Қазақстанның самбо күресінің бас бапкері - Керей Қойшыбек

Өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдарының ортасы. Сағат тілі түнгі он екіден бірер секунд аунап түскенде телефон қоңырауы шылдыр етеді. Білем, кім екенін. Керағаң ғой. 

Егемен Қазақстан
11.04.2018 4978
2

Керей Қойшыбек кезінде айтулы балуан болған, Қазақстанның самбо күресінің бас бапкері. «Жаңа күніңнің алғашқы минутымен құт­тық­таймын». Амандық-саулық­тан соң Керағаң көсіледі. Түр­ік­меннің желден жүйрік теке­жәуміті секілді ауыздықпен алысып, сөзге қонақ бере бермейді.

Құлдырап бара жатқан ұлттық рухсыздыққа налиды. Қазақ қайтсе толыққанды ұлт болады, не істесек болады дейді. Спорт тоғышарларын жерден алып, жерге салады. Екі сағатқа жуық көкемнің гөй-гөйін тыңдап, солықтап барып басыламыз. Рухты қазақ. Ұлт мәселесіне келгенде басыңды кесіп аламын десең де айтқанынан қайтпайтын батыр, бұ көкем. Өз елін жақсы көреді. Содан соң ғой, бір кем­шілігін көрсе шыр-пыры шығып жүретіні. Қызық кездері көп.

Қайсы бір жылы Мәскеуде өткен халықаралық жарыстан соң Ақтөбе және Батыс Қазақстан об­лысы спорт, денешынықтыру бас­қ­ар­маларының басшылары Асыл­бек Құлмағанбетов пен Мү­сілім Оңдағанов үшеуі моншаға барыпты. Екі қабатты монша. Мықтылар түсетінге ұқсайды. Асыл­бек еңсегей бойлы, Мүсілім атан түйедей. «Бірақ, орыс, татар­лардың таудай жігіттерінің арасында көзге көрінбей қалдық» дейді екеуі. Екеуіне қызық ой келеді. Қол­дарындағы алтын балдақтарын Керейдің саусағына кигізеді. Мүсі­лім мойнындағы бір келідей алтын шынжырын шешіп Керей­ге беріп, бу бөлмесіне кіргізіп жі­бе­реді. Таудай орыс, татар жігіт­тері­нің арасына.

Сәлден соң баспалап екеуі кіріп барған. Тас моншаның ең жоғары қабатында шәулі бүр­кіт­тей шүйілген Керағаң екі қолы­мен бүйірін тіреп, шалқайып отыр дейді. Бөтен жерде жүрмін деген кейіп жоқ. Жүзінде сұс, түйіліп жан-жағына қарап қояды. Орыс, татардың таудай жігіттері, бір ұрса атан өгіздің маңдайын жаратын атпалдай азаматтар екі қолының саусақтары алтын, мойнында алтын шынжыры жарқыраған шынашақтай қазақтан төмен жайғасып, көз­дерінің астымен барлап қояды дей­ді. Пәруайымына кіріп отыр­ған Керағаң жоқ. Намысқойлығы ғой. Кейіннен «атам Тоқтамыс бұл Мәскеуді бір емес, екі рет шауып алған. Орыс көпестеріне алым-салық төлеткен. Неге олардан төмен отырайын» депті шыққан соң.

Керағаң қазақтың намысының садағасы. Бұл мақалада ерекше бір оқиғаға тоқталғымыз келген. Еліміздің егемендік алмаған кезі. Бірақ Кеңес одағының тат басқан шынжырының әні-міне үзіледі деп жүрген кезеңі.

Ташкентте самбодан Азия чемпионаты өтеді. Құдайы көрші, әріден салғанда түбі бір түркінің баласы болғанымен қазақ-өзбектің сәл нәрсеге бақаса қалатын әдеті. 

Қат кез. Әнұран магнитафоннан ойналатын уақыт. Жарыс жеңімпазы біздің жігіт мінбердің ең жоғарысында. Үш мемлекеттік ту биіктеп барады. Ортасында қазақ байрағы. Бірақ әнұран орындалмай жатыр. Қазақтар жалтақтап жан-жағына қарайды. Керағаң екі қарғып магнитафон жанында күйбеңдеп жатқан өзбек жігіттеріне жетеді.

– Әй, Қазақстанның Әнұраны қайда?

– Әка, кассетасын таппай жатырмыз.

Әдейі жасалған тірлік. Бұ­лардан ештеңе өнбесін түсінген Керей Қойшыбек сарайды шыр айналады. Жетісайлық қазақ­тар­дың шоғырланып отыратынын байқап жүрген. Соларға жетіп келеді.

– Жігіттер, – деп күркірейді. 

– Шәмшінің «Менің Қазақ­станымын» білесіңдер ме?

Қыстығып, намысы қызып отырған қазақтар:

– Білеміз, білеміз, – деп айқайлады.

– Кеттік, ендеше...

Зәулім сарайды басына іліп Шәмшінің «Менің Қазақ­станымы» кетеді әуелеп. Қалың қазақ жігіттері тік тұрып, зор да­уыс­пен шырқағанда Азияның түк­пір-түкпірінен келген мәр­тебелі қонақтар мен ба­луандар мойындарын созып қа­рап, тамсана тыңдап отырыпты.

Ол кезде «Менің Қазақ­ста­ным» мемлекеттік әнұран болып қабылданбаған. Кейін сұра­дық. Неге сол әнді таңдадыңыз деп.
– Бір емес, төрт автор жазған сол кездегі Әнұранның сөзі қиын. Әрі қазақ табиғатын баспайды. «Менің Қазақстаным» үнемі жүрегімде жүретін. Аузыма Алла салды ма, білмеймін. Білетінім, қазақ абыройын сақтап қалдық. 

Жаны қысылғанда болашақ қазақ Әнұранын Ташкентте шырқатқан Керей Қойшыбек бүгінде зейнетте. Көп бапкерлер шәкіртіне күрестің айла-тәсілін үйретсе міндетін орындағандай көреді. Керей бапкердің жөні бөлек еді ғой. Жаттығудан қол босағанда құраманы бастап театрға апаратын. Бекболат сынды жыр сүлейлерін шақырып, батырлар жырын тыңдатып, жаттататын. Қазақтың тарихын оқытатын. Шәкірттері де нағыз патриот еді. 

Қазақ балуаны – ұлттың байлығы. Нағыз наркескен, алдаспан. Жауға – айбат, өз жұртыңа көз қуаныш, іштей мақтаныш. Керей мектебінің тәлімі бүгінгі балуандардың бойында болса, ұлттың рухы бүгінгісінен де қатты көтерілетін еді, деп ой­лай­сың...

Бақтияр ТАЙЖАН,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.11.2018

Асхат Маемиров Қазақ ұлттық өнер академиясының ректоры болып тағайындалды

15.11.2018

Бекзат жаттыққан спортзал

15.11.2018

А. Майтиев тариф қалыптастырудың ашықтығын арттыру шаралары туралы айтып берді

15.11.2018

Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

15.11.2018

Бас прокуратурада бизнес саласындағы проблемалық сұрақтар талқыланды

15.11.2018

Қазақстан мен Швеция ынтымақтастықтың перспективалық бағыттарын анықтады

15.11.2018

Маңғыстау облысы Қазақстан халқы Ассамблеясының кезекті сессиясы өтті

15.11.2018

Алматыда композитор Әсет Бейсеуовты еске алу кеші өтті

15.11.2018

Президент Абай атындағы ҚазҰПУ ректоры Такир Балықбаевты қабылдады

15.11.2018

Жезқазған мен Сәтбаевтың арасында ірі супермаркет салынады

15.11.2018

Елбасы Словакия Республикасының Премьер-Министрі П. Пеллегринимен кездесті

15.11.2018

Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі Нұтфолла Шәкеновты еске алу кеші өтті

15.11.2018

Алматыда Құрманғазының 200 жылдығына арналған дәстүрлі музыка фестивалі аяқталды

15.11.2018

Асқар Шәкіров ұлттық құқық қорғау мекемесімен өзара іс-қимылын оң сипаттады

15.11.2018

Алматыда «Серікбол Қондыбай. Рух жауынгері»  атты деректі фильмнің көрсетілімі болды

15.11.2018

Алматы полициясы: ірі сатып алушының үйінен ұрланған заттар иелеріне қайтарылды

15.11.2018

ШҚО-да атқа мінген ауыл әкімі қасқырдан құтқарып қалды

15.11.2018

Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

15.11.2018

Қостанайда жол-көлік оқиғасы 5,9 процентке азайды

15.11.2018

Аягөзде зағип жандарға құрмет көрсетілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу