Онлайн несие: нарыққа түсінікті, ашық ережелер қажет

Парламент онлайн несие сервистерінің қызметін шектеуді жоспарлап отыр. Бүгінде депутаттар оны реттеудің бірнеше жолын қарастыруда. Нарыққа жаңа, түсінікті және ашық ережелер керек екенін билік те, нарыққа қатысушылар да түсінеді. 

Егемен Қазақстан
26.04.2018 11176
2

Реттеушілік килігу, араласу түрлерінде ғана келіспеушілік пайда болуы мүмкін, мысалы, жауапкершілікті реттеу қаржылық-технологиялық сектордың өркениетті дамуына ықпал етуі мүмкін. Ал орынсыз немесе көңілге қонымсыз реттеу нарықты бұзып, іргелес салаларға да жағымсыз әсерін тигізуі ықтимал.

Қазір қалай жұмыс істеп тұр?

Қазір Қазақстандағы онлайн-несиелеу секторында са­ла­лық заңнама жоқ. Интернет ар­қылы ең жиі берілетін несие көлемі 55 000 теңге екен. Ор­таша ставка – күніне 1,2-1,3%. Нарыққа қатысушылар өзін өзі реттейтін «ҚазФинТех» қау­­ымдастығын құрған. Ол құ­­қықтық және этностық нор­ма­лардың сақталуын қада­ғ­а­лай­ды және жұмыстың жа­ңа стан­д­арттарын жасап шы­ға­рады. Қауымдастық ере­желері бо-
й­ынша, компания­лард­ың кли­енттен өндіріп ала алатын ең жоғары сомасы несиені қос­қандағы дәл осындай үш жа­рым несиенің көлемінен ас­пайды.

Нарықтың жауапты қаты­су­шылары қауым­дас­тық шең­берінде жұмыс істейді, бі­рақ ішкі рет­теу ғана емес, бақы­лау­шы органдар тарапынан да реттеу жұмыстары қажет. «Қаз­ФинТех» Қазақстан Рес­пуб­ли­касы Ұлттық банкінің ха­лық­ты өсімқорлар мен қарыз­ды өн­діріп алудың кей­бір әре­кет­те­рінен қорғауды көз­дей­тін ұс­танымын қолдайды. Қау­ым­дас­тық Ұлттық банкке ұсы­ну үшін нарықты дамы­ту­дың ал­дағы 3-5 жылға арналған жол кар­тасы жобаларын дайындап жа­тыр.

Аталмыш нарықты реттеу құралдарын таңдағанда не­сие бе­рушінің де, несие алушы­лар­дың да мүддесін ұмытпау керек, дейді RAEX рейтингтік агент­тігінің («Эксперт РА Қазақ­стан») бас директоры Әділ Мамажанов. Оның сө­зі­не сенсек, ұсынылған құрал­дар­дың қай-қайсысы болмасын, на­рықтың талаптарына балта ша­батын болса, оны пай­да­ланудың қажеті жоқ. «Кли­ент­терді қорғау керек, бі­рақ на­рықты да өлтіріп ал­май­ық», дейді ол.

Қандай қадам жасалады?

Қазақстан Парламенті на­рық­ты реттеудің бірнеше жо­­лын ­қарастырып отыр. Бұл орайда бизнестің табыс­ты­лы­­ғы ғана емес, тұтас бір саланың тыныс-тіршілігі Пар­ла­менттің қандай құралды таң­дай­тынына байланысты болып тұр. Реттеуші сыйақының жыл­дық мөлшерлемесін 100% көле­мінде шектеу және несие бойынша артық төлемнің ең жоғары мөлшерін 100%-дан асырмау мүмкіндігін қа­рас­т­ырып отыр. Былайша айт­қан­да, заңнамаға түзету ен­гі­з­ген жағ­дайда жылдық мөл­шер­ле­ме мен ең жоғары ар­тық тө­ле­мнің сомасы шектеледі: екі жағ­дайда да бұл көрс­ет­кіш­тер қазіргі нарықта бар көр­сет­кіштен әлдеқайда төмен.

– Егер реттеуші жылдық мөл­­шер­лемеге шектеу қой­са, бұл шешім жалпы на­рыққа жа­ғымсыз әсер етеді: ұйым­дар­дың бір бөлігі нарық­тан кетеді, қалғандары басқа өнім­дерді іске қосады,– дейді «Чес­тное слово» микронесие бе­ру­ші халықаралық онлайн-сер­висінің бас директоры Анд­рей Петков. Оның айтуынша, бұл жағдай қарыз алушылар үшін қолжетімді несие құра­лы­нан айырылу деген сөз, ал на­­рық үшін – ойыншылар «кө­лең­келі» іске бет бұрып, бір кез­дері мемлекеттің шамасы кел­­мей, әбден әуреге салған 90-жылдардағы қарақшы өсім­қор­лар қайтадан пайда болуы әбден мүмкін.

– Ставканы шектеу нарық­тық экономикаға қайшы, рет­теу­­шінің қызмет құнын қа­лып­­тас­тыруға тікелей араласу­ы на­рықты бұзады,– дейді Қазақ­стан­дағы онлайн-сервис­тер­мен жұмыс істейтін ірі ин­вестор. Айтуынша, оның ор­нына ең жо­ғары артық тө­лемнің сома­сын шектесе, әлдеқайда ти­імді болар еді. Ол дұрыс бә­секелестікке кедергі кел­тір­мейді және тұтынушыны қор­ғауға мүмкіндік береді.

«ҚазФинТех» қауым­дас­ты­ғы да осындай пікірде. Қа­у­ымдастық реттеушілік ық­пал­ды бағалап, ставканы реттеу қоғам мен мемлекет үшін көп­теген тәуекелдер алып ке­леді деген қорытынды жаса­ды. Бұл дегеніңіз қаржылық қол­жетімділіктің төмендеуі жә­не әлеуметтік қысымның өсуі, өсімқорлықтың, қылмыс­тық «сұр» және «қара» базар­дың көбеюі. Яғни қылмыс та өседі, қарыз алушылар жә­не олардың кредиторлармен келіспеушіліктері қорғалмайды, отандық қаржы на­­рығы технологиялық тұр­ғы­да артта қалады және басқа да қауіп-қатерлер аз емес.

Онлайн-несиелеу сервис­те­рі­нің эконо­ми­калық моделі мөл­шерлемені 100% көлемінде шек­­теп қоюмен үйлеспейді дей­ді нарыққа қа­тыс­ушылар. Егер шектеулер енгізілсе ком­­па­ниялар шығынға ұшы­рап, жабылуға мәжбүр болады. Қауымдастықтың мәлі­ме­тін­ше, несиенің мерзімі мен мөл­шер­лемесінің ағымдағы орта­ша көрсеткіші жағдайында он­лайн-сервис бизнесінің та­быс­тылығы шамамен 7%-ды құрайды. Салыстыратын бол­сақ, стоматологиялық биз­нес­тің табыстылығы – 14,7%, ал мей­рамхана (кофехана) биз­не­сінің табыстылығы – 26%.

Әлемдік тәжірибе

Барлық дамыған елдердің қар­жылық технологиялар н­а­ры­­ғында реттеушілік шектеулер бар. Олардың көпшілігінде не­сие мөлшерлемесіне тікелей шек­теу қойылмаған. Мысалы, АҚШ-тың көптеген штат­тарын­да ставкаға шектеу жоқ, ал орташа ставка – жылы­на 600 %. Ұлыбританияда 2016 жы­лы мемлекет қарыздың жи­ын­тық борышына 100% деп шек­теу қойды (Қазақстандағы «ҚазФинТех» те соны ұсынып отыр). Дәл осындай шектеулер Чехияда (2016 жылдан бастап) және Латвияда (2013 жылдан бастап) бар. Ресейдің Орталық банкі борыштың ең жоғары мөлшерін 150% көлемінде шектеуді жоспарлап отыр.

Аталған елдердің ба­р­лы­­ғында қаржылық- тех­но­ло­гия­лық сектор дамып жа­тыр, бі­рақ жағымсыз халық­ара­лық тәжірибе де жоқ емес. Мә­селен, Грузияда қаржылық-тех­нологиялық сектор 2014 жыл­дан 2016 жылға дейін есе­леп өсті, бірақ 2017 жылы ел­­дің жаңа үкіметі ешбір ес­ке­ртусіз тиімді пайыздық ст­ав­каны 100% көлемінде шек­­теп қой­ды. Бұл көптеген қар­­жыл­ық-технологиялық ком­­па­ния­лар­дың банкротқа ұшы­рау­ына себеп болды және қар­жылық-технологиялық сек­тор елде іс жүзінде жұмыс іс­темей қалды, сөйтіп елдегі осы саланың дамуын бірнеше жыл­ға кері шегеріп тастады.

– Дамыған елдердің заң шығарушылары басқа мем­лекеттердің табысты тәжі­ри­бе­сін қолданып, сол жолдан қи­нал­май өтеді. Біз де шет мем­лекеттердің тә­жі­ри­бе­сін ег­жей-тегжейлі зерт­теп, соның ішін­дегі ең үз­ді­гін пайдала­нып, бірте-бір­те өзімізде енгізуімізге бо­­лады, өйткені ойын ере­же­лерінің бірден өзгеруі қар­жы нарығындағы сенімді құр­тады,– дейді ID Finance ха­лықаралық қаржылық-тех­но­логиялық топтың негізін қа­лаушылардың бірі Борис Ба­тин. Қазақстан халқының 20%-ы үшін классикалық банк не­сиелері қолжетімсіз. Ал онла­йн-несие секторына қол­дау жасалмаса, халықты қи­нал­ған сәтте ала қоятын соңғы заң­ды қаржысынан айыруымыз мүмкін.

Дәулет ЖАҚСЫЛЫҚОВ

«Онлайн Финанс» ЖШС тапсырысы бойынша жарияланды

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.09.2018

300 мың адам диктант жазды

21.09.2018

Әліпби ауыстыру – үлкен өзгеріс

21.09.2018

Елбасы. Елорда. ЭКСПО

21.09.2018

Парламенттік тыңдау өтеді

21.09.2018

Инвесторларды тарту мәселелеріне арналды

21.09.2018

Еуразиялық әйелдер форумына қатысты

21.09.2018

Саялы төрім – Сарқаным!

21.09.2018

Кеңес Хатшылығының өкілімен кездесті

21.09.2018

Отгонцецег Галбадрах қола жүлдені иеленді

21.09.2018

Сырлыбек Бекботаев: Дала әуені

21.09.2018

Қазақ сыныптары қағажу көре бере ме?

21.09.2018

Ауылдан әлемге жол тартқан өнім

21.09.2018

Үкіметтік емес ұйымдар діни экстремизмнің алдын алуға көмектеседі

21.09.2018

Кәсіпкерлерге арналған фулфилмент-орталық ашылды

21.09.2018

Ресми бөлім (21.09.2018)

21.09.2018

«Eni» Қазақстанға инвестиция құюды жандандыруға дайын

21.09.2018

Сөз қуаты мен қасиеті Еуразия қаламгерлерінің басын қосқан халықаралық әдеби форумда талқыланды

21.09.2018

Ауыл шаруашылығы секторын дамытатын 8 шара

21.09.2018

Өнімді несиелеу

21.09.2018

«Астана» Киевтің «Динамосымен» тең түсті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу