Мұхаммед-Реза Байрами: «Парсы әдебиетінің тарихындағы ең «қатал» роман жаздым»

Мұхаммед-Реза Байрами – белгілі иран жазушысы, «Ханае дастан» иран әдеби қоғамының өкілі, 13 эпикалық романның авторы. «Алтын аю» (Германия), «Көк жылан» (Швейцария) әдеби бәйгесінің жүлдегері, Еуразияның халықаралық әдеби сыйлығының лауреаты.  

Егемен Қазақстан
20.04.2018 2610

– Сіздің кітаптарыңыз Еу­ро­паның қызығушылы­ғын оятты және беделді сыйлық­тар­­дың лауреаты болдыңыз. Шы­ғармашылығыңызға Ба­­­­­тыс­тың осыншама назар са­­­луының себебі неде деп ойлай­сыз?

– «Сабалан хикаяларында­ғы» жергілікті ерекшелік те се­беп болуы мүмкін. Бірінші әде­би сыйлықты алғанда Швей­­­­царияға бара алмадым, бі­­рақ екіншісін алуға Бернға бар­дым. Қазылар алқасының пі­кі­рінен бөтен мәдениетпен та­нысқандары маңызды болға­нын ұқ­тым. Тек әдеби құн­дылықтарды ғана емес, басқа еш­кімде кездеспейтін өз еліңнің ерек­шелігін жаза білу маңызды деп ойлаймын. 

– Сіз Иранның жаңа тари­хын­дағы драмалық оқиғалар – революцияға, Иран-Ирак соғысына көп көңіл бөлесіз. Бұл тақырыптарға баруға сіз­ді не мәжбүрлейді?

– Қиын жағдайда, қауіпті жер­лерде, майдан өтінде болған жауынгермін. Соғыстың соңғы күндері ирактықтар шабуылдарын үдетіп, кең масштабты соғысқа көшкенде мен олар­дың тұтқыны болуым ке­­рек еді. Бірақ қоршаудан сы­­тылып шықтым. Бұл оқи­ға «Соңғы жеті күн» деген­ ме­муарымда жазылған. Әзербайжан демократиялық партиясының тағдыры сияқты тарихи фактілердің бәрі біз­дің қоғамның санасында қал­ды. Мен өз басынан осы оқи­ғаларды кешкен халықтың өкі­лі ретінде бейжай қарай ал­­­­маймын. 

– Сіз ауыл тіршілігін зор ма­­хаббат­пен ұсақ-түйегіне дейін жазасыз. Жалпы, осы­­ та­­қы­рып қазіргі иран әде­­бие­тінде қаншалықты өзек­ті?

– Ауылда туған, оны мәңгі сүйетін перзентпін. Тіпті қазір ауыл өмірін аңсап отырмын. Әр жаз сайын сонда баруға асы­ғам. Қалалық өмір салты ауыл тұрмысын да өзгертіп жіберген, қазір ауылда табиғат қана бар. Бұрынғыдай нан пісірмейді, мал ұстамайды. Біз неден айы­рылғанымызды түсінбей отырмыз, бұл ностальгия емес. Қа­лай болғанда да, ауыл – фактор, ­мен маңызды деп ойлаған дүние­лерді ғана жазғым келеді.

– «Құпия бақтың құрбан­дары» романыңызда траге­дия­­лы уақыт пен орынды таң­­­да­уы­ңызға не себеп?

– Жеті – қасиетті сан. Ме­та­­физикалық аспектілерге беріл­мей-ақ қояйын, бірақ аңыз­­­дардың өзінде өте жиі кез­­деседі. Бұл – адам бала­сы­ның жеті күндік эволюциясы, ­«Рүс­темнің жеті ерлігі» («Шах­наманың» негізі кейіп­кері), «Ма­­хаббаттың жеті қала­сы» (пар­сы ақыны Фарид ад-Дин­ Аттардың «Құс тілі» поэма­сындағы философиялық бейне). Иран-Ирак соғысының соң­ғы жеті күні де осылардан бір пәс төмен қызығушылық ту­ды­р­майды. Бұл романда жеті күн маңызды, осы күндері Джуль­фа, Астар, Ардебил және тағы басқа жерлерде шекара ашық. Партия мүшелерінің қа­шуына мүмкіндік бар. Бірақ осы жеті күнде көп драмалық оқиғалар болады. Мен оларды жазбай тұра алмадым. Қажетті, маңызды дегендерін теріп жаз­дым. Парсы әдебиетінің тари­хындағы ең «қатал» романды жазып шыға алдым деп ойлаймын. Өмірде болған оқиғаны жаздым, әрине кейбір қатқыл жерлерді жазушы ретінде «өң­де­дім». 

– Архив материалдарын, соғыс көргендердің есте­лік­те­рін пайдаландыңыз ба?

– Әңгімесін тыңдап, көп сөй­лес­кім келген куәгер – жез­­дем Балакиши. КСРО құла­ған­­нан кейін өзінің туған же­­рі­­не жарты ғасырдан соң орал­­ды. Оның үйден кеткен оқи­ғасы таңғаларлық. Бір кү­ні жа­­йылымдағы аттарын үй­ге әке­лейін деп шықса, партия­ мү­­шелері қашып барады екен.­ «Ше­караға жеткен соң, атта­рыңды қайтарамыз» деген соң солармен бірге барады, бі­рақ елу жылдан кейін бір-ақ оралды. 

Әрине мен жазылған материалдарды, сараптамалық әдебиеттерді көп оқыдым. Про­фессор Жәмил Гасанлының «КСРО-Иран: Әзербайжан дағда­рысы мен соғыстың басы (1941-1946 жж)» кітабына жиі жүгіндім. Осы кезеңге арналған архив материалдарын, тарихи кітаптарды қопардым. Бірақ өзегімде анамның бала күнгі оқиғасы жатты. Бұл естеліктер өмірі есімнен шыққан емес. «Мен өлдім! О, Құдай, мен өр­теніп жатырмын...» деген ұдайы құлақта қалатын сөз қалдырған бұл соғыс – адам­заттың қаралы тарихы. 

– Сіздің кітабыңызда Иран­­­нан шыққан босқындар Мир Джафар Багировпен – Әзер­байжанның басшысымен кездесіп, қайта соғысу үшін қару сұрайды. «Сендер орта­лық билікпен байланыс­ты біржола үзбегендіктен жеңілдіңдер» дейді Багиров. «Сендер сүйеніштеріңнен айыр­ғаннан кейін жеңілдің­дер» деп тұрған жоқ. Әзербай­жан демократиялық партиясы үшін КСРО-ның қолдауы шы­ны­мен маңызды болды ма?

– Бұл көріністен Багировтың ақталып жатқаны айқын көрініп тұр. Кімнің естелігіне сүйеніп жаз­ғанымды ұмытып қалдым, жаңылмасам Пишеваридің. Әл­де басқа ма екен... Не болса да бұл құжаттық негізі бар оқиға. КСРО-ға қатысты, иә, оның қолдауы маңызды еді, бірақ халықаралық қысымның арқа­сында Мырза Күшік-хан Жангалиға жасағандарын қай­талады. 

– Сіздің кейіпкеріңіздің про­т­отипі бар ма, әлде жиын­тық бейне ме?

– Бірнеше жыл бұрын бір сайт Балаш – ол доктор Балаш Азероглу (Әзербайжан ақыны, қоғам қайраткері) деп жазыпты. Бұл – жалған. Балаш – мен, біз. Нақтырақ айтқанда, саяси интригалардың құрбаны болған өнер қайраткерлері. Саясаткерлер әрқашан сүттен ақ, судан таза боп шыға алады. Ал Балаш сияқты жандар өледі. 

– Сіздің романыңызда ұр­пақ­тар­дың келіспеушілігі бар деп айтса бола ма?

– Тіптен олай емес. Жас кезімде Достоевскийді ықылас­пен оқыдым. Егер ақылым адас­паса, «Қылмыс пен жазасында» ол: «қасірет шеккен адамды тек қасірет көрген жан түсінеді» дейді. Балаш пен әкесінің арасында көп келіс­пеушілік бар. Бірақ соңғы күн­дердің оқиғасы оларды жақын­датып жібереді. Олар идеялық жақтан жақындаспаса да, бір-біріне қарсы шықпайтын болады. 

– Қазір не жазып жатырсыз?

– Қазір соғыс пен оның қайғылы салдары туралы роман жазып жатырмын. Сюжеттің өзегі – кедей ирактық отбасы. 

Сұхбаттасқан 
Алекс Громов пен Ольга Шатохина

Аударған 
Бағашар ТҰРСЫНБАЙҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.05.2018

Қазақстан құрамасы дзюдодан Қытай Гран Приінен 3 медаль алды

25.05.2018

Рудныйда Бақытжан Сағынтаевқа «Ақылды құс фабрикасы» жобасы таныстырылды

25.05.2018

Бақытжан Сағынтаев Қостанай облысының аграршыларымен кәсіпкерлік туралы жаңа заңды талқылады

25.05.2018

Азаматтардың барлық санаттарына арналған арзан пәтерлер сатыла бастады

25.05.2018

Асқар Мамин Петербург халықаралық экономикалық форумына қатысты

25.05.2018

Демалыс күндері Астанада күшті жел соғып, бұршақ жауады

25.05.2018

Қазақстан ғалымдары ойлап тапқан жаңа құрылғы сынақтан өтіп жатыр

25.05.2018

Сенатта балық шаруашылығын қолдау шараларын нақтылау ұсынылды

25.05.2018

Астана мектептеріндегі соңғы қоңырау: Ж.Жабаев атындағы 4 мектеп-гимназиядан фоторепортаж

25.05.2018

Семей қаласының мектептерінде соңғы қоңырау мерекесі өтті

25.05.2018

Театрдағы музей түнінде мыңнан аса жәдігер көрермен назарына ұсынылды

25.05.2018

Дархан Кәлетаев пен Бауыржан Байбек азаматтық қоғамды дамыту жөніндегі Жол картасына қол қойды

25.05.2018

Мемлекеттік хатшы Ұлттық мектептің үздік тыңдаушыларымен кездесті

25.05.2018

Семейде балық аулауға уақытша тыйым салынды

25.05.2018

Атырау облысы мен Астананың әкімдіктері ынтымақтастық туралы келісім жасасты

25.05.2018

Оралдағы Назарбаев Зияткерлік мектебінде соңғы қоңырау салтанаты өтті

25.05.2018

Бақытжан Сағынтаев Қостанай облысына жұмыс сапарымен барды

25.05.2018

Ақтөбе облысында 16 мың бала лагерьлерде тегін демалады

25.05.2018

Оңтүстікте биыл 33766 оқушы мектеп бітірді

25.05.2018

Семейдегі интернат тәрбиеленушілері «Отанымыз – Кеңес Одағы, астанамыз – Мәскеу» деп жазылған оқулықтармен оқып жатыр

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Діни еркіндік пен бетімен кетушілікті ажырата білейік

Қазақта «Дінің тұрсын дін аман» деген ізгі тілекке негізделген, жамағат жиі айтып жүретін нақыл сөз бар. Осы нақылдың ішкі өзегіне тереңірек үңілетін болсаңыз, оның мән-маңызының қаншалықты жоғары екенін аңғармай қалуыңыз мүмкін емес.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Жаһандық экономика жаңғырығы

Соңғы жылдары әлемдік экономикада өсім көлемі төмендеп, халықаралық сауданың даму қарқыны баяулағаны мәлім. Отандық сарапшылардың пайымдауынша, жаһандық саясаттағы қатынастардың күрделене түскеніне байланысты биылғы жылы да экономикалық көрсеткіштер көңіл көншітерлік деңгейге көтерілмеуі мүмкін. 

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

Музей – тарихпен тілдесу мүйісі

Аспан асты, жер үстінде өсіп-өн­ген қай халықтың болмасын адамзат тари­хы­нан алар орны олардың ғаламдық өрке­ниет көшін ілгерілетуге қосқан ірілі-ұсақ­ты жетістіктерімен өлшенері талас тудырмаса керек. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе мамандық таңдауда емес, оқу бітірген соң жұмыс табуда

Абайдың жиырма бесінші сөзіндегі «Мына мен айтқан жол – мал аяр жол емес. Құдайдан қорық, пендеден ұял, балаң бала болсын десең – оқыт, мал аяма! Әйтпесе бір ит қазақ болып қалған соң, саған рақат көрсетер ме, өзі рақат көрер ме, яки жұртқа рақат көрсетер ме?» деген қағидаға табан тіреген қазақ ұл-қызын оқытуға ұмтылумен келеді.       G M T     Определить языкАзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский   АзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский                     Звуковая функция ограничена 200 символами     Настройки : История : Обратная связь : Donate Закрыть

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Мектеп вальсі туралы ой

Соңғы қоңырау – мектеп бітіруші түлектердің жанын тербететін аяулы сәт. Алабұртқан сезім, алып-ұшқан арман, үміт пен күдік. Одан өзге? Мектеп вальсі. Иә, мектеп вальсі туралы әр жүрек түкпірінде жазылмаған бір-бір шығарма бар шығар. Бұл – мектеп қабырғасымен, дос-құрбылармен ғана қоштасу емес, іште бұғып жатқан мөлдір, алғашқы алақұйын сезімдермен де қоштасу.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу