Интеллектуалды меншіктің маңызы

Әнші, өнер қайраткері Мейрамбек Беспаевтың авторлық идеясы бойынша «Хабар» телеарнасынан «Жұлдызды жек­пе-жек» мега шоуының көрсетіле бас­та­ғандығына біраз уақыт болды. Онда елі­мізге танымал жас әншілер екеу­ара жа­рысқа түсіп, жанды дауыспен ән айта­ды. Же­ңімпазды Мейрамбектің өз жетек­ші­лік ете­тін білікті төрешілер алқасы айқын­дай­ды.

Егемен Қазақстан
17.04.2018 141
2

Менің өзіме көрермен ретінде бұл бағдарлама ұнады. Бірақ оның идеясы, өткізілу сапасы, жеңімпазды анықтау әдістері мен өлшемдері туралы әңгіме қозғаудан аулақпын. Өйткені мен оның маманы емеспін. Мені қызықтырғаны бұл бағдарламаның интеллектуалдық меншікке қатысты жақтары болды.

Кез келген әншінің өнері, композитордың әні, ақынның өлеңі, жазушының кітабы, суретші картинасы, мүсінші жасаған мүсін – мұның бәрі интеллектуалдық меншік нысаны болып табылады. Кең мағынасында алғанда интеллектуалдық меншікке өнертапқыштың ашқан жаңалығы, өндіріс технологиялары, тауар маркасы, фирмалық атау да кіреді. Өйткені олардың барлығы әуелгіде бір адамның басында идея ретінде қайнап шыққан да келе-келе материалдық игілікке айналған. Яғни өнер болса да, өндіріс болса да, кез келген жаңалықтың әуелгі баста белгілі бір авторы болатындығы анық. Интеллектуалдық меншік құқын қорғау жөніндегі халықаралық ұйымдардың қай-қайсысы болмасын, міне, осы авторлық құқықтың мемлекет деңгейінде ерекше қорғалуын ұйымға мүше кез келген елден талап етеді.

Әдетте мемлекет жекеменшік құқықты, соның ішінде материалдық, мүліктік құқықты қорғауда ерекше белсенді әрекет етеді. Меншікке қол сұғылмайтындығын, ондай оқиға орын алған жағдайда кінәлі адам қатаң жазаланатындығын ең алдымен елдің басты заңы – Конституцияда әйгілейді. Сондай-ақ осы істі әбден бекіту үшін көптеген қосымша ілеспе заңдар (Азаматтық кодекс, Қылмыстық кодекс, Салық кодексі, т.б.) шығарады. Бұл – дұрыс. Онсыз жер бетінде тыныштық болмайды. Экономика мен тұрмыс та дамымайды. Сондықтан жекеменшік құқықты қорғау – мемлекеттің қасиетті борыштарының бірі.

Бірақ өкінішке қарай, интеллектуалдық меншік құқын қорғауға келгенде әлемнің көптеген елдері әлі күнге дейін әлсіздік таны­туда. Өйткені көптеген елдерде қоғам­ның өзі бұл мәселеге әлі де толық дайын бол­­мағандығы сезіліп жатады. Мұндай кем­шілік, әрине біздің Қазақстан қоғамында да жоқ емес. Мәселен, өзіміз білетін сала – журналистика саласын алсақ, соңғы кездері ондағы қалам иелерінің арасындағы жекелеген шығармашылық байқаулардың әділ өтпейтіндігін сезіп те, байқап та жүрміз. Мұны журналистер арасындағы интеллектуалдық меншік пен құқыққа жасалған қиянат немесе шабуыл деп түсінгеніміз жөн. Егер біздің елімізде интеллектуалдық меншік туралы және оған қатысты заңдар әбден жетілген болса, қоғамымызда нарықтық экономика құндылықтары әбден қалыптасқан болса, мұндай әрекеттер заң жүзінде де, қоғам тарапынан да жарыққа шығып, айыпталған болар еді. Өйткені журналистің маңдайын терлетіп, көз майын тауысып жазатын әрбір шығармашылық еңбегінің (күнделікті ақпараттық хабарлар емес) астарында оның интеллектуалдық ақыл-ойы тұр ғой. Осындайда еске түседі, Камал Смайылов, Шерхан Мұртаза секілді журналистика серкелері ат үстінде тұрған заманда мұндай кемшіліктер мен әділетсіздіктерге жол берілмейтін.

Мәселенің маңызды екендігіне көз жеткізу үшін жоғарыдағы «Жұлдызды жекпе-жекке» қайта бір оралайық. Онда жеңімпаз атанған әншінің қоғам алдындағы абырой-беделінің көтерілетіндігі, рейтингінің өсетіндігі анық. Осы­ған сай оның алдынан түрлі игіліктерге жол ашылады. Тойда ән салуға шақыру­шы­лар көбейіп, оның төлемақы ставкасы артуы, жеке өмірінде тағы басқа да жағым­ды жа­ңалықтардың орын алуы әбден мүм­кін. Мә­селен, «Turkvision» байқауына дейін­гі Жанар Дұғалова мен осы байқаудан кейінгі Жанар Дұғалованы екі басқа әнші деп қабылдауға бо­лады. Біріншісі – «KeshYou» тобы арқылы та­нылып келе жатқан жас әнші болса, екіншісі – бүкіл түркі әлеміне танымал қа­лып­тасқан кә­сіпқой әнші. Осыған сай оның жағ­дайы да, рей­тингі де керемет көтеріліп кетті деп есеп­тей­міз. Интеллектуалдық құқық­ты баға­лау мә­се­лесінің адам өміріне қан­ша­лық­ты өзгеріс енгізе алатындығын осыған қарап-ақ түсінуге болады.

БҰҰ аясында жұмыс істейтін Бүкіләлемдік интеллектуалдық меншік ұйымының елдердің үкіметтерімен «Тауар белгілерін заңсыз пайдаланумен күресу туралы» жасалынатын келі­сімдерінде «интеллектуалдық меншік құ­қын тиімді қорғау экономиканың барлық салаларында және бүкіл әлемде тұрақты эко­но­микалық өсімді қамтамасыз етуде ерекше маңызға ие екендігі» атап көрсетілген. Мұның себебі түсінікті. Егер Генри Форд өзінің алғаш­қы машинасын жасап шығарған кезде оның бұл еңбегі мемлекет тарапынан патенттелмеген, яғни қорғалмаған болса (Фордта 161 патент бар), онда қазір бүкіл әлемді жаулап алған «Форд» автокөліктері мен оларды шығаратын әлем­нің әр шалғайында орналасқан жүздеген автозауыттар да болмаған болар еді.

Демек, интеллектуалдық меншікті бағалау мен қорғау шараларының әділдікпен жүзеге асуы – еліміздің болашағы үшін өте қажетті де маңызды іс. Осыған қоғам назарын аудара кеткенді жөн көрдік.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.03.2019

Әсет Исекешев Елбасы Қорының Атқарушы директоры болып тағайындалды

25.03.2019

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Түркия Республикасының бұрынғы президенті Абдулла Гүлмен телефон арқылы сөйлесті

25.03.2019

Ғ. Қойшыбаев Сыртқы істер министрінің орынбасары қызметінен босатылды

25.03.2019

Nur-sultan – жаңа дәуір символы

25.03.2019

Қызылордада жалпы білім беретін пәндер бойынша республикалық олимпиада басталды

25.03.2019

Таразда Астана атауын ауыстыруға байланысты акция өтті

25.03.2019

Елбасы Кеңсесінің құрылымдық бөлімшелерінің басшылары тағайындалды

25.03.2019

Илон Маск: Марста қалашық салына бастағанын көргім келеді

25.03.2019

«Алтын адам» Татарстан төрінде

25.03.2019

Атырауда «Елордамыз – Нұр-Сұлтан» атты мерекелік концерт өтті

25.03.2019

Мұғалжар ауданында аз қамтылған отбасыларға қаржылай сертификаттар берілді

25.03.2019

Ж. Қасымбек Батыс Қазақстан облысының көктемгі су тасқыны кезеңіне әзірлігін тексерді

25.03.2019

Дархан Кәлетаев Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары қызметіне тағайындалды

25.03.2019

Жалғыз райхан жәудіреп жазға қалды

25.03.2019

26 наурызда еліміздің бірқатар аймағында дауылды ескерту жарияланды

25.03.2019

Жастар жылы жөніндегі жол картасын іске асыру туралы баспасөз конференциясы өтеді

25.03.2019

Абдуллах Гүл: Нұрсұлтан Назарбаев – тұтас түркі әлемінің ақсақалы

25.03.2019

Тұңғыш Президенттің тарихтағы рөлі жоғары

25.03.2019

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың ұстанымдары (видео)

25.03.2019

Жеңіс Қасымбеков Ақмола облысының көктемгі су тасқынына дайындығын тексерді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу