Айым да сен, Ғалия, күнім де сен...

Ақмола қаласы елордаға айналып, абыр-сабыр болып жатқан 1998 жылдың көктемі-тін. Қалалық газеттің тілшісі деген атымыз бар, ұшып-қонып жүрген шақ. Бір күні өңірге аты мәлім байырғы журналист, қарт қаламгер Октябрь Әлібеков ағамыз үйіне шақырды. Бардым. Күн жексенбі еді. Өкең мені алыстан келген бауырым деді ме, ерекше іш тартып, айрықша ілтипат білдірді.

Егемен Қазақстан
05.04.2018 13626
2

Әңгіме қызған тұста жең­ге­мізге «ана бір дүниені жалғап жіберші» деп көнетоз қоңыр папканы алдырды. Ашты. Ішінен ақ жамылған әйелдің фотосын алып шықты. – Мынау, – деді: «Атақты Балуан Шолаққа «Айым да сен, Ғалия, күнім де сен...» деп ән салдырған Ғалияның суре­ті. Осы дүниені өзіңе берейін деп ша­қырып едім. Кәдеге жара­тар­сың».

Бұл жәдігерді Өкеңе 1995 жылы белгілі кәсіпкер Марат Нә­биев әкеліп берген екен. Су­ретті алғаш рет 1996 жылы аға­мыз өзі басқарған облыс­тық газетте жариялапты. Жоғарыдағы Марат Әскенұлы 1987 жылы Ақмола облысы Бұланды ауданы (бұрынғы Макинка), Тастыөзектегі Балуан Шолақтың зиратын тауып, басын көтерген абзал азамат.

Қазір Өкең жоқ. 2010 жылы дүниеден өтті. Абзал ағаның аманаты ретінде суреттің көшірмесі бізде қалды. Кейінгі кезде бұл фотоны анда-мында жариялаушылар көбейді. Көрген сайын Октябрь Қайырұлы ақсақалдың аманаты еске оралады.

Өкең шын мәнінде Арқа өңір­іне қатысты тарихи оқиға­лар­ға жіті назар аударатын адам еді. Со­ның бір дәлелі – осы сурет. Октябрь аға бұл жәдігерді маған ама­нат­тай отырып, Ғалияға қа­тыс­ты өзі білетін оқиғаларды ай­тып еді. Содан есімде қалғаны, то­ғыз жолдың торабы Ақмолада қыр қазақтарының саудасын орта­қтастыратын Сұлтанай Қамза деген ноғай болыпты. Оның саудасын жүргізетін түбі жаңаарқалық Тілеу атты дәулетті қазақ екен. Оның үлкен әйелінен Ғалия, Мәрзия атты екі қыз туған. Мына фотодағы Ғалия осы.

Одан кейін академик-зерт­теу­ші Ахмет Жұбанов «Замана бұл­бұлдары» атты монографиясында ертеректе алматылық Мәкура Есілбаевадан жазып алған мәліметті келтіреді. Онда: «Ғалия қара сұрлау келген, ат жақты, бетінде аздаған шешек дағы бар, жанары өткір, сөзге шешен, оң қолынан өнер тамған шебер адам болған. Бір кемшілігі алқымында шешектен қалған дақ көп болғандықтан, тамағын орамалымен қымтап байлайтын әдеті бар» делінген екен. Осы деректі мына суреттен де байқауға болатын сияқты.

Сөйтіп Балуан Шолақ ата­мыз­дың әні арқылы Ғалия апамыз да тарихта қалды. 1998 жы­лы С.Оспанов құрастырып бас­тырған «Балуан Шолақ» атты кі­тап­тан «Ғалия» әнінің алты түр­лі нұсқасын көруге болады. Не­гізі бұл ән туралы академик Ахмет Жұбанов: ««Ғалия» әні – әннің төресі. Үлкен жүректен, шын сезімнен туған дүние... Бірақ бабына келтіріп орындау көрінгеннің қолынан келе бермейді», депті. (А.Жұбанов «Замана бұлбұлдары» Алматы, 2001 ж, 134-б).

Расында осы бір үлкен сезім­нен туған әннің авторы мен кей­іпкерінің кейінгі тағдыры жай­лы жоғарыдағы Октябрь аға­мыз­дан естіп, қағазға түсірген де­рекке үңілсек, дәл осы тұста Балуан Шо­лақ атамызға орыстар жо­ғал­­тқан сексен өгіздің жаласы жа­былып, қамауға алынды. Ал Ға­лияға «Шолақ пәлен жылға сот­талып, жер аударыпты» деген жаң­сақ хабар жетеді. Сөйтіп апамыз ата-анасының нұсқауымен Есенжолдың Қанапиясына тоқалдыққа барады. Бұл адаммен де дәм-тұзы жараспай семейлік Қали деген жігітке шығады. Сөйтіп жүргенде туберкулез дертіне шалдығып, 1922 жылы қайтыс болып, мүрдесі қазіргі елорданың «Жастар» шағын ауданы аумағында орналасқан ескі зиратқа жерленеді. Екі жылдың алдында бір топ қазақ жастары марқұм апамыздың жамбасы тиген нүктені тауып, басына жаңадан белгі орнатты.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.01.2019

Мектеп түлегі «Болашақпен» оқи алады

21.01.2019

Шағын фермалардағы жоғарғы технология

21.01.2019

Қостанай облысы өткен жылы алғаш рет экспортқа мол ет шығарды

21.01.2019

Тереза Мэй Еуроодақтан шығуға байланысты қосымша жоспарын таныстырады

21.01.2019

Нұрсұлтан Назарбаев Зимбабве Республикасы Президентінің ресми сапары бойынша брифинг өткізді

21.01.2019

Қазақстанда соңғы 10 жылда нәрестелер өлімі-жітімі екі есе төмендеді

21.01.2019

Қарағандыда мамандандырылған фронт-офис ашылды

21.01.2019

Нұрлан НҰРҒАЛИЕВ: Ағам – мен үшін нағыз қаһарман!

21.01.2019

Әулиеатада денсаулық сақтау деңгейі жақсарып келеді

21.01.2019

Сыр өңірінің «Өлкетану» оқулығы әзірленді

21.01.2019

Қызылорда облысында экспорт көлемі артады

21.01.2019

Жылқының сүйек құрылымы

21.01.2019

Сәби өлімі неге көп?

21.01.2019

Алматылық студенттердің ішімдікті қаншалықты тұтынатыны зерттелді

21.01.2019

Б.Сағынтаев «Франция–Қазақстан» сауда-өнеркәсіптік палатасының өкілдерімен кездесу өткізді

21.01.2019

Ақтөбеде сегіз өзеннің арнасы тазаланып, тереңдетіледі

21.01.2019

Маңғыстауда шетелдіктер тастап кеткен кемелерді сатып алып жүр

21.01.2019

Әл-Фараби ауданына спорттық сауықтыру орталықтары қажет

21.01.2019

Қазақстанда қара және түрлі-түсті металды шетелге шығаруға тыйым салынды

21.01.2019

Қызылорда облысында 283 шетел азаматы әкімшілік жауапкершілікке тартылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу