Халық рухы асқақ

Халық – ұлы ұғымның атауы. Оның рухы, жасампаздығы, құдіреті өлшеусіз. Халық тағдыры – ел, мемлекет, жер-су, болашақ тағдыры. Халықтың тарихы, тілі, мәдениеті, көркемөнері, мифологиясы, ақыл-ойы, парасаты, дүниетанымы, дәстүрі, шаруа-кәсібі, даналық тәжірибесі, көзқарасы, ғұрып-салттары – мәңгілік игіліктеріміз, алтын тамырымыз, асыл жауһарымыз. 

Егемен Қазақстан
10.04.2018 60
2

Ел аузында «Хан ақылы – қырық кісілік, халық ақылы – қырық мың кісілік» дейтін қымбат сөз бар. Ескілікті деректерді ескеретін есті кісі халықтың таным-түсініктеріне, ой-байламдарына, терең де толық, тамаша тәжірибелеріне барлау жасайды, миға жүгіртеді, жүгінеді. Халық қағидаты – адас-
тырмайтын темірқазық жұлдыз.

«Халық сүйген суға батпас, отқа күймес» дейді дана халқымыз. Замана сөзін сөйлеген, халық тағдыры мен рухын қорғайтын айбар сөз, үздік іс-қарекет, қаһармандық қимыл дәуірлер ауысқан сайын ұлт санасында алмастай қырланып, гауһардай құбылып, жарқырай түспек. Халық бетегеден биік, жусаннан аласа болғанымен, мейлінше сыншыл, төреші, әділ таразы, ұшқыр ойлы. Жақсы-жаманның баршасына да қырағылық танытады, қылаудай нәрсенің өзінен философиялық түйін тудырады, болашақты болжайды, терең толғайды. Мысалы, арқан ноқта мен темір ноқтаның мәнісі. «Халық – Құдайдан бір жас кіші», «Халық қартаймайды, қара жер қартаймайды» дейтін нақылдарда қаншама салиқалы сабақ, мағыналы салмақ бар.

Жаһанданудың азан-қазан дәуірінде қаншалықты құтырынған құйындар көтерілсе де халықтың құдіреті мен тегеурінінен аса алмаса керек-ті. «Халық алмас қамал болмас» дейтін сөз бар. Адасқанды артыңдағы, жаңылысқанды жанындағы білдіреді емес пе?! Халықты қолжаулық, қуыршақ, ойыншық есебінде ойлау – әбестік. ХХ ғасырдың 60-шы жылдарындағы орта мектептің «Жалпы тарих» оқулығындағы мына бір тікенектей қадалатын, қабырғаны қарс айыратын пікірді оқытқанда тіксінуші едім. Ол мынау:

Мырзалар: «Бәрінен де шаруаның жыла­ға­ны жақсы, қуанғаны жаман», – дейтін. Тіпті рыцарьлық өлеңдердің өзінде де феодалдар өздерін асырап және киіндіріп отырған адамдарды жек көретіндігін білдіріп отырды:

Зәрлі, ожар, мұжық ойы –

Дворянның көзін жою.

Мен тілеймін қайыршылық,

Аш-жалаңаш жүрсін халық,

Шаруа атаулы қасіретті,

Ол семіріп, секірмесін –

Жоқшылықта өмір шексін: –

Жылдар бойы бәрін бірдей

Ұстау керек бас көтертпей.

Бұл аты өшкір, пәлелі сөздер сорақылықтың қалдықтары ғой.

Шындығында, осы бір улы ойлар өрке­ниет құшағында өмір сүріп жатқан елдер­ге жат. Дегенмен де, «КТК», «31» теле­арна­лар­ындағы жаңалықтарды көргенде тө­бе-құй­қаң шымырлайды. Қорлыққа, зұлым­дық­қа, жыртқыштыққа, әділетсіздікке душар бол­ғандар, отқа оранғандар, ас-суға улан­ған­дар, әділетсіздікке ұрынғандар, тасқын суға тап бо­лып, бейшара күй кешкендер, үйсіз-күйсіз міс­кіндер, тастанды сәбилер...

Бұлардың бәрі өзіне тілемегенді өзгеге тілейтін ішмерездердің, іске шалағайлардың, көзге жылпың, сыртқа қылпың пасық, іші сасық пысықайлардың әрекеті. Ұлт ұстазы Ахаң: «Халықты қан жылату – обал, халықты зар жылату – мейірімсіздік, халықты тамақ үшін сату  иттік» деп жазады. Тәу­ел­сі­з­дігімізді, Ұлы Дала Елі­мі­з­ді қаді­р­ле­се­к, ұлт мұраты жолында жан­қи­яр­лықпен ең­бектеніп, демографиялық өрке­н­деу­і-
мізді діт­­тесек, әз халықты бағынан айыр­май­ық де­сек, халықтың тұрмыс-тіршілігін, абыройын ой­лайық! Конфуцийдің: «Қалың қолды көсе­м­сіз қалдыруға болады, қара халықты кә­сіп­сіз қалдыруға болмайды» дегенін қаперде ұстайық!

немесе

ХІХ ғасырда Қашаубай жыраудың:

Халық қазанын қайнаттым,

Қолымның кәні қарасы?

Ел үшін қорлық көп көрдім,

Етімнің кәні жарасы? –

дегеніндегі ұлт ұлағаты, патриоттық ой қандай!

«Жақсылардың көзі – жүз, құлағы – мың болады» дегендей, халықтың намысын өз намысындай қабылдайтын, жыртысын жыр­та­­тын, бағын ашатын, игі бастамаларға мұ­­рын­дық, тілеуқор, ұйымдастырушылық қа­білетін жұмсайтын, жер-судың берекесін кел­тіріп, ел қондыратын Құдай жолындағы хан-патшадай арлы, қайратты ерлер керектігі айқын. 10 аққудың 1 басшысы болады емес пе!

Бұл ретте Шәкәрім Құдайбердіұлының:

Ей, көп халық, көп халық,

Көп те болсаң шөп халық,

Партияшылды құтыртпа

Мен сендікпін деп, халық.

...Ылайлап тұнық шайқамай,

Тура жолмен кет, халық,

Таласты көрсең – басын айт,

Кемдігін көрсең – қосып айт,

Кекеп, мұқап қыздырма,

Берекесін бұздырма.

Ызаның айт дегенін,

Желіктіріп сыздырма.

Адалдың әділ жолына

Ақырын басып жет, халық! –

дейтін өлеңінде дұрыстық жолында халықтың қолында жұмсайтын мүбәрәк, таза мүмкіншіліктер барын көрсеткен.

Елбасы: «Мемлекетіміздің діңгегі – қазақ халқы. Ел де, жер де қазақтікі» я болмаса: «Тарихты тудырушы да, мемлекеттік биліктің бір­ден-бір бастау бұлағы да – халықтың өзі», деп туған халқының қуатына сенеді. Ендеше, ха­лық жолы – даңғыл, халық рухы – асқақ, ха­лықтың күйлі-қуатты, заманының шуақты болғанын ұзағынан тілейік!

Серік НЕГИМОВ,
филология ғылымдарының докторы, профессор

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.09.2018

Кәрім Мәсімов терроризмге қарсы орталықтың отырысын өткізді

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны жолмен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

21.09.2018

Алексей Луценко: «Алматы турын» апталық жарыс қылса керемет болар еді

21.09.2018

Бурабайда жаңа мешіт ашылды

21.09.2018

Онкологиялық қызметтің атасы Сәкен Нұғмановтың 100 жылдығы атап өтілді

21.09.2018

Дзюдошы Ерлан Серікжанов жартылай финалға шықты

21.09.2018

Қайрат өз құрамын жария етті

21.09.2018

Асқар Жұмағалиев Үндістанның АТ және телекоммуникациялар министрімен кездесу өткізді

21.09.2018

Шетелдік мамандар ауылдық мектеп оқушыларына ағылшын тілін оқытуды бастады

21.09.2018

Шыңғырлау ауданында төрт емдеу нысаны күрделі жөндеуден өтті

21.09.2018

Рани Мукерджидің қазақтарға сәлемі

21.09.2018

Елбасы «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ басқармасының төрағасын қабылдады

21.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

21.09.2018

Халқына демесін болған күйші

21.09.2018

Жер үстінде жұмақ бары рас па?

21.09.2018

Зейнетақы қоры жалған қауесетті жоққа шығарды

21.09.2018

Димаш Акимов: Көрерменім «Адам» атандырып жіберді

21.09.2018

Қостанайда 11500 адам бірыңғай жиынтық төлем төлейтін болады

21.09.2018

Вьетнам президенті Чан Дай Куанг көз жұмды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу