Әлемдік астық нарығы және Қазақстанның әлеуеті

Әлемдік экономиканың өсу көрсеткіші осыдан екі жыл бұрын айтарлықтай төмендеген тұста астық нарығы да біршама тұралап қалған еді. Артынша жаһандық сауда-саттық қайта жанданды. 2018 жылдың басында тіркелген есеп бойынша Еуразиялық экономикалық одақ елдерінде, Канада, Кытай және Жапония сынды әлемнің алпауыт экономикаларында қаржылық жағдай тұрақталды, өсім үлесі артты. Бұл ретте астық экспорттаушы елдер үшін жағдайдың тұрақты болғаны аса маңызды.

Егемен Қазақстан
28.03.2018 13885
2

Егер болжам орындалса, таяу бо­ла­шақта бидай бағасы көтерілмейді. Десе де, астық құны өткен жылдармен салыс­тыр­ғанда едәуір қымбаттағаны байқа­лады. Ең қызығы, жер-жаһанда бидай өндірісі межеден артығымен өнді­ріліп жатса да сауда алаңдарында баға өсіп келеді. 2017-2018 жылдары қой­ма­ларда астықтың рекордтық қоры арты­ғымен сақталғандығына сарапшылар алаңдаулы. 

Көп жағдайда өнімнің жетіспеушілігі жиі айтылатыны рас. Таяуда Астанада өткен «KazGrain – 2018» халықаралық кон­фе­ренциясында БҰҰ Азық-түлік және ауылшаруашылық ұйымының эко­номисі Наталья Меркушева оны жоққа шығарды. Жүргізілген сараптаманың қо­рытындысы бойынша, сұраныс азайған, ал жиналған астықтың үлесі артып отыр. 

– Соның салдарынан бидай қорларда жылдап сақталады, бұл өз кезегінде сапаға да тікелей әсер ететіндігі белгілі. Сақталған астықтың көп бөлігі Қытайда тіркелген, – деді экономист Наталья Мер­кушева. Оның сөзіне сенсек, бүгінгі күні Қы­тайда 270 млн тоннаға жуық артылған би­дай сақтаулы тұр. 

Ағымдағы жылы АҚШ пен Еуро­одақты басып озған Ресей астық экспорт­тауда көш бастап келеді. Айта кетер­лігі, 2010-2011 жылдары АҚШ-тан ең жоғары көлемдегі астық сыртқы нарық­қа шығарылған. Бұл көрсеткішті әлі ешбір ел қайталай қойған жоқ. Экс­порт көлемін азайтуды жаппай жүзе­ге асырған кезеңде АҚШ өндірісті 15,4 млн тоннаға дейін азайтқан бола­тын. Сондықтан дәл қазір бұл елде қорда­ланып қалған өнім өзгелермен салыс­тыр­ғанда әлдеқайда аз. 

Бірқатар елдер дайын бидай ұнын тікелей Түркия мен Қазақстаннан импорттауда. Осы ретте, түріктер Си­рия мен Иракқа, бертінде Суданға дайын ұнды үздіксіз жіберіп отыр. Ес­ке­ретіні, Ирак пен Сириядағы әскери қақ­тығыстардан бөлек, астық өнімдерін өндіруде де түйіткілдер бар. Соны тиімді пайдаланған Түркия өз нарығын кең көлемде қарастыруға мүмкіндік алып, соңғы 10 жылда экспорт көлемін 3 пайызға арттырған. Осылайша дүние жүзі бойынша ұн экспортында Түркия алдыңғы орынға көтеріліпті. 

Нарық заңдылығына сәйкес, тұты­нушылар көбейген сайын сұраныс та есе­лене түсетіні белгілі. Осы ретте алда­ғы 10 жыл көлемінде Үндістанда халық санының артуына байланысты бидай импорттау 79 млн тоннадан 96 млн тоннаға артпақ. 

– 2026 жылға қарай бидайға деген сұранысты көп жағдайда дамыған елдер емес, керісінше халық көп шоғырланған Африка, Азияның кейбір мемлекеттері құрайды, – деді БҰҰ Азық-түлік және ауыл­шаруашылық ұйымының өкілі.

Халықаралық жиында Arete Research&Consulting in Economics ұйы­мының аға консультанты және сарапшысы Филиппо Бертуцци бидайдың дурум (қатты) сортының тасымалы, сапасы жайында баяндама жасады. Оның айтуынша, соңғы 4 жылда Қазақстанның дурум бидайы әлемдік нарықтағы экспорттық үлесін 280 мың тоннаға арттырып отыр. 2014 жылы 170 мың тонна бидай өндірілсе, 2017 жылы бұл көрсеткіш 450 мың тоннаға дейін ұлғайғаны осыны айғақтайды. Қазақстаннан экспортталған өнім Италия мен Түркия мемлекеттеріне жөнелтіледі.

Әлемдік экономиканың өсу көрсеткіші осыдан екі жыл бұрын айтарлықтай төмендеген тұста астық нарығы да біршама тұралап қалған еді. Артынша жаһандық сауда-саттық қайта жанданды. 2018 жылдың басында тіркелген есеп бойынша Еуразиялық экономикалық одақ елдерінде, Канада, Кытай және Жапония сынды әлемнің алпауыт экономикаларында қаржылық жағдай тұрақталды, өсім үлесі артты. Бұл ретте астық экспорттаушы елдер үшін жағдайдың тұрақты болғаны аса маңызды.

Нарықтың кілті Канаданың қолында

Филиппо Бертуцци келтірген мәлі­метке сүйенсек, жаһандық бидай экс­пор­тын­дағы ахуал Канадамен тығыз бай­ла­нысты болмақ. Себебі Канада әуел бастан сапасы жағынан әлемдік сұра­ныс­ты өтей алатын елдердің бірі сана­лады. Би­дай­ды көп тұтынатын Италия бұған дейін тек канадалық астықты қолданып кел­ген. Кейінгі уақытта Еуропа елдері де би­дай өндіруді жолға қойып, өнім үлесін ай­тар­лық­тай ұлғайтуда. Дегенмен әлі де ор­та­лық Еуропа жақсы өнім алу үшін қолайсыз. 

– Бидай өніміне қатысты арнайы сараптама жасайтын орталықтармен тығыз қарым-қатынастамыз. Бүгінде әлемдік нарықта Канада бидай өнімін ауқымды көлемде экспорттаушы мемлекет атанып отыр. Оның үлесі 60 пайыз. Одан кейін АҚШ алдыңғы қатарлы экспорттаушы ретінде танылып келеді. Бұл ретте бидай өнімін Еуропаға Қазақстан да жеткізіп отырғандығын айта кеткен жөн. Әсіресе Италия мен Германия біздің елдің басты тұтынушысы. Сондықтан да қазақ бидайы сапа жағынан канадалық өнімнен артық болмаса, кем емес, – деді Arete Research&Consulting in Economics-тің аға консультанты. 

Десе де Филиппо Бертуцци экспорт көлемін ұлғайтып, өнімді сыртқа шы­ғаруды кеңейту үшін қазақстандық өнді­ру­шілерге және дурум бидайын экспорт­таушыларға ұзақ мерзімді стратегия қажет екендігін тілге тиек етті. Сондай-ақ нарықта бәсекеге қабілетті болу үшін ұдайы талдау жүргізу керектігін де жеткізді. 

«KazGrain – 2018» конференциясында Hakan Agro DMCC коммерциялық бөлімшесінің басшысы Корай Озкан баяндама жасап, әлем бойынша тамақ өнімдерінде дәнді дақылдардың 2 мыңнан астам түрі қолданылып жүргендігін жет­кізді. Оның мәліметінше, 2004 жыл­дан бастап 2016 жыл аралығында дәнді дақыл­дардың әлемдік өндірісінің өсімі 75,6 млн тоннаға жеткен. Алайда 2018 жыл­­­ға қарай аталған көрсеткіш төмен­деп­­ті, қазір ол 70,9 млн тоннаны құрап отыр. 

Канада дәнді дақылдардың әлемдік экспор­тындағы үлесін 41 пайызға жет­кізіп, көшбасшы атанып отыр. Бұл тізім­де Аустралия (12 пайыз), Мьянма (11 па­йыз), АҚШ (10 пайыз) алдыңғы қатар­да тұр­ғанын айта кетейік. 

Қазақстан бидайы 35 елге таралады

Астық экспорттауда тасымал жолдарын жүйелеп, логистика саласын әртараптандыру – аса маңызды қадам. Конференцияға Ресейден келген «ТБИ» ААҚ бас директоры Иван Караманов осы ретте Қазақстанға Қара теңіздегі  порттар арқылы экспортты ұлғайтуға мүмкіндік бар екенін айтты. Оның пікірінше, Новороссийск порты арқылы Ресейдің Қара теңіздегі порттарына астық тасымалдауға болады. 

– Бұл ретте темір жол вагонындағы өнімді кеме бортына бірден тиеу жағы жолға қойылған. Былтырғы астық мау­сымында осындай әдіспен экспортқа шамамен 100 мың тонна Қазақстан өнімі жөнелтілді. Алайда бұдан да жоғары өнім ұсынуға болады. Дәнді дақылдарды экспортқа жөнелтудің осындай әдісінің сыйымдылығы жылына 1 млн тоннаға жетеді,– деді «ТБИ» ААҚ бас директоры.

Соңғы уақытта Қазақстан дәнді дақылдарды экспорттауда белсенділік танытып отыр. Бұл өнімдерді арнайы контейнерлер арқылы тасымалдау жолы ұтымдырақ. Яғни тек жақын елдермен қарым-қатынас орнатып қана қоймай, әлемдік сұраныстың ауқымды бөлігін – Оңтүстік-Шығыс Азия нарықтарын да қамтуға болады.

– Қазақстан әлем бойынша ұн экспорттауда алдыңғы қатарда. Негізгі импорт­таушы мемлекеттер шекара­лас: Өзбекстан, Түрікменстан, Тәжік­стан және Ауғанстан. Сонымен қатар Африка және Азияның шығыс бөлігі­мен де байланыс орнағандығынан хабар­дармыз. Бірақ ұнның сыртқа шыға­рылымын контейнерлік жолмен бұдан да ауқымды түрде арттыруға болатындығын айтқымыз келеді. Жыл сайын тасымалдың бұл түрі айтарлықтай кең көлемде қолданылып келеді,– дейді И.Караманов. 

Қазақстан өзге мемлекеттерге жыл сайын 8 млн тонна астық экспорттайды. Соңғы 5 жылда орта есеппен 19,1 млн тонна өнім сыртқа шығарылған. «KazGrain  – 2018» халықаралық конференциясы барысында Ауыл шаруашылығы министрлігі Егіншілік департаментінің директоры Талғат Болатұлы елдегі бидай нарығы жайындағы ақпараттармен бөлісті. 

– Бүгінгі күні біз астық экспорттаушы үздік 10 елдің тізіміне еніп отырмыз. Өткен жылы жиналған астық­тың жалпы көлемі 20,6 млн тонна­ны құрайды. Бұл өз кезегінде ішкі сұра­ныс­т­ы қамтамасыз етуге, сыртқа өнім шығаруға жеткілікті деп сеніммен айта аламыз,– деді министрліктің департамент директоры. 

Өткен жылы Қазақстан Орталық Азия мен Каспий маңы елдерінен бас­тап, 35 мемлекетке өз өнімін ұсынып үлгерген. Экспорттың 87 пайызы Қытай, Түрікменстан және Иранға жіберіліп отыр. Министрлік келтірген мәлімет бойынша, тасымал логистикасы да жақсарып келеді. Ақтау, Баку порттарында салынған астық терминалдары жұмыс істеп тұр. Иранға Түрікменстан арқылы өтетін темір жолдың да құрылысы аяқталуға жақын. Бұған қоса Қорғас шекарасы арқылы өтетін темір жол Қытайға экспорт бағытын ұлғайтуға мүмкіндік береді. 

Еркежан АЙТҚАЗЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.09.2018

Жаңа Жібек жолы: Алматы

22.09.2018

Катонқарағай ауданы тұрғынының сібір жарасынан көз жұмғаны расталды

22.09.2018

Сенаторлар сенбілікке шықты

22.09.2018

Б.Бекназаров Әзербайжан Парламентінің 100-жылдығына арналған шараға қатысты

22.09.2018

Мұнайдың әлемдік бағасы өсті

22.09.2018

Лондонда қазақстандық өнер көрмесі ашылды

22.09.2018

Түркия «Қазақстан» журналын шығарды

22.09.2018

Ақтөбеде «Анаға тағзым» орталығы ашылды

21.09.2018

Тимур Жақсылықов Президенттің көмекшісі болып тағайындалды

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

21.09.2018

Кәрім Мәсімов терроризмге қарсы орталықтың отырысын өткізді

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны жолмен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

21.09.2018

Алексей Луценко: «Алматы турын» апталық жарыс қылса керемет болар еді

21.09.2018

Бурабайда жаңа мешіт ашылды

21.09.2018

Онкологиялық қызметтің атасы Сәкен Нұғмановтың 100 жылдығы атап өтілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу