Сақтану өз алдына, сабақ алсақ, қане

Атам қазақтан қалған бір сөз  «Сақтықта қорлық жоқ» дегенге саяды. Шынында, айтып келмейтін апаттар әлемде жиілеп кеткен секілді. Әсіресе 64 адамның, оның ішінде бейкүнә 41 баланың өмірін жал­маған Кемерово қасіреті кімді де болса ойландырғаны анық.

Егемен Қазақстан
10.04.2018 72
2

Қаптаған базар, сам­саған сауда ойын-сауық орталықтары көз тұндырғанмен, ондағы қауіпсіздік жайы қалай екен деген сұрақ көкейден кетер емес. Көрші елдегі сұрқай сұмдық билікті ғана емес, жалпы жұртты да ойландырды. Меншік иесі, оның қожайыны болып ақша санау нарыққа тән қасиет екені рас. Бірақ өзім білемдікпен халықтың қауіпсіздігін ойламау, заманды желеу етіп қара бастың қамын күйттеу опық жегізбей қоймайтынын білген абзал. Мұның мысалы өзгені қойып өз елімізден де табылып жатады. Өткен жылы Алматыда болған өрт кезінде құлыпталған есіктен шыға алмай 6 адам өртеніп кеткені естен шыға қойған жоқ.

Бұрын өрт болса түтінге шашалып, көз ашығанмен көп жағдайда аман қалып жататын. Қазіргі жасанды заттан шыққан түтін түтін емес, у десе болғандай. Тіпті жаналғыштың өзі екенін ғалымдар дәйектеп отыр. Бір жұтқаннан кейін-ақ естен тандырып, есеңгіретіп тастайды екен. Есеңгіреген адам ес таба ма? У өмір емес, өлім әкелетіні осыдан көрінеді. Оның үстіне бұған бәрі ойдағыдай деп, атынан ат үркетін лауазым иелерінің мәліметтерінің де кейде жарға жықпай қоймайтынын қосыңыз. Шындығына келгенде, бәрін заманға телиміз. Заман жал­ғанды жалпағынан басқандарға емес, жалпы жұртқа қызмет етуді қалайды. Сонда ғана ел­дің ішіндегі ала-құла тірлік тыйылып, береке орнайды. Дәулеттілер дейміз, солардың бәрі табанынан тозып, маңдай терін төгіп дәулетке қол жеткізді ме екен? Аз болса да қисық ине, тесік түйме өндіргендер туралы сөз бас­қа. Әлемдегі байлардың қалай байығаны бүк­песіз айтылады. Нарық халықтықты қарық қы­луға, бірі зор, екіншісі қор көрінбей тең дәрежеде, әділетті өмір сүруге әкелетінін дамыған мемлекеттерден байқауға болады. Оның жақсы үлгісін бас басылымда да көрсетіп келеміз. Байлар мен кедей, әлді мен әлсіз болып бөлінген жұрттардың келешегі кемел болуы екіталай. Себебі алакөз тірлік ірілікке апара қоймайды. Біз мұны неге айтып отырмыз. Кемерово қасіретінен кейін ірі қалалардағы демалыс орындарын, өзге де мекемелерді кезектен тыс тексеру басталып кетті. Иә, оларды жиі тексеріп, екі өкпесін қыспау керек дегенге қосылуға болар. Бірақ сол жеңілдікті еркелікке балап еркінсіп кеткендердің қылығы бір күні тығырыққа тіреуі мүмкін ғой. Адам өміріне қауіп төнген кезде шығатын есіктерді ұры-қарыны сылтау етіп тарс жауып, бар кілтті күзетшінің қалтасына салып қойғаннан пайда болмайды. Беті аулақ, бір сұмдық болса есік ашады деген күзетшінің өзі әлгі у түтіннен өз ба­сын қорғаумен әлек болары сөзсіз. Тағы бір айтарымыз, осы бір тексерулерді әттеген-айлардан кейін ғана емес, мәдениетті түрде тұрақты ұйымдастырып отырсақ ұтылмас едік. Ал оның қорытындысына келгенде, су қосқан сүттей сұйылтпай, нақты ақиқатты анық­тап, иесінің кім екеніне қарамай шешім қабылдау қажет секілді.

Айталық, қысқа әзірміз деп жүріп, елімізде бар байлықты халыққа дұрыс жеткізе алмай, биылғы қақаған қыста көмір дауына ұрындық. Одан құтыла бергенде, көктемгі су тасқыны килігіп, сол бойынша әлек болып жатырмыз. Мұның бәрі жиындарда көтеріле сөйлеп, көңілді отырып, бәрі жақсы, төрт құбыламыз түгел дегеннің кесірінен шығып жатса керек. Тіпті Қызылағаш, Қарағанды, өзге де өңірлердегі су тасқынынан сабақ алмағанымыз қалай? Алматы, Шығыс Қазақ­стан облыстарында бұрқ ете түскен биылғы тасқын тағы талма жерден тигендей. Мұндай апаттардың алдын алуға Елбасының бастауы­мен Үкімет миллиардтаған қаржы бөліп келеді. Мәселен өткен жылы 5,8 миллиард теңге қарастырылғаннан хабардармыз. Сол мол қаржының 3,2 миллиард теңгесімен бір шағын аудан салуға болады деген әкімнің уәжін де естігенбіз. Барлық мәселе сол ақшаны тиімді жұмсамауда болып тұрған секілді. Бұған бір мысал келтірер болсақ, Шығыс Қазақстан облысының әкімі Д.Ахметов Үкімет отырысындағы есебінде су тасқыны кезінде қажетті құрал-жабдықтардың жетпей жатқанын күйіне айтқан еді. Төтеншеліктердің төтенше жағдайға дайындығы осы болғаны ма? Сонда әлгі қаражат қайда жұмсалған? Жыл сайынғы су тасқынын биыл да «Қазгидрометке» сілтей салып отыра береміз бе? 

Жалпы, мемлекеттің тұғыры – халық. Ха­лық­тың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін Елбасының қабырғасы қатайсын, бұғанасы бекінсін деген үлкен қамқорлығын меншік иелері сезе отырып, қауіпсіздікті ендігі жерде естен шығармауы керек-ақ. Қаланы қойып, елді мекендердегі өзен-көлдерге иелік ететіндер де ес жиса, қане. Алып сауда орталықтары мен қым-қуыт тірлік жүріп жататын базарлар, сән-салтанаты мол мейрам­ханалардан бастап, адамдар қызмет ете­тін мекемелерді, оның ішінде ұрпақ оқып, тәр­бие алып жатқан ұйымдарды жан-жақты сарап­таудан өткізу қажеттігі туындап отыр. Бұл істе бармақ басты, көз қыстыға бармай, көк­тен сұрағанымыз жерден табылды демей, адам­дардың қауіпсіздігі жолындағы жұмыс деп жұрт болып жұмыла отырып жүргізу қа­жет секілді. Мұның бәрі сақтану өз алдына, қасіреттерден сабақ алу керек деген ұғымды ұлық­таса екен...

Сүлеймен МӘМЕТ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.01.2019

Мектеп түлегі «Болашақпен» оқи алады

21.01.2019

Шағын фермалардағы жоғарғы технология

21.01.2019

Қостанай облысы өткен жылы алғаш рет экспортқа мол ет шығарды

21.01.2019

Тереза Мэй Еуроодақтан шығуға байланысты қосымша жоспарын таныстырады

21.01.2019

Нұрсұлтан Назарбаев Зимбабве Республикасы Президентінің ресми сапары бойынша брифинг өткізді

21.01.2019

Қазақстанда соңғы 10 жылда нәрестелер өлімі-жітімі екі есе төмендеді

21.01.2019

Қарағандыда мамандандырылған фронт-офис ашылды

21.01.2019

Нұрлан НҰРҒАЛИЕВ: Ағам – мен үшін нағыз қаһарман!

21.01.2019

Әулиеатада денсаулық сақтау деңгейі жақсарып келеді

21.01.2019

Сыр өңірінің «Өлкетану» оқулығы әзірленді

21.01.2019

Қызылорда облысында экспорт көлемі артады

21.01.2019

Жылқының сүйек құрылымы

21.01.2019

Сәби өлімі неге көп?

21.01.2019

Алматылық студенттердің ішімдікті қаншалықты тұтынатыны зерттелді

21.01.2019

Б.Сағынтаев «Франция–Қазақстан» сауда-өнеркәсіптік палатасының өкілдерімен кездесу өткізді

21.01.2019

Ақтөбеде сегіз өзеннің арнасы тазаланып, тереңдетіледі

21.01.2019

Маңғыстауда шетелдіктер тастап кеткен кемелерді сатып алып жүр

21.01.2019

Әл-Фараби ауданына спорттық сауықтыру орталықтары қажет

21.01.2019

Қазақстанда қара және түрлі-түсті металды шетелге шығаруға тыйым салынды

21.01.2019

Қызылорда облысында 283 шетел азаматы әкімшілік жауапкершілікке тартылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу