Интеллектуалды меншіктің маңызы

Әнші, өнер қайраткері Мейрамбек Беспаевтың авторлық идеясы бойынша «Хабар» телеарнасынан «Жұлдызды жек­пе-жек» мега шоуының көрсетіле бас­та­ғандығына біраз уақыт болды. Онда елі­мізге танымал жас әншілер екеу­ара жа­рысқа түсіп, жанды дауыспен ән айта­ды. Же­ңімпазды Мейрамбектің өз жетек­ші­лік ете­тін білікті төрешілер алқасы айқын­дай­ды.

Егемен Қазақстан
17.04.2018 123
2

Менің өзіме көрермен ретінде бұл бағдарлама ұнады. Бірақ оның идеясы, өткізілу сапасы, жеңімпазды анықтау әдістері мен өлшемдері туралы әңгіме қозғаудан аулақпын. Өйткені мен оның маманы емеспін. Мені қызықтырғаны бұл бағдарламаның интеллектуалдық меншікке қатысты жақтары болды.

Кез келген әншінің өнері, композитордың әні, ақынның өлеңі, жазушының кітабы, суретші картинасы, мүсінші жасаған мүсін – мұның бәрі интеллектуалдық меншік нысаны болып табылады. Кең мағынасында алғанда интеллектуалдық меншікке өнертапқыштың ашқан жаңалығы, өндіріс технологиялары, тауар маркасы, фирмалық атау да кіреді. Өйткені олардың барлығы әуелгіде бір адамның басында идея ретінде қайнап шыққан да келе-келе материалдық игілікке айналған. Яғни өнер болса да, өндіріс болса да, кез келген жаңалықтың әуелгі баста белгілі бір авторы болатындығы анық. Интеллектуалдық меншік құқын қорғау жөніндегі халықаралық ұйымдардың қай-қайсысы болмасын, міне, осы авторлық құқықтың мемлекет деңгейінде ерекше қорғалуын ұйымға мүше кез келген елден талап етеді.

Әдетте мемлекет жекеменшік құқықты, соның ішінде материалдық, мүліктік құқықты қорғауда ерекше белсенді әрекет етеді. Меншікке қол сұғылмайтындығын, ондай оқиға орын алған жағдайда кінәлі адам қатаң жазаланатындығын ең алдымен елдің басты заңы – Конституцияда әйгілейді. Сондай-ақ осы істі әбден бекіту үшін көптеген қосымша ілеспе заңдар (Азаматтық кодекс, Қылмыстық кодекс, Салық кодексі, т.б.) шығарады. Бұл – дұрыс. Онсыз жер бетінде тыныштық болмайды. Экономика мен тұрмыс та дамымайды. Сондықтан жекеменшік құқықты қорғау – мемлекеттің қасиетті борыштарының бірі.

Бірақ өкінішке қарай, интеллектуалдық меншік құқын қорғауға келгенде әлемнің көптеген елдері әлі күнге дейін әлсіздік таны­туда. Өйткені көптеген елдерде қоғам­ның өзі бұл мәселеге әлі де толық дайын бол­­мағандығы сезіліп жатады. Мұндай кем­шілік, әрине біздің Қазақстан қоғамында да жоқ емес. Мәселен, өзіміз білетін сала – журналистика саласын алсақ, соңғы кездері ондағы қалам иелерінің арасындағы жекелеген шығармашылық байқаулардың әділ өтпейтіндігін сезіп те, байқап та жүрміз. Мұны журналистер арасындағы интеллектуалдық меншік пен құқыққа жасалған қиянат немесе шабуыл деп түсінгеніміз жөн. Егер біздің елімізде интеллектуалдық меншік туралы және оған қатысты заңдар әбден жетілген болса, қоғамымызда нарықтық экономика құндылықтары әбден қалыптасқан болса, мұндай әрекеттер заң жүзінде де, қоғам тарапынан да жарыққа шығып, айыпталған болар еді. Өйткені журналистің маңдайын терлетіп, көз майын тауысып жазатын әрбір шығармашылық еңбегінің (күнделікті ақпараттық хабарлар емес) астарында оның интеллектуалдық ақыл-ойы тұр ғой. Осындайда еске түседі, Камал Смайылов, Шерхан Мұртаза секілді журналистика серкелері ат үстінде тұрған заманда мұндай кемшіліктер мен әділетсіздіктерге жол берілмейтін.

Мәселенің маңызды екендігіне көз жеткізу үшін жоғарыдағы «Жұлдызды жекпе-жекке» қайта бір оралайық. Онда жеңімпаз атанған әншінің қоғам алдындағы абырой-беделінің көтерілетіндігі, рейтингінің өсетіндігі анық. Осы­ған сай оның алдынан түрлі игіліктерге жол ашылады. Тойда ән салуға шақыру­шы­лар көбейіп, оның төлемақы ставкасы артуы, жеке өмірінде тағы басқа да жағым­ды жа­ңалықтардың орын алуы әбден мүм­кін. Мә­селен, «Turkvision» байқауына дейін­гі Жанар Дұғалова мен осы байқаудан кейінгі Жанар Дұғалованы екі басқа әнші деп қабылдауға бо­лады. Біріншісі – «KeshYou» тобы арқылы та­нылып келе жатқан жас әнші болса, екіншісі – бүкіл түркі әлеміне танымал қа­лып­тасқан кә­сіпқой әнші. Осыған сай оның жағ­дайы да, рей­тингі де керемет көтеріліп кетті деп есеп­тей­міз. Интеллектуалдық құқық­ты баға­лау мә­се­лесінің адам өміріне қан­ша­лық­ты өзгеріс енгізе алатындығын осыған қарап-ақ түсінуге болады.

БҰҰ аясында жұмыс істейтін Бүкіләлемдік интеллектуалдық меншік ұйымының елдердің үкіметтерімен «Тауар белгілерін заңсыз пайдаланумен күресу туралы» жасалынатын келі­сімдерінде «интеллектуалдық меншік құ­қын тиімді қорғау экономиканың барлық салаларында және бүкіл әлемде тұрақты эко­но­микалық өсімді қамтамасыз етуде ерекше маңызға ие екендігі» атап көрсетілген. Мұның себебі түсінікті. Егер Генри Форд өзінің алғаш­қы машинасын жасап шығарған кезде оның бұл еңбегі мемлекет тарапынан патенттелмеген, яғни қорғалмаған болса (Фордта 161 патент бар), онда қазір бүкіл әлемді жаулап алған «Форд» автокөліктері мен оларды шығаратын әлем­нің әр шалғайында орналасқан жүздеген автозауыттар да болмаған болар еді.

Демек, интеллектуалдық меншікті бағалау мен қорғау шараларының әділдікпен жүзеге асуы – еліміздің болашағы үшін өте қажетті де маңызды іс. Осыған қоғам назарын аудара кеткенді жөн көрдік.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.01.2019

ҰБТ-дан жоғары балл жинаған түлек «Болашақ» арқылы шетелдерде оқи алады

18.01.2019

Батыс Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары болып Ғали Исқалиев тағайындалды

18.01.2019

Ақтөбе облысының шаруалары былтыр 228 млрд теңгенің өнімін өндірді

18.01.2019

Полиция департаменті айыппұлды уақытылы төлеуге шақырды

18.01.2019

Елордалық аурухана тұңғыш рет неврологиялық асқынуды азайтатын құрылғыны қолданды 

18.01.2019

Елордалық құтқарушылар жанып жатқан үйден 6 адамды шығарды

18.01.2019

Колумбиядағы жарылыс салдарынан 21 адам қайтыс болған

18.01.2019

Тимур Қожаоғлы: «Егемен Қазақстан» – Еуропа құрлығындағы маңдайалды басылым

18.01.2019

Алматыдағы тікұшақ апатынан кейін «Sky Service» рейстері тоқтатылды

18.01.2019

Геннадий Головкин ұлды болды

18.01.2019

Солтүстік Қазақстанда «Қайырымдылық керуені» акциясы жалғасты

18.01.2019

Головкиннің қарсыластары бір-бірімен жұдырықтасады

18.01.2019

Петропавлда ресейлік бас киімдер көрмесі ашылды

18.01.2019

Ақтөбеде жұмысшылардың еңбек құқықтарын қамтамасыз ету меморандумына қол қойылды

18.01.2019

Алматыда газбен жүретін жаңа автобустар іске қосылады

18.01.2019

СДУ-да IT технологиялары саласында білім беру жобасы басталды

18.01.2019

Мемлекет басшысы «Smart Aqkol» ахуалдық орталығына барды

18.01.2019

Елбасы кітапханасының Ақтөбеде өткен көшпелі көрмесін 120 мыңнан аса адам тамашалады

18.01.2019

Атырауда қазақтың үш биіне ескерткіш орнатылды

18.01.2019

Әліпби де, еміле-ереже де сараптаудан өте түсуі керек - Әлімхан Жүнісбек

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу