Ерейментаудағы тауарлы-сүт фермасы елорда тұрғындарын сапалы сүт өнім­дерімен қамтымақ

Қытымыр қыстың етек-жеңіңді кеу­леп, тұла бойыңды мұздататын суық желі мен бет шымшитын шыңылтыр аязы «Хамзе» шаруа қожалығының тауарлы-сүт фермасының буы бұрқыраған мал қорасының табалдырығын аттаған сәтте сыпырылып сыртта қалған. Іште тамыздың тамылжыған күніндей майтоңғысыз жып-жылы екен. Симментал тұқымдас жардай сиырлар алаңсыз оттап тұр. Зеңгі бабаның көп жұрттың көзіне түспеген тұқымы айрықша ірі, қоңды, шоқтығы биік, қабырғасы бітеу мал екен. 

Егемен Қазақстан
14.03.2018 1662
2

Мал қораның іші тап-таза, көлденең жатқан бір бұрау жоқ. Алдымен көзіміз оттыққа түскен. Өзгеше оттық. Біз көр­генде сырғауылдан, әйтпесе сәбидің біле­гіндей темірден жасалушы еді. Әлгі оттық­тардың алқымы малдың алдынан қалған қырқындыға толып тұратын. Ал бұл жердегісі біз көрмеген өзгеше оттық. Тіпті мал алдына салынған байытылған құрамажемді көмкерген де ештеңе жоқ, тек түбіне керамикалық тақташалар төселіпті. Мамандардың айтуына қарағанда, шіріген қырқынды шөп мал ағзасына зиян. Ал, құрама жемнен бір уыс та қалмайды. «Тілмен жалағандай» дейтұғын тазалықты аңғартатын сөз тіркесін осы жерге қолдансақ айна-қатесіз дәл келетін тәрізді. 

Әлденеше жыл егін егумен ай­налысқан аға­йынды Сағидолла, Қа­биболла, Қайыр­бай, Ержан Биекеновтер әр жыл сайын он мың гектарға жуық алқапқа дәнді дақыл сіңіретін. Күш қаптал жетіп, мүмкіндік он мың гектарды орап алғанымен, Ерейменнің етегі талапты ерге де сараңдау. Егін шыққан жылдың өзінде гектарына 7-8 центнерден айналуы мүмкін. Әйтпесе, әр жыл сайын гектар айналымы небары 2,5-3 центнерден аспайды. Биыл қарғаның миы қайнайтын жаздың ыстығында тура жетпіс күн бойы зеңгір көктен нәр тамбаған. Шө­ліркеген даланың шөлі қанбаған соң өнім туралы не айтарсыз. Бірақ соның өзінде де шаруа қожалығы азын-аулақ өнімінен пай иелеріне тиісінше астығын, шөбін, сабанын беріп тұрады екен. 

– Ел өзіміздікі болған соң шығымы мол, топырағы құнарлы, жайлы жер іздеп жы­лыстап кете алмайсың, – дейді шаруа қожалық басшысы Ержан Биекенов. Алдағы уақытта суармалы егістік мәселесін шешкіміз келеді. Сонда ғана бұл жерден тәуір өнім алуға болады. Әйтпесе еңбегің – еш, тұзың – сор. 

Шаруа қожалығының басшысының айтуына қарағанда, көктен иіп, жерден беретін жомарт жыл төрт-бес жылда бір-ақ рет қайталанады екен. Оған дейін тұқымы, жанар-жағармайы, меха­низатордың еңбекақысы, тыңайтқышы деген тәрізді  толып жатқан шығындардың өзін әупірімдеп әзер жабады. Соның өзінде таудан-тас­тан беті қайтпаған талапты жандар жер емшегін ембек болып талаптанып тырбануда. Жалғыз өздерінің игіліктері үшін емес, жалпақ жұрттың жайы үшін. Әуел баста әрқайсысы жеке-жеке кәсіп қылса, кейін берекенің бірлікте екендігін санамен салмақтаған ағайынды жігіттер үш шаруа қожалығы мен бір жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің күш-қуатын бір жерге шоғырландырып, тауарлы-сүт фермасын құруды қолға алған. Бұл ойдың өзі Ержан Германияға бір себеппен барған кезінде туындаған көрінеді. Әр ісіне мұқият неміс ағайындардың мал фермасындағы істің жайын көрген Ержан таң-тамаша қалса керек. Малдан жоғары өнім алып отырған немістің қолынан келген іс қазақтың қолынан неге келмесін?! Оның үстіне төрт түлік малды өсіру ұлты­мыздың әлмисақтан келе жатқан еншілі шаруасы. Бірақ бұрынғы қалыппен, ескі сүрлеумен жүре беру ендігі арада ұтымсыз екен. Ұтымдысы – бұл салада да жаңару, жаңғырту қажет. Көш басын алға түзеп, әлденеше қырдан асып үлгерген неміс малшыларының соныға салған соқпағына түсіп, алға ұмтылу түптеп келгенде мал өнімін молайтуға кең жол ашпақ. 

«Хамзе» шаруа қожалығының тауарлы-сүт фермасын құру жөніндегі инвес­тициялық жобасы 400 басқа шақталып есеп­телген. Әрине, мал баққан соң мал азығы маңызды. Онда да бұрынғыдай оттық­ты шөп пен сабанға толтыру маңыз­ды мәселені біржола шеше алмайды. Сиырдың сүті тілінде екендігін бұлар да жақсы біледі. Сондықтан мал азығын өңдейтін, тәулігіне бес мың тонна өнім дайындауға қуаты қаптал жететін шағын мал азығы зауытын салып алды. Жалпы, осы жобаның құны 300 миллион теңге болатын болса, оның 275 миллион теңгесі «Ерейментау агро» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің несие серіктестігі арқылы бөлініп отыр. Ал 25 миллион теңгесі шаруашылықтың өз қаржысы. Сол өз қаржысына қаңырап қалған ғимаратты қайтадан жабдықтаған. Құрқылтайдың ұясындай жұтындырып мал қораға айналдырған. «Елочка» деп аталатын сауын аппаратын орнатқан. Германиядан симментал тұқымды 129 бас сиыр әкелген. Күні бүгінге дейін оның 120-сы бұзаулапты. Бұзаулардың әрқай­сысына ат қойылып, нөмірленген. Тәулік­тік салмақ қосуы, өсіп-жетілуі мұқият қадағаланады. Әрқайсысына төрт-бес төлден сиятын жеке орындар дайындалған. Жаңа туған бұзаудың үстін кептіретін, жылы леп соғатын жәшіктер де жасалыпты. Әр бұзауға өз енесінің сүті ауыстырылмай берілуі қатты қадағаланады. Бұл да бұзаудың ауырып-сырқамай, жедел өсіп-жетілуіне қажетті қағида.

Үстіміздегі жылдың тамыз айынан жел­­тоқсан айына дейінгі аралықта 24,5 тон­на сүт өндірген. Ферманы таза сумен қам­­та­масыз ететін құбыр қазылған. Қазір су орта­лықтандырылған құбыр арқылы өт­кізі­ліп, сауын сиырларға жылытылып бе­рі­леді. Мал қыстатуға 200 тонна шөп, 700 тонна сүрлем дайындалған. Жаңа жоба­­ның арқасында он адам жұмыспен қамтыл­ған. Олардың еңбекақысы 60 мың теңге тө­ңі­ре­гінде. Қазір фермада үш сауыншы, екі бұзаушы, үш малшы жұмыс істейді. 

Сауын жүйесі немістің осы заманғы, ең озық технологиясына сай жабдықталған. Сауын аппараттары да баяғы кеңес заманындағыдай сүтпен қоса қанын соратын жебір емес. Желіндегі сүт сарқылған кезде компьютердің бұйрығымен өзінен-өзі тоқтатылады. Тағы бір ғажабы, ақылды тех­ника сүт құрамын да анықтай алады. Айталық, сауын сиырдың ағзасында кінә­рат болса сүт құрамы да бұзылмақ. Міне, осы сәтте әрқайсысы жеке-жеке нөмірмен белгіленген сауын сиырдың қайсысының сүті бұзылғандығын компьютер көрсетіп берген соң бірден мал дәрігері келеді де, ауру малды бөлек қоршауға қамайды. Со­дан соң ауру себептері анықталып, емдейді. Демек, тауарлы-сүт фермасының өнімі осындай жаңа технологияның арқасында сапалы әрі сенімді деуге болады. Әдетте қыс түсе қожырайтын сүттің майлылығы қазір 4,2 пайызды құрайды екен. Бұл осы төңіректегі ғана емес об­лыстағы ең жоғары көрсеткіш. Әрі етті, әрі сүтті симментал тұқымды сауын сиырлар тәулігіне 18 литрге дейін сүт бере алатын мүмкіндігі бар. Ол үшін мал азығы сай болуы керек. Жоғарыда айтқан мал азығын дайындайтын цехта шөбі, сабаны, сүрлемі, тұзы, әртүрлі дәрумендері ғылыми не­гізделген ұсынысқа сай ұнтақталып дайын­далады. Алдағы уақытта мал азығын мо­лайту үшін екпе шөп егу жоспарланып отыр. 

Осы арада тағы бір мәселені айтпай кетуге болмайды. Қияндағы техноло­гиясы озық, тәжірибесі мол Германия­дан асыл тұқымды мал жеткізіп, Астана­ның түбіндегі азық-түлік белдеуін нығай­тып, елорда тұрғындарын сапалы сүт өнім­дерімен қамтамасыз етуді жоспар­лап отырған осы инвестициялық жоба­ға несие жылдық өсімі 14 пайызбен бері­ліп отыр. Әуел баста 7 пайызға беріле­ді деп уәделескен екен, кейін үйдегі ойды базар­дағы нарық бұзып, несиенің жылдық өсімі екі есе қымбаттап кеткен. Негізін­де бұл алға басқан қадамға тұсау салған­мен бірдей. Демек, азық-түлік молшы­лы­ғын жасауды армандаған дәл осындай тия­нақты да бекем іске береке байлануы үшін несиенің жылдық өсім пайызын төмендету керек-ақ. Әйтпесе әр бас сиырды алыс шетелден 1 миллион теңгеге әкеліп, жыл он екі ай бойы қорадан шығармай бағу, оның талапқа сай жем-шөбін тауып беру малсақ қауым үшін ауыр-ақ. Қорадан шығармайтыны, жер­гілікті жердегі жайылым сапасына байланысты, оның үстіне асыл тұқымды мал тым кірпияз, жайылымнан ауру жұқ­ты­руы да әбден мүмкін. Сондықтан қымбат малды көздің қарашығындай сақтап, айтып келмейтін ауру-сырқаудан аман алып қалу үшін жыл бойы қораға қамап бағады. 

Сөз соңын түйіндей келе, ақты молайтып, ел ырыздығын еселеуге үлес қосып отырған ағайынды азаматтардың еңбегі айрықша құрметтеуге әбден лайықты. Ел ішінде осындай ілкімді істер көбейсе, аузымызға тиер ақ аз болмас еді.

Байқал БАЙӘДІЛОВ,
журналист
Ақмола облысы,
Ерейментау ауданы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

Көкшетау тұрғыны тираждық лотерея ойынының миллионері атанды

20.09.2018

Жаңа еңбекақы жүйесі - оңтайландыру нәтижелеріне тікелей байланысты - Алик Шпекбаев

20.09.2018

Кесенелер тұрғызу жарысқа айналып бара ма?..

20.09.2018

Бүгін елімізде машина жасаушыларының VI форумы басталды

20.09.2018

Атырауда халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

20.09.2018

Бакуде дзюдодан әлем чемпионаты басталды

20.09.2018

Қоқыс өңдейтін цех ашар едім - Сергей Привалов

20.09.2018

Доллар бағамы 358 теңгеге түсті

20.09.2018

Ұрпақ сабақтастығының үлгісі

20.09.2018

АҚШ-тағы «Флоренс» дауылынан зардап шегушілер саны артты

20.09.2018

«Хат қоржын» (20.09.2018)

20.09.2018

Еурокомиссия Амазонға қатысты антимонополиялық тексерулерін бастауы мүмкін

20.09.2018

Әлеуметтік мәртебесі рәсімделеді

20.09.2018

Көкірек көзіміз қайтсек ашылады?

20.09.2018

Оралда бұқаралық домбыра тартудан рекорд жасалды

20.09.2018

Ұлттық ұлан командирлері біліктілігін шыңдады

20.09.2018

Қызылордада «Үздік анықтаушы» анықталды

20.09.2018

Балуандар Бухаресте бақ сынайды

20.09.2018

Кенияда жаттығып жүрген қазақ қызы

20.09.2018

Ақын Сараның 165 жылдығына арналған айтыс өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу