«Әлеуметтік мемлекеттің» қазақстандық моделі

Елбасы Н.Ә.Назарбаев Парла­менттің бірлескен отырысында ел тұрғындарының өміріне тікелей әсер ететін, әлеуметтің әлеуетін арттыра түсетін бес бастамасын жария­лағаны белгілі. Президент ұсынған қадамдардың маңызы мен ауқым­ дылығы тұрғысынан Қазақстанның әл-ауқатын еселеумен бірге әлемдегі «әлеуметтік мемлекет» тұжырымдамасының қазақстандық моделін нақтылай түсті.

Егемен Қазақстан
08.03.2018 20004
2

Дамыған мемлекеттердің тәжіри­бесінен көріп отырғанымыздай, та­бысты әлеуметтік мемлекеттің уни­версалды формуласы жоқ. АҚШ-та азаматтарды әлеуметтік қамтамасыз ету жүгі мемлекетпен қатар жеке сектордың жауапкершілігінде болса, «Солтүстік Еуропалық» модель бойын­ша азаматтардың мемлекет тарапынан алатын әлеуметтік қолдауы олардың мемлекетке төлейтін салық көлеміне тікелей тәуелді. Осы орайда ширек ғасыр бұрын экономикалық жүйенің жаңа формациясына көшкен біздің ел үшін әлеуметтік мемлекеттің өзіндік моделі болуы заңды құбылыс.

Әдетте дамыған елдер әлеуметтік саясатты күшейту үшін салықты көтеруге мәжбүр болады. Дәлірек айтқанда, халыққа арналған әлеуметтік жәрдем бизнестің қалтасынан төленеді. Егер ол елдерде кәсіпкерлік ақсап жат­са, әлеуметтік көмек қысқарып, биз­неске жағдай жасалады. Ал бизнеске жеңілдік беру мен әлеуметтік саясат­ты күшейтуді қатар алып жүретін жағ­дай жасаған Қазақстан Президенті «әлеуметтік мемлекет» ұғымына жаңа көзқарас енгізді.

Қазақстандық модельдің ерекше­ ліктері тәуелсіздік жылдары жүргізіліп келе жатқан мемлекеттің әлеуметтік саясатымен үндес «Президенттің бес әлеуметтік бастамасы» бағдарламасын­ да толық айқындалды. Ең бастысы, бес әлеуметтік бастама халықаралық қауым­дастық мойындаған «әлеуметтік мемлекет» ұғымының үш принципіне де толық­ тай сәйкес келеді. Мәселен, мүмкіндіктің теңдігі принципіне сәйкес білім грантын 20 мыңға арттырып, 75 мың студентті жатақханамен қамтамасыз ету бастама­сы қала және ауыл жастарына бірдей са­палы білім алуда және еңбек нарығында бәсекеге қабілетті болуда мемлекет тарапынан жасалған нақты қолдау.

Байлықтың әділ бөлінісі принципіне сәйкес азаматтарымыз «7 – 20 – 25» бағдарламасы арқылы қолжетімді бағамен баспаналы болуға мүмкіндік алса, 14 мыңға жуық кәсіпкер тиімді шарттармен шағын несие алу арқылы өз бизнесін дөңгелететін болады. Одан бөлек, жалақысы 25 айлық есептік көрсеткіштен төмен қазақстандықтар 10 пайыз табыс салығының орнына 1 пайыз салық төлейтін болады. Сон­дай-ақ Елбасы келешекте прогрессивті салық жүйесін енгізу мүмкін­дігі қарастырылатынын да атап өтті. Қоғамдық жауапкершілік принципі­ не келсек, түрлі әлеуметтік топтарға кіретін отандастарымыз қолжетімді баспана, «Нұрлы жер», «Өрлеу» және т.б. көптеген мемлекеттік бағдарлама­лардың қолдауын пайдаланып келеді.

Осылайша әлеуметтік мемлекеттің қазақстандық моделі дегеніміз – әлеумет­тік қолдауға мұқтаждарды қорғай оты­рып, адами капиталды үздіксіз дамы­ту арқылы еңбек өнімділігін арттыру және сол арқылы азаматтарымыздың әл-ауқатын күшейтіп, мемлекеттік бюджетке түсетін салмақты бірте-бірте азайту. Сондықтан «Президенттің бес әлеуметтік бастамасы» қазақстандық модельді одан әрі жетілдіріп, еліміздің дамыған 30 елдің қатарына кіруіне оң ықпал етеді деп сенеміз.

Шынайы әлеуметтік мемлекетте азаматтардың барлығына шығу тегіне, әлеуметтік жағдайына қарамастан, теңдей мүмкіндік беріледі. Бұл мүмкін­діктер әлеуметтік теңсіздіктің терең­деуіне тосқауыл болады. Орта білім және жоғары білімнің тегін болуы, студенттердің жатақханалармен толықтай қамтамасыз етілуі тұрмыстық жағдайы мүлдем нашар отбасы балаларының өзіне әлеуметтік лифті бойынша жоғары өрлеуге жол ашады. Шағын несиелеу бастапқы қаражаты жоқ адамның өзіне кәсіп ашуға көмектеседі. Тұрғын үйдің қолжетімді болуы қазақстандықтардың бәрін меншік иесіне айналдырып, еліміздің тұрақтылығын арттыра түседі. Осылайша «Президенттің бес әлеу­меттік бастамасы» салмағы мен ауқым­дылығы бойынша алдағы онжылдыққа бағдар болады деп ойлаймыз.

Ең бастысы, жер-жаһан жаңарып, тіршілік атаулы теңелетін жұрт жақ­сылыққа кенелетін береке-бірліктің бастауындай әз Наурыздың басын­ да жарияланған бұл Үндеудің игілігі ұлысты ұйыстырып отырған, ел мен жердің иесі ретінде бәріне жауапты мемлекет құраушы ұлттың болашағын баянды етуге арналғаны анық. Ендеше Елбасы ерекше атап өткендей, бес бас­тама балталаса да бұзылмайтын берік бірлігімізді бекемдей түседі деп бек сенеміз!

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ардақ Әшімбекұлы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының білім беру саласының мамандарымен кездесті

14.11.2018

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия отырысы өтті

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу