Тіл сауаттылығына сақ болайық

Білім және ғылым ми­нистр­лігінің басшылығымен мектептерде жүзеге асырылу үстіндегі реформаны алдымыздағы заманға бүкіл ел болып дайындалудың үлкен бір шарасы ретінде атап көрсетуге болады. Алдымыздағы заман қандай заман? Мәймөңкелемей ашығын айтайық, ол – жұмыссыздық заманы.

Егемен Қазақстан
06.04.2018 384
2

Қазіргі күні әлемде күнделікті түрде ашылып жатқан жаңалықтар, шығарылып жатқан жаңа технологиялар бүкіл өндірісті, қызмет көрсету салаларын автоматтандыру мен роботтандыруға әкеліп тіреді. Осының екпінімен жер бетінде жұмыссыз адамдар қатары жылдан-жылға ұлғайып барады. Демек әрбір жұмыс орны үшін адамдар арасындағы бәсеке мен тартыс та жылдан-жылға күшейе бермек. Ендігі кезекте жұмыс іздеген адамдардың бір кәсіптен екінші кәсіпке, бір мамандықтан екінші мамандыққа ауысып отыруы дағдылы жағдайға айналмақ. Бұл, адамдарды өмір бойы оқып үйренуге, заман мен жеке өміріндегі өзгерістерге әркез даяр болуға итермелейді.

Министрліктің қазіргі қолға алып жатқан реформаларының, пәндерді бі­рін біріне кіріктіре отырып оқытуды қолға алуының, осының негізінде мектеп бағдар­ламасына заман талабынан туындайтын жаңа пәндерді (соның ішінде әлемнің ор­тақ тілі – ағылшын тілі де бар) енгізуінің жал­пы бағыты дұрыс деп есептейміз. Бұл бағ­дарламаның мәнісін көпшілік қазір түсін­бегенімен кейін түсінетін болады.

Бірақ бұл реформада қазіргі қоғамның жанайқайын тудырып отырған кілтипан бар. Ол – мектептердегі қазақ тілінің мәсе­лесі. Қазір байқасаңыз, мектептерде ағыл­шын тілін енгізуге ешкім қарсы емес. Тек ағыл­шын тілі мен орыс тілі қазақ тілінің еңсесін баспауын, ол үшін, ең алдымен, қазақ тілі мен әдебиетін дұрыстап оқытуды, баланың қазақ тілінде еркін сөйлеп, жазуын қамтамасыз етуді, содан кейін барып басқа тілдерді бірте-бірте баланың басын қатырмайтындай жағдайда енгізуді талап етуде.

Қазақ тілі – біздің ұлтымыздың басты құндылығы. Бірі емес, бірегейі. Кавказдағы грузин халқы таудың басындағылары төмендегілерінің тілін айқын ұға алмайтындай деңгейге түскенде, біздің ата-бабаларымыз осынау ұшы қиырына көз жетпейтін алып далада тілдің тазалығын, анда-санда кездесетін диалектілері болмаса, бөлінбес бірегейлігін, тұтастығын қалай сақтап қала алды?! Қарасаңыз, біздің әр өңіріміздің халқының ырым-тыйымдарында, тіпті ойлау жүйелері мен мінез-құлықтарында аздап та болсын ерекшеліктер кездеседі. Бірақ тілге, оның ұғымды беруіне келгенде бұлай деп айта алмайсыз. Демек қазақ тілі, бұл – қазақ халқын біріктіруші ең үлкен күштің бірі. Қоғамның біртұтастығының басты кепілі.

Жалпы кез келген дамыған, тәжірибесі толысқан, кемеліне келген елдің өмірлік ұстанымына қарасаңыз, онда ұлттық құндылықтардың ерекше орынға қойы­латындығын байқайсыз. Неге? Себебі тұр­­мыс та өзгереді, тіршілік жолдары да өзге­реді, экономика да өзгереді, керек десе­ңіз, мемлекеттің идеологиясы да өзге­реді. Өзгер­мейтін бір мәселе, ол – елдің бас­ты ұлт­тық құндылықтары. Өйткені сол ар­қылы ол – дара, сол арқылы ол – басқа халықтарға ұқ­самайды, сол арқылы ол – ұлт. Егер ол өзінің ұлттық құндылықтарын сақтай алмаса, онда жер бетінен ұлт ретінде жойылады. 

Міне осы шындыққа Білім және ғылым министрлігі, оның білім реформасын жүр­гізіп жатқан азаматтары жете мән берсе дей­міз. 

Егер мұғалімдер мен педагогика маман­дарының пікірлеріне сүйенсек, қазақ мектеп­теріндегі «Қазақ тілі» пәнінің жаңа оқу бағдарламасында әлемдік тәжірибеде толық орныққан, осы саладағы барлық елдің озық ойлы әдіскерлері негіздеген пәнді оқытудың ең басты 5 канонының (оқыту мақсаты, білім мазмұны, оқыту формалары, оқыту әдіс-тәсілдері, оқыту нәтижелері) жүйесі бұзылып отыр. Заман қалай өзгерсе де, қоғам қалай дамыса да сақталуы тиіс осы аталған канондардың ең басты ұйытқысы – Білім мазмұны. Қалғандары уақыт талабына сай үнемі дамып, жетіліп, өзгеріп отырады да, сол мазмұнды игертуге қызмет етеді. Егер мазмұн дұрыс болмаса, онда қалғандарын қанша түрлендірсе де, оның нәтижесі болмайды. Мазмұн жоқ жерде форма әлжуаздық танытады. Бір сөзбен айтқанда, қазақ мекте­біндегі қазақ тілінің реформаланған (жаңар­тылған) бағдарламасы еліміз латын әліпбиіне көшкен кезде, жалпыға тән сауаттылықты қалыптастыруда бұрынғы бағ­дарламаға қарағанда әлдеқайда әлсіздік танытады.
Оның үстіне қазақ мектептерінде қазақ тілі сағат сандары да қысқартылған. Бұрын 5-7-сыныптарда қазақ тілі пәні 4 сағаттан оқы­тылса, қазір 3 сағаттан оқытылатын болған. Жаңа бағдарламаның басқа да еске­ретін тұстары бар екен. Біз бұл жолдарды мектеп мұғалімдері, қазақ тілі жөніндегі ғалым­дар, әдіскерлермен сөйлескеннен кейін ба­рып жазып отырмыз.

Демек Қазақстан мектептерінде (мейлі ол қазақ, мейлі орыс, мейлі ағылшын тіліндегі мектеп болсын) қазақ тілін дұрыстап оқытуды мықтап отырып шегелеу керек. Бұл, әсіресе, қазақ тілін білмейтін қазақтары көп біз секілді ел үшін қажет. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,
«Егемен Қазақстан»
 

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларды қолдаудың 10 қадамы жасалды

22.02.2019

Қостанайда әкім есебі жаңа ғимаратта өтті

22.02.2019

Қарағанды облысының тумасы Қазбек Нұржановтың құрметіне арналған 41-ші жеңіл атлетика жарысы өтті

22.02.2019

Қарағанды облысында 479 жоба іске асады

22.02.2019

Ұлттық валютадағы мәтін тек қазақ тілінде болады

22.02.2019

Sanofi - күдіктен ада компания

22.02.2019

Сенатор С.Айтпаева Германиядан келген делегациямен кездесті

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларға тұрғын үй сертификаттары беріледі

22.02.2019

Ақтөбе облысында су тасқынына дайындық шаралары қабылданып жатыр

22.02.2019

Құралай Ахмет: Шет елде оқуға ынтасы бар кез келген адам «болашақтық» бола алады

22.02.2019

Жастар кәсіпкерлігіне арналған «Jas Business» семинары өтті

22.02.2019

Халықтың әл-ауқатын жақсарту – басты мақсат

22.02.2019

Жоғарғы сот жемқор судьяларды анықтауды күшейтеді

22.02.2019

Шаңғымен тұғырдан секіруден Қазақстан командасы әлем чемпионатында бақ сынайды

22.02.2019

Ерлан Қошанов көпбалалы отбасылар тұрғын үймен қалай қамтамасыз етілетінін айтты

22.02.2019

Мамандар: Денсаулық туралы жаңа Кодексті қабылдау бизнес үшін кедергілер туғызуы мүмкін

22.02.2019

Семейде «Нәджип Әмір» атындағы аудитория ашылды

22.02.2019

«Әбу-Даби Плаза» елордада жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді

22.02.2019

Милад Карими мен Аким Мусаев Мельбурндегі Әлем кубогінің финалына өтті

22.02.2019

Юлия Галышева бастаған Қазақстан командасы Жапониядағы әлем кубогіне қатысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу