Онлайн несие: нарыққа түсінікті, ашық ережелер қажет

Парламент онлайн несие сервистерінің қызметін шектеуді жоспарлап отыр. Бүгінде депутаттар оны реттеудің бірнеше жолын қарастыруда. Нарыққа жаңа, түсінікті және ашық ережелер керек екенін билік те, нарыққа қатысушылар да түсінеді. 

Егемен Қазақстан
26.04.2018 11668
2

Реттеушілік килігу, араласу түрлерінде ғана келіспеушілік пайда болуы мүмкін, мысалы, жауапкершілікті реттеу қаржылық-технологиялық сектордың өркениетті дамуына ықпал етуі мүмкін. Ал орынсыз немесе көңілге қонымсыз реттеу нарықты бұзып, іргелес салаларға да жағымсыз әсерін тигізуі ықтимал.

Қазір қалай жұмыс істеп тұр?

Қазір Қазақстандағы онлайн-несиелеу секторында са­ла­лық заңнама жоқ. Интернет ар­қылы ең жиі берілетін несие көлемі 55 000 теңге екен. Ор­таша ставка – күніне 1,2-1,3%. Нарыққа қатысушылар өзін өзі реттейтін «ҚазФинТех» қау­­ымдастығын құрған. Ол құ­­қықтық және этностық нор­ма­лардың сақталуын қада­ғ­а­лай­ды және жұмыстың жа­ңа стан­д­арттарын жасап шы­ға­рады. Қауымдастық ере­желері бо-
й­ынша, компания­лард­ың кли­енттен өндіріп ала алатын ең жоғары сомасы несиені қос­қандағы дәл осындай үш жа­рым несиенің көлемінен ас­пайды.

Нарықтың жауапты қаты­су­шылары қауым­дас­тық шең­берінде жұмыс істейді, бі­рақ ішкі рет­теу ғана емес, бақы­лау­шы органдар тарапынан да реттеу жұмыстары қажет. «Қаз­ФинТех» Қазақстан Рес­пуб­ли­касы Ұлттық банкінің ха­лық­ты өсімқорлар мен қарыз­ды өн­діріп алудың кей­бір әре­кет­те­рінен қорғауды көз­дей­тін ұс­танымын қолдайды. Қау­ым­дас­тық Ұлттық банкке ұсы­ну үшін нарықты дамы­ту­дың ал­дағы 3-5 жылға арналған жол кар­тасы жобаларын дайындап жа­тыр.

Аталмыш нарықты реттеу құралдарын таңдағанда не­сие бе­рушінің де, несие алушы­лар­дың да мүддесін ұмытпау керек, дейді RAEX рейтингтік агент­тігінің («Эксперт РА Қазақ­стан») бас директоры Әділ Мамажанов. Оның сө­зі­не сенсек, ұсынылған құрал­дар­дың қай-қайсысы болмасын, на­рықтың талаптарына балта ша­батын болса, оны пай­да­ланудың қажеті жоқ. «Кли­ент­терді қорғау керек, бі­рақ на­рықты да өлтіріп ал­май­ық», дейді ол.

Қандай қадам жасалады?

Қазақстан Парламенті на­рық­ты реттеудің бірнеше жо­­лын ­қарастырып отыр. Бұл орайда бизнестің табыс­ты­лы­­ғы ғана емес, тұтас бір саланың тыныс-тіршілігі Пар­ла­менттің қандай құралды таң­дай­тынына байланысты болып тұр. Реттеуші сыйақының жыл­дық мөлшерлемесін 100% көле­мінде шектеу және несие бойынша артық төлемнің ең жоғары мөлшерін 100%-дан асырмау мүмкіндігін қа­рас­т­ырып отыр. Былайша айт­қан­да, заңнамаға түзету ен­гі­з­ген жағ­дайда жылдық мөл­шер­ле­ме мен ең жоғары ар­тық тө­ле­мнің сомасы шектеледі: екі жағ­дайда да бұл көрс­ет­кіш­тер қазіргі нарықта бар көр­сет­кіштен әлдеқайда төмен.

– Егер реттеуші жылдық мөл­­шер­лемеге шектеу қой­са, бұл шешім жалпы на­рыққа жа­ғымсыз әсер етеді: ұйым­дар­дың бір бөлігі нарық­тан кетеді, қалғандары басқа өнім­дерді іске қосады,– дейді «Чес­тное слово» микронесие бе­ру­ші халықаралық онлайн-сер­висінің бас директоры Анд­рей Петков. Оның айтуынша, бұл жағдай қарыз алушылар үшін қолжетімді несие құра­лы­нан айырылу деген сөз, ал на­­рық үшін – ойыншылар «кө­лең­келі» іске бет бұрып, бір кез­дері мемлекеттің шамасы кел­­мей, әбден әуреге салған 90-жылдардағы қарақшы өсім­қор­лар қайтадан пайда болуы әбден мүмкін.

– Ставканы шектеу нарық­тық экономикаға қайшы, рет­теу­­шінің қызмет құнын қа­лып­­тас­тыруға тікелей араласу­ы на­рықты бұзады,– дейді Қазақ­стан­дағы онлайн-сервис­тер­мен жұмыс істейтін ірі ин­вестор. Айтуынша, оның ор­нына ең жо­ғары артық тө­лемнің сома­сын шектесе, әлдеқайда ти­імді болар еді. Ол дұрыс бә­секелестікке кедергі кел­тір­мейді және тұтынушыны қор­ғауға мүмкіндік береді.

«ҚазФинТех» қауым­дас­ты­ғы да осындай пікірде. Қа­у­ымдастық реттеушілік ық­пал­ды бағалап, ставканы реттеу қоғам мен мемлекет үшін көп­теген тәуекелдер алып ке­леді деген қорытынды жаса­ды. Бұл дегеніңіз қаржылық қол­жетімділіктің төмендеуі жә­не әлеуметтік қысымның өсуі, өсімқорлықтың, қылмыс­тық «сұр» және «қара» базар­дың көбеюі. Яғни қылмыс та өседі, қарыз алушылар жә­не олардың кредиторлармен келіспеушіліктері қорғалмайды, отандық қаржы на­­рығы технологиялық тұр­ғы­да артта қалады және басқа да қауіп-қатерлер аз емес.

Онлайн-несиелеу сервис­те­рі­нің эконо­ми­калық моделі мөл­шерлемені 100% көлемінде шек­­теп қоюмен үйлеспейді дей­ді нарыққа қа­тыс­ушылар. Егер шектеулер енгізілсе ком­­па­ниялар шығынға ұшы­рап, жабылуға мәжбүр болады. Қауымдастықтың мәлі­ме­тін­ше, несиенің мерзімі мен мөл­шер­лемесінің ағымдағы орта­ша көрсеткіші жағдайында он­лайн-сервис бизнесінің та­быс­тылығы шамамен 7%-ды құрайды. Салыстыратын бол­сақ, стоматологиялық биз­нес­тің табыстылығы – 14,7%, ал мей­рамхана (кофехана) биз­не­сінің табыстылығы – 26%.

Әлемдік тәжірибе

Барлық дамыған елдердің қар­жылық технологиялар н­а­ры­­ғында реттеушілік шектеулер бар. Олардың көпшілігінде не­сие мөлшерлемесіне тікелей шек­теу қойылмаған. Мысалы, АҚШ-тың көптеген штат­тарын­да ставкаға шектеу жоқ, ал орташа ставка – жылы­на 600 %. Ұлыбританияда 2016 жы­лы мемлекет қарыздың жи­ын­тық борышына 100% деп шек­теу қойды (Қазақстандағы «ҚазФинТех» те соны ұсынып отыр). Дәл осындай шектеулер Чехияда (2016 жылдан бастап) және Латвияда (2013 жылдан бастап) бар. Ресейдің Орталық банкі борыштың ең жоғары мөлшерін 150% көлемінде шектеуді жоспарлап отыр.

Аталған елдердің ба­р­лы­­ғында қаржылық- тех­но­ло­гия­лық сектор дамып жа­тыр, бі­рақ жағымсыз халық­ара­лық тәжірибе де жоқ емес. Мә­селен, Грузияда қаржылық-тех­нологиялық сектор 2014 жыл­дан 2016 жылға дейін есе­леп өсті, бірақ 2017 жылы ел­­дің жаңа үкіметі ешбір ес­ке­ртусіз тиімді пайыздық ст­ав­каны 100% көлемінде шек­­теп қой­ды. Бұл көптеген қар­­жыл­ық-технологиялық ком­­па­ния­лар­дың банкротқа ұшы­рау­ына себеп болды және қар­жылық-технологиялық сек­тор елде іс жүзінде жұмыс іс­темей қалды, сөйтіп елдегі осы саланың дамуын бірнеше жыл­ға кері шегеріп тастады.

– Дамыған елдердің заң шығарушылары басқа мем­лекеттердің табысты тәжі­ри­бе­сін қолданып, сол жолдан қи­нал­май өтеді. Біз де шет мем­лекеттердің тә­жі­ри­бе­сін ег­жей-тегжейлі зерт­теп, соның ішін­дегі ең үз­ді­гін пайдала­нып, бірте-бір­те өзімізде енгізуімізге бо­­лады, өйткені ойын ере­же­лерінің бірден өзгеруі қар­жы нарығындағы сенімді құр­тады,– дейді ID Finance ха­лықаралық қаржылық-тех­но­логиялық топтың негізін қа­лаушылардың бірі Борис Ба­тин. Қазақстан халқының 20%-ы үшін классикалық банк не­сиелері қолжетімсіз. Ал онла­йн-несие секторына қол­дау жасалмаса, халықты қи­нал­ған сәтте ала қоятын соңғы заң­ды қаржысынан айыруымыз мүмкін.

Дәулет ЖАҚСЫЛЫҚОВ

«Онлайн Финанс» ЖШС тапсырысы бойынша жарияланды

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларды қолдаудың 10 қадамы жасалды

22.02.2019

Қостанайда әкім есебі жаңа ғимаратта өтті

22.02.2019

Қарағанды облысының тумасы Қазбек Нұржановтың құрметіне арналған 41-ші жеңіл атлетика жарысы өтті

22.02.2019

Қарағанды облысында 479 жоба іске асады

22.02.2019

Ұлттық валютадағы мәтін тек қазақ тілінде болады

22.02.2019

Sanofi - күдіктен ада компания

22.02.2019

Сенатор С.Айтпаева Германиядан келген делегациямен кездесті

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларға тұрғын үй сертификаттары беріледі

22.02.2019

Ақтөбе облысында су тасқынына дайындық шаралары қабылданып жатыр

22.02.2019

Құралай Ахмет: Шет елде оқуға ынтасы бар кез келген адам «болашақтық» бола алады

22.02.2019

Жастар кәсіпкерлігіне арналған «Jas Business» семинары өтті

22.02.2019

Халықтың әл-ауқатын жақсарту – басты мақсат

22.02.2019

Жоғарғы сот жемқор судьяларды анықтауды күшейтеді

22.02.2019

Шаңғымен тұғырдан секіруден Қазақстан командасы әлем чемпионатында бақ сынайды

22.02.2019

Ерлан Қошанов көпбалалы отбасылар тұрғын үймен қалай қамтамасыз етілетінін айтты

22.02.2019

Мамандар: Денсаулық туралы жаңа Кодексті қабылдау бизнес үшін кедергілер туғызуы мүмкін

22.02.2019

Семейде «Нәджип Әмір» атындағы аудитория ашылды

22.02.2019

«Әбу-Даби Плаза» елордада жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді

22.02.2019

Милад Карими мен Аким Мусаев Мельбурндегі Әлем кубогінің финалына өтті

22.02.2019

Юлия Галышева бастаған Қазақстан командасы Жапониядағы әлем кубогіне қатысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу