Зұлқия Жұматова: Адамдықтан биік атақ жоқ

Осыдан 60 жыл бұрын Қазақ телевизиясы алғаш құрылған тұста біз түгілі әкеміз де дүниеге келмепті. Есесіне ата-әжелеріміз көгілдір экранның бетінде жарқын келбетімен жарқ ете қалған Зұлқия Жұматова жүргізген алғашқы хабарды тапжылмай отырып тамашалағаны анық. Әдемі үнімен, келісті келбетімен көрермен көңілінің төрінен орын алған ол қазақ теледидарындағы тұңғыш диктор ретінде тарихта қалды. Ғибратты ғұмыры талайға үлгі болған аяулы жан бүгінде тоқсанның сегізіне келген әже. Көргені мен түйгені көп көшелі Зұлқия әжеймен аз-кем әңгімелесудің орайы келген еді.

Егемен Қазақстан
13.03.2018 3115

– Зұлқия әже, сіз қазақ те­ледидарының табалды­ры­ғын алғаш аттағаныңызда қа­зақ өнерінің қара нары Шәкен Ай­манов қабылдап, заңғар жазушы Мұхтар Әуезов батасын бер­генін білеміз. Осы туралы өз аузыңыздан естісек. Жалпы қазақ телевизиясына қалай келдіңіз?

– Менің Қазақ телевизиясына келуімнің өзі бір үлкен әңгімеге жүк боларлық оқиға.1958 жы­лы елімізге бәрімізді ерекше қуанышқа бөлеген жақсы ха­бар келді. Газеттен, радиодан «үйлеріңізде теледидар бо­лады, жер-жаһандағы бар­лық жаңалықтарды көріп, тың­дай аласыздар, кинофильм­дер көресіздер, әдебиет пен мә­дениет жайлы мол мағлұматқа қа­нығасыздар» деген хабарлар таратылды. Бастапқыда мен бұл жаңалықты аса елеген жоқ­пын. Бірер күннен кейін теле­видениенің ашылуына байланыс­ты диктор таңдаймыз, соған бай­қау жарияланады дегенді құ­ла­ғым шалды. Ол кезде менің өлең жазып, аз-кем аудармамен ай­налысатыным бар еді. Үйде жас балаларым болды. Артынан ой­ланып отырып телеарна болған соң ол жерде шығармашылық ре­дакция болады. Өзім балалар туралы өлеңдер жазам, балалар бағдарламаларының біріне хабар дайындайтын редактор керек шығар, бәлкім, жұмысқа тұрып жолдасыма қолғабыс болармын деп сонда бардым. Алайда диктор болам деген ой түсіме де кірген емес. Ол кезде жасым отыздың үстінде еді. Барсам, аула толы байқауға бағын сы­науға келген мыңға тарта қыз-ке­ліншек. Бәрі әдемі, бәрі жас. Сол жердің тәртібін қадағалап жүрген жас жігітті шақырып, «қалқам, мен осында жұмысқа тұрсам» деп едім, «кімге жолықсам болады» деп сұрадым. «Ой апай, мына дикторлар байқауы бітпей ешкімді қабылдамайды, барлығы соның жұмыстарымен жүр» деді. Мен қарап тұрып телевидениеге қызығып кеттім. Содан бір бұ­рышта теледидар тұр екен. Қа­рама-қарсы тұрсаң өзіңді көр­­сетеді. Мен қалай көрінеді еке­нмін деп теледидар алдына тұра қалдым. Кенет үстіңгі қа­баттағы пульттан «Сіз кім боласыз, фамилияңыз кім?» деген ер адамның даусы естілді. Мен еш саспастан «Атым Зұлқия. Те­гім Жұматова» деп жауап қат­­тым. Әлгі кісі «Қайда жұмыс іс­­тейсіз, немен шұғылданасыз деп?» қайыра сұрақ қойды. Мен өзім­нің аудармамен айналысатынымды, көңілдің кейбір сәттерінде өлең жазатынымды, «Социалистік Қазақстан» га­зетінде жарық көрген алғашқы өлеңіме Бақытжан Байқадамов ән жазғанын, оны Жамал Ома­рова орындайтынын, сегіз бала­ның анасы екенімді, жолдасым­ Ауыл шаруашылығы инс­ти­тутында жұмыс істейті­нін айт­тым. «Ендеше өз шығар­ма­шылы­ғыңыздан бір өлең оқып бе­ріңізші» деді. Мен іркілместен:

Анам менің барғанда бір кір жуа,

Бұрқап жатқан долы Ертістің суына.

Мен де бардым көпке дейін бірақ та,

Түсіне алмай тұрдым толқын шуына,

деп басталатын өлеңімді оқи жө­нелдім.

Кімнің сөзі мақсат не ол жырдағы,

Түсінбеп ем жас едім ол жылдары.

Абай атам Пушкин болып жырлаған,

Татьянаның әні екен ол қыр­дағы,

деп соңғы шумағын оқығанымда сатырлаған шапалақ үні естілді. Риза болған үнмен «сіздің орыс­шаңыз қалай?» деп сұрады. Мен болсам жаңағы өлеңімнің өзім аударған орысша нұсқасын жат­қа оқып бердім. Кенет сәл үнсіздік орнады да, Мәдениет министрлігінің өкілдері бастаған комиссия мүшелері ақылдасқан болуы керек, «сіз бірауыздан қабылдандыңыз» деді. Артынан білгенімдей бағанадан бері менімен тілдесіп тұрған атақты Шәкен Айманов екен. Қасыма келіп ризашылығын білдірді. Міне, дәл осылайша, қазақ теле­дидарындағы тұңғыш диктор болу бақыты менің маңдайыма бұйырды.

– Бар өміріңізді телевизия­ саласына арнадыңыз. Қа­зір­гідей техника дамымаған кез­дегі жұмыс барысы қалай еді?

– Иә, ол кезеңдермен қазіргі күнді салыстыруға келмейді. Он­дағы жағдай мүлде басқаша-тұ­ғын. Эфирде бізді ауыстыратын адам болған жоқ. Балалар бағдарламасынан бастап жаңа­лықтар, танымдық хабарлар дей­сіз бе, бәрін-бәрін Нелли екеу­міз таңнан кешке дейін жүр­гізе беретінбіз. Әріптесім Нел­ли Омарова орыс тілінде, мен қа­зақ тілінде хабар жүргізем. Қазіргідей суфлер деген жоқ. Бәрін бір парақ қағазға жазып алып шығамыз. Және өзімізді экраннан көре де алмаймыз. Барлық хабарлар тікелей эфирде өтетін. Жұмысымызға асқан жауапкершілікпен қарайтынбыз. Қаптаған ақпарат арналары, ғаламтор желілері атымен бол­ған жоқ. Сондықтан жұрттың бә­рі әр бағдарламаны жібермей көре­тін. Аса жоғары талғаммен ба­қылайтын. Сөзімізден кіш­кентай қате кетсе сөгіс алып қа­­луымыз әбден мүмкін. Сол қиын кезеңдерде жүріп ысыл­дық. Телевизия ұжымдық жұ­мыс. Үлкен шығармашылық топ­тың еңбегін қажет етеді. Те­рең ізденістер жасадық, көп ең­­бектендік. Мұхтар Әуезов сияқ­ты заңғар тұлғалардан сұх­бат алу бақыты бұйырды. Ол кісімен дидарласқаным әлі есім­де. Хабар аяқталғаннан кейін Мұ­хаң «Асылкеш» деп менің қолымнан сүйді. Асылыңызды түсіндім, кеш дегеніңізді түсін­бедім деп Мұхаңа қарадым. Ол кісі болса жайдары үнмен: «Асыл­кеш дегенім, асыл жан деген сөз. Сендер асыл жансыңдар» деп күлімсірей қарады. Біз­дің­ қазақшаны қаймақтап сөй­ле­генімізге, қазақша хабарлар ашыл­ғанына жазушының қат­ты қуа­нғанын байқадым. Ол күн­дердің барлығы менің көз алдымда әлі күнге дейін дәл бүгінгідей жаңғырып тұр.

– Телевизияда жасаған ең­­­бектеріңізді халық қалай бағалайтын еді? Бұл саланы ар­­найы оқуын бітірмей-ақ мең­геріп кеттіңіз. Кімдерден тәлім ал­дыңыз?

– Бізге бәрін өмірдің өзі үй­ретті. Ашаршылық жылдары әке-шешем дүниеден өтіп жас­тайымнан жетімдікті көрдім. Бар мен жоқтың, жақсы мен жа­манның парқын бір кісідей біліп өстім. Көп армандарым желге ұшты. Бірақ мойыған жоқпын. Техникумда білім алып, институт бітірдім. 1958 жылы сол кез­дегі Мәдениет министрі Әмір Қа­напиннің ұйытқы болуымен Мәс­кеуде өткен «Қазақстан әдебиеті мен мәдениетінің» онкүндігіне бару сәті түсті. Сол кезде Мәскеу телевизиясында он күннен аса жұмыс істедім. Сонда жүріп Юрий Левитан, Нина Кондратова сияқ­ты Одаққа белгілі дикторлармен тәжірибе алмастым. Ол кездері телеарна дикторларын халық жақсы танитын. Қоғамдық орындарда, жиын-думандарда көре қалса ілтипатпен қарсы алып, төр ұсынатын.

– Қазіргі қазақ телевизиясы туралы, дикторлар жайлы не айтасыз? Ізбасарларыңыздың жұмысына көңіліңіз тола ма?

– Кезінде біз Мәскеудің те­ле­­арнасына барғанымызда теле­визияның техникалық әлеуетін, әсем студияларды көріп, мынау не деген жұмақ, шіркін, біз­ де осы жұмаққа жетеміз бе,­ жет­пейміз бе деп таңғалып кел­ген едік. Бүгінгі қазақ телеви­зиясы кеңге қанат жайып, Тә­ңір­ден тәлейімізге бұ­йыр­ған тә­уелсіздігіміздің ар­қа­сында үлкен жетістіктерге жет­ті. Өңіміз түгілі түсімізге кір­меген техникалар бар. Оқимын, ізденемін деген жанға барлық жағдай жасалған. Журналистер даярлайтын қанша­ма оқу орындары ашылды. Бі­лім­ді де білікті мамандар көп. Жа­сым ұлғайды. Күнделікті теледидар көрем деп айта алмаймын. Дегенмен, осы саланың маманы болған соң кез келген жаңалыққа елеңдеп, телеарналардан жақсы хабарлар беріліп, басылымдарда отты мақалалар жарық көріп жатса сүйсініп отырам. Қазіргі отандық арналардағы теле­бағдарламаларды тізгіндеп жүрген дикторларға көңілім толады. Олар тың талпыныстарға барады. Сөз саптаулары нық, дауыс мәнерлері ырғақты, ең бас­тысы идеялары ұшқыр. Деген­мен, телевизия деген тұнық ай­д­ын. Халықты, бүтін бір ұр­пақты тәрбиелейтін ұлы құрал. Сон­дықтан оны кірлетіп алуға, ар­зандатып жіберуге болмайды. Телеарна басшылығында жүрген аза­маттар осыны қаперінде ұс­таса деймін.

– Жаңа өзіңіз айтқандай, өмір­ден жақсыны да жаман­ды да көрдіңіз. Қазақ теле­визиясының қарлығашы атанып, ең қиын кездерде елге елеулі еңбек еттіңіз. Бүгінде, ұр­­па­ғымыздың рахатын кө­ріп, әже атанып отырсыз. Қа­рап отырсақ сөзіңіз мы­ғым, өзіңіз де әдемісіз. Әдемі қар­таюыңыздың сыры неде?

– Ең алдымен адам баласының жаны сұлу болуы керек. Жанның сұлулығы деген ішкі тазалық, жақ­сы мінез. Жан баласын жа­тырқамай, жан дүниесіне үңіл­сең кез келген пенденің жақ­сы қасиеті болады. Ойы та­за­ адамның өзі таза. Өзі таза кі­сі­нің сөзі таза. Әрбір адам жа­йын­да жақсы пікірде болып, жақ­сылықты көре білу керек. Өзі жақ­сы жанға жұрт та үйір келеді. Адал еңбек етіп, өз ісіңе адал бол. Адамдықтан биік атақ жоқ. «Құ­дайсыз қурай да сынбайды» деген сөз бар емес пе. Әркімнің өз жолы, өз тағдыры бар. Ең бастысы, осы қағидаларды жадына берік тоқыған жанға еш өкініш жоқ. Осы жасқа жеткенім ең алдымен Алланың қалауы, одан кейін кешегі Мұхаңдардың, үлкен ата-әжелеріміздің берген ақ батасының шарапаты деп білем. «Баталы жан арымас» деген. Үлкендердің батасын алып жүрген жақсы.

– Әңгімеңізге рахмет. Аман болыңыз.

Әңгімелескен

Арман ОКТЯБРЬ,
«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.06.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Түркия Президенті Режеп Тайип Ердоғанмен телефон арқылы сөйлесті

25.06.2018

Сенат комитетінде білім беру мәселелері туралы заң жобалары қаралды

25.06.2018

Бақытжан Сағынтаев Ақмола облысының Мамандандырылған Халыққа қызмет көрсету орталығында болды

25.06.2018

«Біліммен – болашаққа» түлектер кездесуі өтті

25.06.2018

Қырымбек Көшербаев: Цифрлық технологиялар жаңа заманның «мұнайы»

25.06.2018

Тартылыс заңы немесе туристерді тамсандырған шаһар

25.06.2018

Ұлттық домбыра күні Астанада «Домбыра – асыл мұра» көпшілік серуені өтеді

25.06.2018

Сенат Төрағасы журналистерді кәсіби мерекесімен құттықтады

25.06.2018

Қорғаныс министрлігінің басшылығы республикалық БАҚ жетекшілерімен кездесу өткізді

25.06.2018

Бессайыстан әлем кубогы аяқталды

25.06.2018

Маңғыстаулық мемлекеттік қызметшілер қос мерекені атап өтті

25.06.2018

1 шілдеден бастап зейнетақы мөлшері артады

25.06.2018

Тәртіпті таксидің жұлдызды шағы

25.06.2018

Сағынтаевтың қатысуымен Ақмола облысының денсаулық сақтау жүйесі талқыланды

25.06.2018

Семейде Сабантой мерекесі облыстық деңгейде тойланды

25.06.2018

Мың бояулы шаһардың бір күні

25.06.2018

ҚР ЕХӘҚМ базалық зейнетақы қалай есептелетінін түсіндірді

25.06.2018

Премьер-Министр жұмыс сапарымен Ақмола облысына барды

25.06.2018

Ақтауда университет түлектеріне диплом табысталды

25.06.2018

77 жылдан соң оралу

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Асқақтатам деп, аласартып алмайық

Бір әріптесіміз көгілдір экраннан «тақыр жерде тұрғызылған қала» туралы көсіліп сөйлеп тұр. Тақырып Астана туралы екен. Мерейтойы иек астына келіп қалған шаһарды мақтауға теңеу таппай қатты қиналса керек, тілінің ұшына оралған тіркестің түрі әлгіндей.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Бас ауырып, балтыр сыздағанда...

Халықты әлеуметтік тұрғыда қолдау ісі мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі екені дау тудырмайды. Дегенмен қолға алынған әлеуметтік шаралардың ойдағыдай жүзеге асуына кейбір келеңсіз жағдаяттардың кедергі келтіріп, тұрғындардың көңіл-күйіне кері әсерін тигізіп жататыны жасырын емес.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Ақты ақ, қараны қара деген ұтады -Александр ТАСБОЛАТ

Сотқа жүгінбейтін адам жоқ. Бірақ солардың дені «Мен сүттен ақ, судан тазамын» дейді. Яғни «Мен кінәлімін, мен ұры­мын, мен парақормын» деп ешкім айта қоймайды. Және тараптардың қай-қай­сының да сотта келтірген уәждері сенім­ді көрі­неді. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Астық шығымы неге артпайды?

Кейінгі жылдары еліміздің егін шаруашылығы саласына келіп жатқан жаңа технологиялардың нәтижесінде мұндағы еңбек өнімділігінің өсе бас­тағаны белгілі. 

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Түркістан – тамырластық тұғыры

Түркістан екі дүние есігі ғой, Түркістан ер түріктің бесігі ғой, Тамаша Түркістандай жерде туған, Түріктің Тәңірі берген несібі ғой!

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу