Ә.Бейсеуовтің «Батыр Бауыржан» атты операсы күні бүгінге дейін жарыққа шықпай жатқаны қалай?

Қазақ елінің абыройын асқақтатқан батыр бабаларымыз, ақын-жырауларымыз туралы болашақ ұрпаққа жеткізіп отыру, сонау заманнан ұлт санасына сіңген қасиет еді. 

Егемен Қазақстан
27.03.2018 2839
2

Ол ауыз әдебиетіміз бен мәдениетімізден молынан көрініс тапқан. Бізге жеткен тарихи мұрағаттарымыз бен шежірелерде де ән-күйлерімізде де аз емес. Соны ел болған тұста терең білу қажеттігін Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев өзінің «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында нақты дәйектеді. «Ұлттық жаңғыру деген ұғымның өзі ұлттық сананың кемелденуін білдіреді» деді Мемлекет басшысы. Шынында, сана жаңғырмай ұлт  ісі шешімін таба қоймайды. 

Отырардан шыққан әл-Фараби бабамыздың төрткүл дүниеге танылған, музыка теориясына арналған туындысы «Музыканың үлкен кітабы» деп аталады. Ғұлама бұл еңбекте математикалық тәсілдерді пайдалану арқылы музыкалық дыбыстарды өзі ойлап тапқан нотамен тұңғыш рет қағаз бетіне түсірген. Ол тек музыка теориясын ғана жазып қоймай, музыкалық аспаптарды да қолдан жасап, сол аспаптарда керемет ойнай да білген.

Қазақ домбырасын дүниеге келтірген асқан музыкант ұлы бабамыз Әбу-Насыр әл-Фараби десек, біз қателеспеген болар едік. Оған бірнеше ғылыми дәлелдер бар. Әл-Фараби жасаған музыкалық аспаптар түрі оған куә бола алады. Оның шебер орындаушылығы жөнінде шығыс халықтары арасында күні бүгінге дейін аңыздай айтылып жүр. Осылайша тізе берсек «өнерге әркімнің-ақ бар таласы» деп өзі  айтқандай, Абайдың да әндері мен күйлері, біздің бүгінгі  халық әні деп жүрген әндеріміздің бәрінде адам тағдыры, ұлт болмысы жатқаны анық. Сол үлгі сабағын үзілмей жалғасып келеді. Оның әркездегі көрнекті өкілдері қанша десеңізші!

Мен сол ұлы өнердің айтулы арысы «Алматым жүрегімде», «Армандастар», «Гүлдер», «Шақырады көктем», «Ал­тыным», «Маралдым», «Сырласу валь­сі», тағы басқа әсем әндердің авторы, за­ма­нымыздың заңғар композиторлары Әсет аға Бейсеуовтің бір керемет туындысы туралы айтсам деп едім.

Балалық шағымнан ән-жырға құлақ түріп өстім. Оған өскен ауылым мен ата-анамның ықпалы мол болды. «Әнші болар баланы, ән айтқаннан танисың», демекші үйдегі кішкентай гармонды ертелі-кеш қиқулатып жүргенімді әкем байқаған болуы керек, мені ойланбастан музыкалық мектепке беріп, жолымды ашты.

Алматы консерваторияның бірінші курсында жүрген кезімнен бастап ширек ғасырға жуық Әсет Бейсеуовтің шәкірті, өнердегі досы, әріптес інісі болып бірге жүргенімді мақтан етемін. Қазақстанның көптеген облыстарына барған гастрольдерінде, шығармашылық кездесулерде жанынан қалдырмай бірге алып жүруші еді. Менің композитор болып халыққа кеңінен танылуыма  Әсет аға мен әкем Даңғылдың еңбегі зор.

Әсет ағамен бірге жүрген кездерімде қазақтың маңдайына біткен ұлы тұл­ғалармен танысып, олармен аралас­тым. Шығармашылық жолда маған ба­ғыт-бағдар берген, ақыл кеңестерін айтқан Мұқағали Мақатаев, Еркеғали Рахмадиев, Ғазиза Жұбанова, Шәмші Қалдаяқов, Қадыр Мырза Әлі, Тұманбай Молдағалиев, Фариза Оңғарсынова және басқа да ақын жазушылар мен композиторлардың шапағатын көріп өстім.

Сондай естеліктердің бірі – Әсет Бейсеуовтің «Батыр Бауыржан» әні, кейіннен «Батыр Бауыржан» операсының дүниеге келуі менің көз алдымда өтті. Осы естелікті оқырмандарға жеткізуді өнер адамы ретіндегі парызым деп ойладым. Бұл менің өмірімдегі батыр мен композитордың арасындағы қарым-қатынастың, сыйласымдылықтың, аға мен іні арасындағы түсіністіктің Хантәңіріндей биіктігі күні бүгінге дейін жүрегімнің түкпірінде сақталып келген еді.

Бауыржан Момышұлы атамыз қай­тыс болар жылдың жазында, Әсет аға «Балам, бүгін аты аңызға айналған батыр атаңның туған күні, жүр барып құттықтайық», деп таңертеңмен қасына ертіп алды. Жол бойы газет сататын дүңгершектен «Лениншіл жас» қазіргі («Жас алаш») газетінің бірнешеуін сатып алып, қол сөмкесіне салды. Жаңа әннің нотасы мен сөзі батыр атамыздың туған күніне орай газетке шығыпты. Жолдан қасымызға әннің сөзін жазған ақын Айтжан Байғожаев ақсақалды қосып алдық. Үшеуміз Гоголь мен Қонаев көшесінің қиылысындағы Баукеңнің үйіне бардық. Есіктің қоңырауын басып едік, үйден Жәмилә жеңгеміз шығып, «Баукең ауырып жатыр еді» деді.

Әсекең «Батыр атамызды туған күнімен құттықтап, жазған жаңа әнімізді айтып беруге келдік», деді. Жеңгей Баукеңнің рұқсатымен бізді ішке, атаның бөлмесіне алып барды. Төрде әппақ болып киінген, қолына таяғын ұстап, тіп-тік отыр екен. Көздері қыран көзіндей өткір, қос жанары жанып тұр, тіктеп қараса өңменіңнен өтіп кетердей. Өмірімде көзі өткір адамды алғаш және соңғы көруім. Әсет аға аңқылдаған ақ көңіл адам ғой, өзінің ақжарқын әдетіне салып: «Алтын ағам, батыр ағам!» деп алдына жетіп барып, құшағын жайып амандаса беріп еді: «Никакой алтын, сядь!» деп таяғымен нұқып қалды. Әсет аға сасқалақтаған күйі алдына тізерлеп отыра қалды. Мен ағадан кейін жайғастым. Бойымды үрей биледі.

Айтжан ақсақал сөз бастады: «Бауке, мен Ұлы Отан соғысының ардагерімін, ақын едім, Әсетжан екеуміз бүгінгі туған күніңізге орай, «Батыр Бауыржан» деген жаңа ән жазып едік, бүгін баспасөзге басылып шықты» деп қолындағы газетті ұсынды. «Күйсандық болса, Әсет өзі ойнап, айтып берсін» деді. «Оқы!» деген бұйрық дауыс саңқ ете қалды. Ақын аға мәнерлеп оқып берді. «Жақсы екен!» деп батыр атаның жүзі жыли бастады «Радиодан Әсет Бейсеуов дегенді жиі естимін, осы болса әні де жақсы болғаны» деді.

Әсет ағаның артында тығылып отыр­ған маған: «Сюда сядь» –  деп бұйырды. Ақырын жылжып екі ағаның ортасына барып мен де тізерлеп отырдым. Әсет аға мені таныстыра бас­тады: «Менің өкіл балам консерва­торияда  Еркеғали  Рахмадиевтің композиторлық класында оқиды», дегені сол еді, Баукең жүзі жылып  «Еркеғалида оқысаң Брусиловскийдің немересі болдың», деді. Мен «немересі қалай» деп отырмын. «Москваға барғанда Евгений Гри­горьевичтің үйінде қонақ болып аунап-қунап жатамын, ол – ұлы композитор, адамгершілігі мол адам. Кім болса да жақсы адам болса ол қазаққа жат емес. Қазақтың тұңғыш операсын, симфониясын жазған, қазақ музыкасына көп еңбегі сіңген тұлға ғой!», деп ашыла бастады.

«Әй, Жамиля!» дегені сол еді лезде «Бауке!» деп жеңгеміз бөлмеге кіріп келді. «Бауырларың келіп отыр, дастарқан даярла!» деді. Жеңгеміз: «Дастарқан дайын  төрлетіңіздер», деді.

Қарсы есіктегі үлкен бөлмеге кірсек, той­ға даярлағандай дастарқан жайнап тұр екен. Ағалар төрге жайғасты да, Бауыржан ата мені өзінің қасына отыр­ғызды. Дастарқан басында әңгіме дүкен құрып, күн ұзаққа қонақ болдық. Қайтарда Баукең: «Бауырларым, сен­дердің елеп келгендеріңе рахмет!» деп ілтипатын білдірді. Жеңгеміз: «Құр қол шықпаңдар» деп сый-сияпатын жасап, шығарып салды.

Көп ұзамай батыр атамыз дүние салды. Барша қазақ халқы қайғырды. Әсекең «Батыр Бауыржан» операсын жазуға кірісті. Операсын аяқтаған соң, опера театрына өткізді. Театрдың репертуарында бар, өкінішке қарай сол опера күні бүгінге дейін жарыққа шықпай жатыр. Батыр бейнесін  опералық шығармадан көрсек қой. Бұл ұлт  ұрпағына рух берер еді, санасын жаңғыртар еді. Сәті түскенде әннен операға жалғасқан сол батыр туралы туындыны сахнадан көреміз деген үміт бар. Тек күттіре бермесе екен.

Марат ІЛЯСОВ,
Қазақстан Композиторлар одағының мүшесі,  Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.11.2018

Елбасы Ұлттық банк төрағасы Данияр Ақышевті қабылдады

20.11.2018

Қайырымды қала тұрғындары тегін дүкен ашты

20.11.2018

Гүлшара Әбдіқалықова Албания Республикасының Еуропа істері және сыртқы істер министрімен кездесті

20.11.2018

Қ.Тоқаев Албанияның Еуропа және сыртқы істер министрі Д.Бушатиді қабылдады

20.11.2018

Павлодардағы электр қуаты 4 процентке төмендеді

20.11.2018

Түркі киносын әлемге таныту тақырыбына арналған дөңгелек үстел өтті

20.11.2018

Атырауда мемлекеттік-жекеменшік әріптестік шеңберінде көшелерді жарықтандыру жобасы іске асырылады

20.11.2018

Павлодарда Елбасының өмірі туралы көрініске әртістер таңдалуда

20.11.2018

Түркістанда «Agrofest – 2018» фестивалі өтті

20.11.2018

Албанияның Сыртқы істер министрі Қазақстанға алғашқы ресми сапармен келді

20.11.2018

«Құлагер» ұлттық жүлдесі табысталды

20.11.2018

Жетпіс мың адамның жалақысы өседі

20.11.2018

Алматыда жаңа комедиялық фильмнің тұсауы кесілді

20.11.2018

Түркістан аймағының Берлинде басылған көне картасы

20.11.2018

Алматыда «Құлагер» ұлттық жүлдесі табысталды

20.11.2018

Талғат Ешенұлы. Жүрегі бар жалғыз үй

20.11.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Отырар сазы» оркестрінің жетекшісі Дінзухра Тілендиеваны қабылдады

20.11.2018

Қазақ ғалымы Швецияда су тазартудың экологиялық таза әдісін ойлап тапты

20.11.2018

«Қазақстан темір жолы» және «ҚазМұнайГаз» басқармаларының жаңа төрағалары тағайындалды

20.11.2018

Қайрат Әбдірахманов ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблея басшылығымен кездесті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Stokgolm sındromy

Jumyr jerdiń betinde sany jaǵynan bizden áldeqaıda kóp, alaıda táýelsiz el atanýdy mańdaılaryna jazbaǵan, ol oryndalmas armandaı kórinetin halyqtar az emes jeterlik. Jaratqannyń qalaýymen qolǵa tıgen táýelsizdik qazaq balasynyń eń bir asyl muraty edi.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу