Ерейментаудағы тауарлы-сүт фермасы елорда тұрғындарын сапалы сүт өнім­дерімен қамтымақ

Қытымыр қыстың етек-жеңіңді кеу­леп, тұла бойыңды мұздататын суық желі мен бет шымшитын шыңылтыр аязы «Хамзе» шаруа қожалығының тауарлы-сүт фермасының буы бұрқыраған мал қорасының табалдырығын аттаған сәтте сыпырылып сыртта қалған. Іште тамыздың тамылжыған күніндей майтоңғысыз жып-жылы екен. Симментал тұқымдас жардай сиырлар алаңсыз оттап тұр. Зеңгі бабаның көп жұрттың көзіне түспеген тұқымы айрықша ірі, қоңды, шоқтығы биік, қабырғасы бітеу мал екен. 

Егемен Қазақстан
14.03.2018 1604

Мал қораның іші тап-таза, көлденең жатқан бір бұрау жоқ. Алдымен көзіміз оттыққа түскен. Өзгеше оттық. Біз көр­генде сырғауылдан, әйтпесе сәбидің біле­гіндей темірден жасалушы еді. Әлгі оттық­тардың алқымы малдың алдынан қалған қырқындыға толып тұратын. Ал бұл жердегісі біз көрмеген өзгеше оттық. Тіпті мал алдына салынған байытылған құрамажемді көмкерген де ештеңе жоқ, тек түбіне керамикалық тақташалар төселіпті. Мамандардың айтуына қарағанда, шіріген қырқынды шөп мал ағзасына зиян. Ал, құрама жемнен бір уыс та қалмайды. «Тілмен жалағандай» дейтұғын тазалықты аңғартатын сөз тіркесін осы жерге қолдансақ айна-қатесіз дәл келетін тәрізді. 

Әлденеше жыл егін егумен ай­налысқан аға­йынды Сағидолла, Қа­биболла, Қайыр­бай, Ержан Биекеновтер әр жыл сайын он мың гектарға жуық алқапқа дәнді дақыл сіңіретін. Күш қаптал жетіп, мүмкіндік он мың гектарды орап алғанымен, Ерейменнің етегі талапты ерге де сараңдау. Егін шыққан жылдың өзінде гектарына 7-8 центнерден айналуы мүмкін. Әйтпесе, әр жыл сайын гектар айналымы небары 2,5-3 центнерден аспайды. Биыл қарғаның миы қайнайтын жаздың ыстығында тура жетпіс күн бойы зеңгір көктен нәр тамбаған. Шө­ліркеген даланың шөлі қанбаған соң өнім туралы не айтарсыз. Бірақ соның өзінде де шаруа қожалығы азын-аулақ өнімінен пай иелеріне тиісінше астығын, шөбін, сабанын беріп тұрады екен. 

– Ел өзіміздікі болған соң шығымы мол, топырағы құнарлы, жайлы жер іздеп жы­лыстап кете алмайсың, – дейді шаруа қожалық басшысы Ержан Биекенов. Алдағы уақытта суармалы егістік мәселесін шешкіміз келеді. Сонда ғана бұл жерден тәуір өнім алуға болады. Әйтпесе еңбегің – еш, тұзың – сор. 

Шаруа қожалығының басшысының айтуына қарағанда, көктен иіп, жерден беретін жомарт жыл төрт-бес жылда бір-ақ рет қайталанады екен. Оған дейін тұқымы, жанар-жағармайы, меха­низатордың еңбекақысы, тыңайтқышы деген тәрізді  толып жатқан шығындардың өзін әупірімдеп әзер жабады. Соның өзінде таудан-тас­тан беті қайтпаған талапты жандар жер емшегін ембек болып талаптанып тырбануда. Жалғыз өздерінің игіліктері үшін емес, жалпақ жұрттың жайы үшін. Әуел баста әрқайсысы жеке-жеке кәсіп қылса, кейін берекенің бірлікте екендігін санамен салмақтаған ағайынды жігіттер үш шаруа қожалығы мен бір жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің күш-қуатын бір жерге шоғырландырып, тауарлы-сүт фермасын құруды қолға алған. Бұл ойдың өзі Ержан Германияға бір себеппен барған кезінде туындаған көрінеді. Әр ісіне мұқият неміс ағайындардың мал фермасындағы істің жайын көрген Ержан таң-тамаша қалса керек. Малдан жоғары өнім алып отырған немістің қолынан келген іс қазақтың қолынан неге келмесін?! Оның үстіне төрт түлік малды өсіру ұлты­мыздың әлмисақтан келе жатқан еншілі шаруасы. Бірақ бұрынғы қалыппен, ескі сүрлеумен жүре беру ендігі арада ұтымсыз екен. Ұтымдысы – бұл салада да жаңару, жаңғырту қажет. Көш басын алға түзеп, әлденеше қырдан асып үлгерген неміс малшыларының соныға салған соқпағына түсіп, алға ұмтылу түптеп келгенде мал өнімін молайтуға кең жол ашпақ. 

«Хамзе» шаруа қожалығының тауарлы-сүт фермасын құру жөніндегі инвес­тициялық жобасы 400 басқа шақталып есеп­телген. Әрине, мал баққан соң мал азығы маңызды. Онда да бұрынғыдай оттық­ты шөп пен сабанға толтыру маңыз­ды мәселені біржола шеше алмайды. Сиырдың сүті тілінде екендігін бұлар да жақсы біледі. Сондықтан мал азығын өңдейтін, тәулігіне бес мың тонна өнім дайындауға қуаты қаптал жететін шағын мал азығы зауытын салып алды. Жалпы, осы жобаның құны 300 миллион теңге болатын болса, оның 275 миллион теңгесі «Ерейментау агро» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің несие серіктестігі арқылы бөлініп отыр. Ал 25 миллион теңгесі шаруашылықтың өз қаржысы. Сол өз қаржысына қаңырап қалған ғимаратты қайтадан жабдықтаған. Құрқылтайдың ұясындай жұтындырып мал қораға айналдырған. «Елочка» деп аталатын сауын аппаратын орнатқан. Германиядан симментал тұқымды 129 бас сиыр әкелген. Күні бүгінге дейін оның 120-сы бұзаулапты. Бұзаулардың әрқай­сысына ат қойылып, нөмірленген. Тәулік­тік салмақ қосуы, өсіп-жетілуі мұқият қадағаланады. Әрқайсысына төрт-бес төлден сиятын жеке орындар дайындалған. Жаңа туған бұзаудың үстін кептіретін, жылы леп соғатын жәшіктер де жасалыпты. Әр бұзауға өз енесінің сүті ауыстырылмай берілуі қатты қадағаланады. Бұл да бұзаудың ауырып-сырқамай, жедел өсіп-жетілуіне қажетті қағида.

Үстіміздегі жылдың тамыз айынан жел­­тоқсан айына дейінгі аралықта 24,5 тон­на сүт өндірген. Ферманы таза сумен қам­­та­масыз ететін құбыр қазылған. Қазір су орта­лықтандырылған құбыр арқылы өт­кізі­ліп, сауын сиырларға жылытылып бе­рі­леді. Мал қыстатуға 200 тонна шөп, 700 тонна сүрлем дайындалған. Жаңа жоба­­ның арқасында он адам жұмыспен қамтыл­ған. Олардың еңбекақысы 60 мың теңге тө­ңі­ре­гінде. Қазір фермада үш сауыншы, екі бұзаушы, үш малшы жұмыс істейді. 

Сауын жүйесі немістің осы заманғы, ең озық технологиясына сай жабдықталған. Сауын аппараттары да баяғы кеңес заманындағыдай сүтпен қоса қанын соратын жебір емес. Желіндегі сүт сарқылған кезде компьютердің бұйрығымен өзінен-өзі тоқтатылады. Тағы бір ғажабы, ақылды тех­ника сүт құрамын да анықтай алады. Айталық, сауын сиырдың ағзасында кінә­рат болса сүт құрамы да бұзылмақ. Міне, осы сәтте әрқайсысы жеке-жеке нөмірмен белгіленген сауын сиырдың қайсысының сүті бұзылғандығын компьютер көрсетіп берген соң бірден мал дәрігері келеді де, ауру малды бөлек қоршауға қамайды. Со­дан соң ауру себептері анықталып, емдейді. Демек, тауарлы-сүт фермасының өнімі осындай жаңа технологияның арқасында сапалы әрі сенімді деуге болады. Әдетте қыс түсе қожырайтын сүттің майлылығы қазір 4,2 пайызды құрайды екен. Бұл осы төңіректегі ғана емес об­лыстағы ең жоғары көрсеткіш. Әрі етті, әрі сүтті симментал тұқымды сауын сиырлар тәулігіне 18 литрге дейін сүт бере алатын мүмкіндігі бар. Ол үшін мал азығы сай болуы керек. Жоғарыда айтқан мал азығын дайындайтын цехта шөбі, сабаны, сүрлемі, тұзы, әртүрлі дәрумендері ғылыми не­гізделген ұсынысқа сай ұнтақталып дайын­далады. Алдағы уақытта мал азығын мо­лайту үшін екпе шөп егу жоспарланып отыр. 

Осы арада тағы бір мәселені айтпай кетуге болмайды. Қияндағы техноло­гиясы озық, тәжірибесі мол Германия­дан асыл тұқымды мал жеткізіп, Астана­ның түбіндегі азық-түлік белдеуін нығай­тып, елорда тұрғындарын сапалы сүт өнім­дерімен қамтамасыз етуді жоспар­лап отырған осы инвестициялық жоба­ға несие жылдық өсімі 14 пайызбен бері­ліп отыр. Әуел баста 7 пайызға беріле­ді деп уәделескен екен, кейін үйдегі ойды базар­дағы нарық бұзып, несиенің жылдық өсімі екі есе қымбаттап кеткен. Негізін­де бұл алға басқан қадамға тұсау салған­мен бірдей. Демек, азық-түлік молшы­лы­ғын жасауды армандаған дәл осындай тия­нақты да бекем іске береке байлануы үшін несиенің жылдық өсім пайызын төмендету керек-ақ. Әйтпесе әр бас сиырды алыс шетелден 1 миллион теңгеге әкеліп, жыл он екі ай бойы қорадан шығармай бағу, оның талапқа сай жем-шөбін тауып беру малсақ қауым үшін ауыр-ақ. Қорадан шығармайтыны, жер­гілікті жердегі жайылым сапасына байланысты, оның үстіне асыл тұқымды мал тым кірпияз, жайылымнан ауру жұқ­ты­руы да әбден мүмкін. Сондықтан қымбат малды көздің қарашығындай сақтап, айтып келмейтін ауру-сырқаудан аман алып қалу үшін жыл бойы қораға қамап бағады. 

Сөз соңын түйіндей келе, ақты молайтып, ел ырыздығын еселеуге үлес қосып отырған ағайынды азаматтардың еңбегі айрықша құрметтеуге әбден лайықты. Ел ішінде осындай ілкімді істер көбейсе, аузымызға тиер ақ аз болмас еді.

Байқал БАЙӘДІЛОВ,
журналист
Ақмола облысы,
Ерейментау ауданы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.06.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Түркия Президенті Режеп Тайип Ердоғанмен телефон арқылы сөйлесті

25.06.2018

Сенат комитетінде білім беру мәселелері туралы заң жобалары қаралды

25.06.2018

Бақытжан Сағынтаев Ақмола облысының Мамандандырылған Халыққа қызмет көрсету орталығында болды

25.06.2018

«Біліммен – болашаққа» түлектер кездесуі өтті

25.06.2018

Қырымбек Көшербаев: Цифрлық технологиялар жаңа заманның «мұнайы»

25.06.2018

Тартылыс заңы немесе туристерді тамсандырған шаһар

25.06.2018

Ұлттық домбыра күні Астанада «Домбыра – асыл мұра» көпшілік серуені өтеді

25.06.2018

Сенат Төрағасы журналистерді кәсіби мерекесімен құттықтады

25.06.2018

Қорғаныс министрлігінің басшылығы республикалық БАҚ жетекшілерімен кездесу өткізді

25.06.2018

Бессайыстан әлем кубогы аяқталды

25.06.2018

Маңғыстаулық мемлекеттік қызметшілер қос мерекені атап өтті

25.06.2018

1 шілдеден бастап зейнетақы мөлшері артады

25.06.2018

Тәртіпті таксидің жұлдызды шағы

25.06.2018

Сағынтаевтың қатысуымен Ақмола облысының денсаулық сақтау жүйесі талқыланды

25.06.2018

Семейде Сабантой мерекесі облыстық деңгейде тойланды

25.06.2018

Мың бояулы шаһардың бір күні

25.06.2018

ҚР ЕХӘҚМ базалық зейнетақы қалай есептелетінін түсіндірді

25.06.2018

Премьер-Министр жұмыс сапарымен Ақмола облысына барды

25.06.2018

Ақтауда университет түлектеріне диплом табысталды

25.06.2018

77 жылдан соң оралу

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Асқақтатам деп, аласартып алмайық

Бір әріптесіміз көгілдір экраннан «тақыр жерде тұрғызылған қала» туралы көсіліп сөйлеп тұр. Тақырып Астана туралы екен. Мерейтойы иек астына келіп қалған шаһарды мақтауға теңеу таппай қатты қиналса керек, тілінің ұшына оралған тіркестің түрі әлгіндей.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Бас ауырып, балтыр сыздағанда...

Халықты әлеуметтік тұрғыда қолдау ісі мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі екені дау тудырмайды. Дегенмен қолға алынған әлеуметтік шаралардың ойдағыдай жүзеге асуына кейбір келеңсіз жағдаяттардың кедергі келтіріп, тұрғындардың көңіл-күйіне кері әсерін тигізіп жататыны жасырын емес.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Ақты ақ, қараны қара деген ұтады -Александр ТАСБОЛАТ

Сотқа жүгінбейтін адам жоқ. Бірақ солардың дені «Мен сүттен ақ, судан тазамын» дейді. Яғни «Мен кінәлімін, мен ұры­мын, мен парақормын» деп ешкім айта қоймайды. Және тараптардың қай-қай­сының да сотта келтірген уәждері сенім­ді көрі­неді. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Астық шығымы неге артпайды?

Кейінгі жылдары еліміздің егін шаруашылығы саласына келіп жатқан жаңа технологиялардың нәтижесінде мұндағы еңбек өнімділігінің өсе бас­тағаны белгілі. 

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Түркістан – тамырластық тұғыры

Түркістан екі дүние есігі ғой, Түркістан ер түріктің бесігі ғой, Тамаша Түркістандай жерде туған, Түріктің Тәңірі берген несібі ғой!

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу