ақтөбеде кәсіп бастағысы келетін жандарға кеңес берілді

21.11.2018

Мәулен Әшімбаев: Ұлт тарихын танудың жаңа кезеңі

21.11.2018

Chartbeat жобасы аясындағы байқау жеңімпаздары ашық деректер панелін құрады

21.11.2018

Жапония мен Грузия дзюдошылардың қарқыны күшті

21.11.2018

Дархан Кәлетаев: Ұлы даланың ұлағаты

21.11.2018

Португалияда Дәрежан Өмірбаев фильмдерінің рестроспективасы өтіп жатыр

21.11.2018

Шымкентте дәрігерлер тұрғындарға арнайы медициналық көмек көрсетті

21.11.2018

Израильдегі халықаралық турнирде Маңғыстаулық гимнасшылар 8 медаль иеленді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tánti bolar tusy kóp

Jylda, Táýelsizdik kúni jaqyndaǵan saıyn osy ýaqyt ishinde elimiz qandaı jetistikterge jetti degen saýaldy ózimizge qoıyp, ony saralaýǵa tyrysamyz. Biraq mundaıda jappaı aıtylyp júrgen jetistikterdi emes, ózimiz baıqaǵan jeke kózqarastaǵy tabystardy taldaýǵa tyrysamyz. Sonyń ishinde kózge túsetin bir ǵanıbetti jańalyq – halqymyzdyń burynǵydaı eshkimnen qysylmaı, kimmen bolsa da ómirdiń barlyq salasynda ıyq teńestire túskeni.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Stokgolm sındromy

Jumyr jerdiń betinde sany jaǵynan bizden áldeqaıda kóp, alaıda táýelsiz el atanýdy mańdaılaryna jazbaǵan, ol oryndalmas armandaı kórinetin halyqtar az emes jeterlik. Jaratqannyń qalaýymen qolǵa tıgen táýelsizdik qazaq balasynyń eń bir asyl muraty edi.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу