Ағалардың алақаны

Атам қазақтың «алақан» деген бір тамаша сөзі бар. Дүниедегі ең ғажайып мейі­рім – аналардың алақанында. Ал енді алдыңғы толқын ағалардың ізгі жүрек­ті, игі тілекті қамқор алақаны ше? Аға­лар алақанының шарапаты тимеген, жақсылығын көрмеген жан бұл өмірде, сірә, да жоқ болар.

Егемен Қазақстан
27.03.2018 154
2

Тіптен, мейлі, жеке басыңа арнап жасаған жақсылығы болмаса да мына дүниеде жақсы адамдардың, жақсы ағалардың көп екені де рас. Ал жан-жағына жақсының шарапаты тимей қоймайды. Көңіл айнадай ашылып, жан-жүрек жадырап жаңарған осынау шапағатты Наурыз күндерінде сондай абзал ағалардың асыл бейнелері, әзиз болмыстарын бір еске алып қойған артық емес шығар деп ойлаймын.

Қазақтың «аға» деген сөзінде бір жылы шуақ, ерекше қасиет бар. Ағалар болмысынан, сипатынан әрқашан көктемдей көңіл кеңдігін сезінбейтін кезіміз болмас. Жолында жақсы ағалар көп ұшырасқан адамның жолы болғыш келеді. Жақсы ағалар жасаған жақсылығын ешқашан бұлдамайды. Олар қамқор алақанымен алқаған інілер, кейінгі толқын жастар осындайда аға үмітін ақтауға, алдамауға тырысып, биіктерге талпынып ұмтылады.

Жо-жоқ, біз аға дегенде қандас, бірге ту­ған бауыр туыстықты айтып тұрған жоқпыз. Қазақ дәстүрінде жақсы адамдар өзінен жасы кішілердің бәріне аға. Мұндай ағалар еш­кімді елге, жерге бөліп алаламайды. Тек ісіне, сөзіне, ізгілігіне, таланты мен талабына, дарыны мен қарымына қарайды. Ағалардың бір ауыз жылы сөзі, саған деген сенімі қанаттандырады, титтей талабыңды таудай қылады, алдыңнан алыс қияндарға, бақытты болашақтарға бастайтын ақ жол ашады.

Қазақ салтында аға мен іні арасындағы ақ шуақты, алтын арқаулы дәнекер ешқашан үзілмеген. Жасы үлкен, жолы үлкен ағаларды дәйім құрметтеп сыйлаған. Әсіресе, рухани тұрғыдағы ағалыққа қатты мән берілгендігі байқалады. Әлбетте, бұл арада рухы бір еместер тек биологиялық туыстықпен ғана ағалы-інілі болып ұзақ жүре алмайтынын да ескеруіміз керек. Демек, «Атадан алтау, анадан төртеу, жалғыздық көрер жерім жоқ» деген Абай күңіренісінің тегін болмағандығы. Бұл жерде де ұлы ақынның іздеп отырғаны қан туыстығы емес, жан туыстығы, рух бірлігі, рухани туыстық екендігін аңғармағымыз абзал. Тек сонда ғана «ағасы бардың жағасы бар, інісі бардың тынысы бар», Тек сол жағдайда ғана, жан жақындығы болғанда ғана «ағаның көңілі ақ жайлау».

Иә, хакім айтқандай, алдыңғы толқын ағалар, кейінгі толқын інілердің рухани бірлігі, жан туыстығы қазақ топырағында ешбір толастамай, желісі үзілмей, бір-бірі­не деген ұлы сағынышы әмбе суымай келе жатқандығын айтуымыз керек. Мұхтар Әуезовтің атақты «Абай жолы» роман-эпопеясының үлкен бір бөлі­мін «Ақын аға» деп атағаны еске түседі. Бар­шаға мәлім, бұл – Абайдың ақындық мектебіндегі ағалығы. Оның жолын тұтқан, тағылымын алған ақын інілері Көкбай, Шәкәрім, Ақылбай һәм басқалары. Ал әйгілі «Алаш» қозғалысының ағалары Әлихан Бөкейханов пен Ахмет Байтұрсынұлы бол­ғаны белгілі. Осынау адамдардың ағалық қамқорлығымен, аялы алақанымен қаншама ұлт тұлғалары тәрбиеленіп қалыптасты десеңізші! Солардың ішінен олардың аға­лық ақылмандықпен баулып, томағасын сыпырған, Лениннің алдында Қазақ автономиясына тиесілі жер туралы баяндама жасаған Әлімхан Ермеков пен ұлт мүддесі жолындағы қайтпас қайсар күрескер Смағұл Сәдуақасовтың ардақты есімдерін атасақ та жеткілікті болар. Немесе Алаш арыстарының кейінгіге, қазақ үшін Мұхтар Әуезовті сақтап қалу орайындағы ағалық жанашырлықтары да көңіл толқытарлық ғибрат емес пе.

Қазақтың кейінгі ұлылары да осы ағалық жолды сақтаудан танбады. Қаныш Сәтбаев, Ілияс Омаров, Өзбекәлі Жәнібеков сынды кемеңгерлер жақсылық жасап, жолын ашқан қаншама азаматтар еліміздің белгілі тұлғаларына, үлкен ғалымдарға, салиқалы санаткерлерге айналды. Алысқа ұзамай-ақ, көрнекті жазушы, қазақ баспасөзінің көш бастаушы баһадүрі Шерхан Мұртазаның – Шерағаңның шекпенінен шыққан айтулы інілерін санамалап шығудың өзіне талай уақыт кетері анық. Солардың бірі де бірегейі күні кеше өмірден өткен «Егеменнің» қара нары Ержұман Смайыл еді. Бұл кісінің де жақсылығын көрген, ағалық жан жылуын сезінген кейінгі толқын өкілдері, іні-қарындастары көптеп саналатынына барған сайын көзіміз жете түсуде. Өмірде шын мәнісінде аға бола білген. Шерағаң сияқты, қалың көпшіліктің, кейінгі толқынның қалауымен ол да Ераға деген қастерлі атқа ие болған.

Аға жолы – ардақты жол. Аға қасиеті – қам­қоршылдық. Аға болу, аға деген атқа ие болу оңай емес. Ондай бақыт пен құрмет кез келгеннің пешенесіне бұйыра да бермейді. Ағалықтың қадір-қасиетін сақтай білейік, ағайын. Өйткені ағалыққа адалдық пен тазалық, ақ пейіл ғана тән. Ағалар – бірлік пен береке тұтқасы. Ағалықтың үлкен дә­режесі – ел ағасы болу. «Жақсы адамдар көп әлі сырласпаған, кезекті күн есігін бірге аш­па­ған. Ал ғажабы кездескен жақсы ағалар, Туыс маған, дос маған, құрдас маған». Жақсы ағалар­дың кеуделерін әркез «адалдық», «дарқандық», «шыншылдық» деп аталатын жыр кернейді. Ағалар алақанының жылуы қалың елге қажет.

Қорғанбек АМАНЖОЛ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.09.2018

Абылай ханның қара жолы - солтүстік пен оңтүстікті байланыстырған ең төте жол

23.09.2018

Павлодарда «Ертіс» футбол клубының атауын латын қарпіне көшіру ұсынылды

23.09.2018

Фильмдер қашан түрлі-түске бояла бастады?

23.09.2018

Туған жерін сүйе алмаған, сүйе алар ма туған елін?

23.09.2018

Түркістанда халықаралық деңгейдегі инвестициялық және туристік форум өтеді

23.09.2018

Әдет қалыптастыру оңай ма?

23.09.2018

Тіл ықылассыз істі емес, періште көңілді ұнатады

23.09.2018

«Әкім Тарази шығармашылығының феномені» халықаралық ғылыми-практикалық конференциясы өтті

23.09.2018

Қостанайда екі полицей жол бойында әйелді ажалдан аман алып қалды

23.09.2018

Павлодарға Дүниежүзілік Украиндар конгресінің президенті Евгений Чолий келді

23.09.2018

Балалар Евровидениесінде еліміздің намысын Даниэла Төлешова қорғайтын болды

23.09.2018

Энтони Джошуа ресейлік боксшы Александр Поветкинді жеңді

23.09.2018

Астанада ТҚО объектілерді қорғаудың цифрлық басқару жүйесі ұсынылды

23.09.2018

Екібастұзда алғашқы STEM-зертханасы ашылды

23.09.2018

Маңғыстауда VI Халық спорты ойындары басталды

23.09.2018

Астаналықтар заң мәселесі бойынша тегін кеңес алды

23.09.2018

Ақтауда триатлоннан Қазақстан Кубогының финалы басталды

22.09.2018

Жалпықалалық сенбілікте 9 мыңнан астам ағаш егілді

22.09.2018

Мақтаарал ауданында «Жасыл ел» жастардың еңбек жасақтары жұмысын бастады

22.09.2018

«Балалар Евровидениесі» байқауының жеңімпазы анықталмақ

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(1)

Қайрат БЕСБАЙЫС (27.03.2018 10:15:42)

"Шіркін, біздің ағалар" -деп, өзімізқалай толғансақ, бізден соңғылар біз сияқты солай айтардай болғанда БАҚЫТТЫМЫЗ да. Рахмет, ойланарлық, ой саларлық екен!

Пікір қосу