Еркіндік пен енжарлық

Адамды  қалың  ой арбағанда, әсіресе  сол ойы бар болғыр  ақырзамандық көңіл күйдің ауылына қоңсы қонғанда түйінін таппай кәдімгідей дағдаратынымыз бар.  Оралхан Бөкейдің «Атаукересіндегі» Таған сияқты «Неге біз осы?..» деген сынды  сауал байыз таптырмайды. Сосын тұлғалардың бұрынғы айтқандарына үңілесің, өткеннен жауап іздейсің...

Егемен Қазақстан
26.04.2018 1062
2

Алаш тарихындағы кемеңгер қайраткер­лер­дің бірегейі Әлихан Бөкейханның «Бөтен кісі қазаққа ешқайдан ештеңе жақсылық әкеп бермейді» деп айтқаны бар екен. Бір ғасыр бұрын айтылғанымен, замана сауалына сай осы тұжырымды қайта жаңғыртудың орайы келіп-ақ тұрғаны. Өйт­кені соңғы сәтте инвес­тиция  ұғымымен қазақ жерінің байлығын игеруге деген бөтен де іргелі жұрттың ықы­ласы күшейе түсті. Олардың қазаққа қан­шалықты бауыры езіліп бара жатқанын қайдам, алайда біздің биліктегілердің  солардың алдына түсіп «алақайлап» жүргені  көбірек алаңдатады. Шетелдіктер қаржысын салып, ел экономикасын өркендетуге үлес қосып жатса, әңгіме басқа ғой. Өкінішке қарай  әуелі  материалдық игілігіңді пайдаланып, сосын  рухани  байлығыңа қол салып, дәстүріңді бұзып,  рухыңды әлсіретуге кіріссе ше?

Соның бір айғағындай, жақында теріс­кейдегі бір іргелі жоғары оқу орнының басшысы инвестор алдында құрақ ұшып, айтар сөзінен жаңылған-ды. Инвестор келіп жатқан елден оқулық жеткізілсе болды, сол елдің тілінде жастарды оқытамыз, кадрларды инвестордың ана тілінде дайындаймыз дегені тағы бар. Шетелдіктерің қас-қабағына қарап жалтақтайтындай  соншалықты алақан жа­йып отырған сорлы ел емес сияқты едік қой.  Әлде әлгі ректор Елбасының дамыған отыз елдің қатарынан табылуға деген талпынысын  басқаша түсіне ме? Құдай-ау, қазақ жеріне ат басын тіреген инвестор атаулының барлығына өз тілінде кадр даярлайтын болсақ,  біздің мемлекеттік тіліміз әдіра қала­ды емес пе? Теріскейде төл тілімізді төрге оздыра ал­май отырғанда, бөтен тілде кадр даяр­­лау қанша­лықты маңызды екенін түсіне алмадық...

Мемлекеттік мүддеге, ұлттық танымға  қабыс­пайтын осындай  қисынсыз әрекет­терден кейін  Бөкейханның байламына тоқтамай көрші. Одан кейін ұлы Абайдың айтқаны да бар емес пе: «Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап,  Әуре етеді ішіне қулық сақтап. Өзіңе сен, өзіңді алып шығар; Еңбегің мен ақылың екі жақтап». «Өзіне сенгендер» ғана  елін өрге сүйрейтіні анық. Олай болса, ұлттың данасы мен қайраткерінің айтқандарын қазіргідей басқа жұрттың барлығы  Қазақ еліне «аңсары ауып» тұрған тұста жадыға мықтап тоқып алғанға не жетсін!

Ұлттық таным демекші, осы қасиеттің өзі бағзы бабалардан жалғасып келе жатқан ата дәстүрге деген адалдықпен астасып жат­са керек.  Шаңырақтағы үлкендердің ғиб­ратты әң­гімесін, олардың қимылындағы ұлт болмысына тән нышандарды барлық ұрпақ санасына сіңіріп өседі емес пе. Отбасындағы осындай тағылымды өнеге ұлт ертеңінің  тұл­ғалық мінезін қалып­тастырады.  Халық дәстүрінен ауыз­данған­дар ата дәстүріне адалдық танытумен қатар, елдікке залал келтіретін әрекеттен  бойын аулақ ұстайтыны түсінікті ғой. Бас­қалай айтқанда, туған босағасында бойы­на сіңген ізгі қасиеттер адамның туған халқы үшін қалтқысыз еңбек етуіне септігін тигі­зеді.  Яки қазақтың тағы бір ұлтжанды қайрат­кері Сағат Әшімбаевша айтар болсақ, «Туған босағасын сағынбаған, туған жерін еш­уақытта сағына алмайды. Туған жерге деген махаббаттан да адамның моральдық бейнесі көрінеді. Туған жерге деген махаббаттан туған халқына деген ұлы махаббат басталмақ».

Негізі кейбір басшылардың  білімі – бірі кем дүние.  Әлде енжарлығы басым. Ой­ланбай сөйлегендерге, ұлт  мүддесін  аяқ асты еткендерге қарата осылай айтпағанда қайтеміз? Тарихи тұлғаларымыздың  тағы­лым­­ды да танымдық  туындыларынан бей­хабар жандар басқарған саласын ұшпаққа шығарады деп айту тағы қиын. Өйткені  хал­қы­ның өткенін білмейтіндер оның бо­ла­шағын баянды етеді деу  күпірлік қой. Осы орайда тағы бір ақиық ақынның тұжы­рымына тоқталғанды жөн көрдік. «Кім өзіндік бет-бейнесін сақтай білсе, əу баста Жаратушысының пешенесіне жазған ұлттық ерекшеліктері мен салт-дəстүр мәдениетіне ие бола білсе, жеңіс сол халықтың жағында. Сондай ұлттың ғана мерейі үстем болады». Сабыр Адай деген ақиық ақын сөзінің бір парасын осылай қайырады.  Жеңіске жететін халықтың темірқазық-ұстанымын  тағы да еске салғанымыз бұл.

Әңгімеміздің басында  соңғы кезде  санамызды пессимистік ойлар кезіп жүрге­нін айтқан болатынбыз. Ғасырлар бойы бодандық бұғауында болған халықтың  ұрпағы ретінде әлемде болып жатқан оқиға­ларға, оның ішінде қазақ қоғамында болып жатқан мәселелерге күмән-күдікпен қа­рауы­мыз заңдылық та шығар?! «Мың рет өліп-тіріл­ген халық» ендігі жерде «өлетін» болса, оның «тірілуіне» қандай кепілдік бар? Сондықтан дүниеден өткеніне бірер жыл болған алаштың абызы Әбіш Кекілбаевша қайырар болсақ, «Еркіндік енжарлықты кешіре алмайды».

...Ендеше қай мәселеге де ұлттық тұр­ғыдан сергек қарағанымыз жөн-ау...

Ғабит ІСКЕНДЕРҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.03.2019

Қазақстан Шотландияны 3-0 есебімен ұтты

21.03.2019

Н.Назарбаев пен Қ.Тоқаев Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Н.Назарбаев Армения Президенті Армен Саркисянмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Назарбаев Ердоғанмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Қазақстан-Испания экономикалық ынтымақтастық Мадридте талқыланды

21.03.2019

Назарбаев пен Тоқаев Путинмен телефон арқылы сөйлесті

21.03.2019

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Наурыз мерекесіне орай құттықтауы

21.03.2019

Ономастика комиссиясы Қостанайдағы Абай даңғылының орнына басқа көшені таңдауды ұсынды

21.03.2019

Қостанайда  халықаралық медиа форум өтті

21.03.2019

Елордада Наурыз мерекесі тойланды

21.03.2019

«Астана Опера» Наурызды жаңа форматта атап өтті

21.03.2019

Біз астаналықтар болып қала береміз - Бақыт Сұлтанов

21.03.2019

Таразда сауықтыру орталығы ашылды

21.03.2019

Әулиеатадағы әсерлі мереке

21.03.2019

Тараз қаласында жастарға арналған аллея ашылды

21.03.2019

Ономастикалық комиссия көше атауларының өзгеруін қолдады

21.03.2019

Назарбаев пен Тоқаев Наурыз мейрамына қатысты

21.03.2019

Наурыз мейрамын ЮНЕСКО-да атап өтті

21.03.2019

Наурыз мейрамында шаңырақ көтерген жастарға Нұрсұлтан Назарбаев ақ батасын берді

21.03.2019

Астанадағы Наурыз тойына Нұрсұлтан Назарбаев пен Қасым-Жомарт Тоқаев қатысты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Muha (13.06.2018 13:31:05)

Ғабит бауырымыз қазақ қоғамындағы жайттарды, осыған байланысты ұлтжанды азаматтардың көңіл-күйін дәл тауып айтып отыр. Сілтей бер бауырым! Біз біргеміз.

Пікір қосу