Ағалардың алақаны

Атам қазақтың «алақан» деген бір тамаша сөзі бар. Дүниедегі ең ғажайып мейі­рім – аналардың алақанында. Ал енді алдыңғы толқын ағалардың ізгі жүрек­ті, игі тілекті қамқор алақаны ше? Аға­лар алақанының шарапаты тимеген, жақсылығын көрмеген жан бұл өмірде, сірә, да жоқ болар.

Егемен Қазақстан
27.03.2018 191
2

Тіптен, мейлі, жеке басыңа арнап жасаған жақсылығы болмаса да мына дүниеде жақсы адамдардың, жақсы ағалардың көп екені де рас. Ал жан-жағына жақсының шарапаты тимей қоймайды. Көңіл айнадай ашылып, жан-жүрек жадырап жаңарған осынау шапағатты Наурыз күндерінде сондай абзал ағалардың асыл бейнелері, әзиз болмыстарын бір еске алып қойған артық емес шығар деп ойлаймын.

Қазақтың «аға» деген сөзінде бір жылы шуақ, ерекше қасиет бар. Ағалар болмысынан, сипатынан әрқашан көктемдей көңіл кеңдігін сезінбейтін кезіміз болмас. Жолында жақсы ағалар көп ұшырасқан адамның жолы болғыш келеді. Жақсы ағалар жасаған жақсылығын ешқашан бұлдамайды. Олар қамқор алақанымен алқаған інілер, кейінгі толқын жастар осындайда аға үмітін ақтауға, алдамауға тырысып, биіктерге талпынып ұмтылады.

Жо-жоқ, біз аға дегенде қандас, бірге ту­ған бауыр туыстықты айтып тұрған жоқпыз. Қазақ дәстүрінде жақсы адамдар өзінен жасы кішілердің бәріне аға. Мұндай ағалар еш­кімді елге, жерге бөліп алаламайды. Тек ісіне, сөзіне, ізгілігіне, таланты мен талабына, дарыны мен қарымына қарайды. Ағалардың бір ауыз жылы сөзі, саған деген сенімі қанаттандырады, титтей талабыңды таудай қылады, алдыңнан алыс қияндарға, бақытты болашақтарға бастайтын ақ жол ашады.

Қазақ салтында аға мен іні арасындағы ақ шуақты, алтын арқаулы дәнекер ешқашан үзілмеген. Жасы үлкен, жолы үлкен ағаларды дәйім құрметтеп сыйлаған. Әсіресе, рухани тұрғыдағы ағалыққа қатты мән берілгендігі байқалады. Әлбетте, бұл арада рухы бір еместер тек биологиялық туыстықпен ғана ағалы-інілі болып ұзақ жүре алмайтынын да ескеруіміз керек. Демек, «Атадан алтау, анадан төртеу, жалғыздық көрер жерім жоқ» деген Абай күңіренісінің тегін болмағандығы. Бұл жерде де ұлы ақынның іздеп отырғаны қан туыстығы емес, жан туыстығы, рух бірлігі, рухани туыстық екендігін аңғармағымыз абзал. Тек сонда ғана «ағасы бардың жағасы бар, інісі бардың тынысы бар», Тек сол жағдайда ғана, жан жақындығы болғанда ғана «ағаның көңілі ақ жайлау».

Иә, хакім айтқандай, алдыңғы толқын ағалар, кейінгі толқын інілердің рухани бірлігі, жан туыстығы қазақ топырағында ешбір толастамай, желісі үзілмей, бір-бірі­не деген ұлы сағынышы әмбе суымай келе жатқандығын айтуымыз керек. Мұхтар Әуезовтің атақты «Абай жолы» роман-эпопеясының үлкен бір бөлі­мін «Ақын аға» деп атағаны еске түседі. Бар­шаға мәлім, бұл – Абайдың ақындық мектебіндегі ағалығы. Оның жолын тұтқан, тағылымын алған ақын інілері Көкбай, Шәкәрім, Ақылбай һәм басқалары. Ал әйгілі «Алаш» қозғалысының ағалары Әлихан Бөкейханов пен Ахмет Байтұрсынұлы бол­ғаны белгілі. Осынау адамдардың ағалық қамқорлығымен, аялы алақанымен қаншама ұлт тұлғалары тәрбиеленіп қалыптасты десеңізші! Солардың ішінен олардың аға­лық ақылмандықпен баулып, томағасын сыпырған, Лениннің алдында Қазақ автономиясына тиесілі жер туралы баяндама жасаған Әлімхан Ермеков пен ұлт мүддесі жолындағы қайтпас қайсар күрескер Смағұл Сәдуақасовтың ардақты есімдерін атасақ та жеткілікті болар. Немесе Алаш арыстарының кейінгіге, қазақ үшін Мұхтар Әуезовті сақтап қалу орайындағы ағалық жанашырлықтары да көңіл толқытарлық ғибрат емес пе.

Қазақтың кейінгі ұлылары да осы ағалық жолды сақтаудан танбады. Қаныш Сәтбаев, Ілияс Омаров, Өзбекәлі Жәнібеков сынды кемеңгерлер жақсылық жасап, жолын ашқан қаншама азаматтар еліміздің белгілі тұлғаларына, үлкен ғалымдарға, салиқалы санаткерлерге айналды. Алысқа ұзамай-ақ, көрнекті жазушы, қазақ баспасөзінің көш бастаушы баһадүрі Шерхан Мұртазаның – Шерағаңның шекпенінен шыққан айтулы інілерін санамалап шығудың өзіне талай уақыт кетері анық. Солардың бірі де бірегейі күні кеше өмірден өткен «Егеменнің» қара нары Ержұман Смайыл еді. Бұл кісінің де жақсылығын көрген, ағалық жан жылуын сезінген кейінгі толқын өкілдері, іні-қарындастары көптеп саналатынына барған сайын көзіміз жете түсуде. Өмірде шын мәнісінде аға бола білген. Шерағаң сияқты, қалың көпшіліктің, кейінгі толқынның қалауымен ол да Ераға деген қастерлі атқа ие болған.

Аға жолы – ардақты жол. Аға қасиеті – қам­қоршылдық. Аға болу, аға деген атқа ие болу оңай емес. Ондай бақыт пен құрмет кез келгеннің пешенесіне бұйыра да бермейді. Ағалықтың қадір-қасиетін сақтай білейік, ағайын. Өйткені ағалыққа адалдық пен тазалық, ақ пейіл ғана тән. Ағалар – бірлік пен береке тұтқасы. Ағалықтың үлкен дә­режесі – ел ағасы болу. «Жақсы адамдар көп әлі сырласпаған, кезекті күн есігін бірге аш­па­ған. Ал ғажабы кездескен жақсы ағалар, Туыс маған, дос маған, құрдас маған». Жақсы ағалар­дың кеуделерін әркез «адалдық», «дарқандық», «шыншылдық» деп аталатын жыр кернейді. Ағалар алақанының жылуы қалың елге қажет.

Қорғанбек АМАНЖОЛ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Берни Сандерс АҚШ президенті лауазымы үшін қайта күресуге шешім қабылдады

17.02.2019

Дәрігерлер балаларды көңілді бимен оятты

17.02.2019

Алакөл ауданында көпбалалы отбасыларға пәтер берілді

17.02.2019

Қазақстан дзюдошылары Еуропа кубогінен екі медаль жеңіп алды

17.02.2019

Жансель Дениз Turkish Open турнирінде жеңімпаз атанды

17.02.2019

Елена Круглыхина могулшылар алдындағы басты міндетті атады

17.02.2019

17 ақпанға арналған ауа райы болжамы

16.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» биыл «Авангардтан» төртінші мәрте жеңілді

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Қайрат БЕСБАЙЫС (27.03.2018 10:15:42)

"Шіркін, біздің ағалар" -деп, өзімізқалай толғансақ, бізден соңғылар біз сияқты солай айтардай болғанда БАҚЫТТЫМЫЗ да. Рахмет, ойланарлық, ой саларлық екен!

Пікір қосу