Тәуелсіздіктің кепілі – ұтымды саясат

Ағайынның араздығы туысқандар арасындағы қарым-қатынас барысында кәдімгідей проблема туғызатын болса, ал елдер арасындағы алауыздықтың бел­гілі бір деңгейде адамзаттың бейбіт өмір сү­руіне зардабын тигізетіні мәлім. Жақында қос Корея басшыларының кездесуіне әлем жұртшылығы айрықша көз тігіп, ядро­лық сынақтан бас тарту туралы КХДР басшысының пікірін жаһандағы жағым­ды жаңалықтың біріне балағаны да сол се­бепті. Өйткені бейбітшіліктің құны қашан да асқақ.

Егемен Қазақстан
14.05.2018 54
2

Жықпыл-жықпылы көп халықаралық сая­саттың астарлы ақиқатын қарапайым кісіге ә дегеннен тап басып тану қиын. Төрткүл дүниенің бір қиырындағы оқиғаның, жер шарының келесі бөлігіндегі әрекетпен қоса өріліп жататын кезі де аз емес. Ғаламда болып жатқан қақтығыстар мен шиеленістердің қай-қайсысының да ар жағында мүдделі күштердің тұратыны тағы да белгілі. Осы тұста ағылшынның мемлекет қайраткері Бенджамин Дизраэлидің жаһандық саясат төңірегіндегі айтқанын тілге тиек етсек, оқырманға мейлінше түсінікті бола түсер еді. «Әлемдік саясаттың басты және жалғыз мәні – бұл ресурстар үшін күрес және соған түбегейлі бақылау орнату. Қалғанының барлығы – бітпейтін және мәмілеге келе алмайтын соғыстың әдістері мен түрлері ғана». Басқа емес Ұлыбритания үкіметінің бір емес, екі мәрте тізгінін ұстаған Бенджамин Дизраэли саясат жайын жақсы біледі ғой, білгеннен соң айтады да. Қазір жер-жерде болып жатқан қақтығыстардың, соғыстардың себебін осы тұжырым қалыбына салып кеп жіберетін болсақ, бәрі тайға таңба басқандай айқындала түседі емес пе.

Әрине ықпалды, қуатты деген мемле­кет­тердің қай-қайсысы да ресурстар үшін күреске бел шеше кірісетіні белгілі. Олай болмаса, алпауыт атана ма? Әуелі дипломатиялық тетік­тер іске қосылса, кейінірек қаржылық мүм­кін­діктер араласады. Ал соңғы кездері ресурс үшін «өліспей беріспейтін» кезеңдер туды ма, әйтеуір адамды қырып-жоятын қару­ларға кезек тигені адамзат біткенді алаң­датып отыр. Таяу Шығыста бейбіт халық­тың босқынға айналып, қалалардың жаппай қи­ра­тылып жатқаны осының айғағы емес пе? Қанша жерден террористерге қарсы күрес деп бүркемелегенмен, ар жағында ресурс­қа бола, басқалай айтқанда байлықты бауыр­ға басуға ұмтылған ашкөздік кейпі менмұн­далайды. Тағы да Дизраэлидің айтқанына сүйенер болсақ, «кез келген елдің саясаты барлық уақытта да жеке өздерінің мүдделері тұрғысынан жүзеге асырылады және басқалардың мүддесін ешқашан ескермейді». Ескермейтіні белгілі ғой, бірақ жеке мүддесі жолында алпауыт елдердің басқаларға қиянат жасайтыны қаншалықты әділеттілікке саяды?

Осы тұрғыдан келгенде, ресейлік саясаттанушы Сергей Кара-Мурзаның өкінетініндей-ақ бар екен. «Елдің тұтастығынан айырылу арқылы біз ешқандай қаржымен өлшенбейтін қомақты пайданы жоғалтып алдық». Иә, әлемге билік жүргізуге, қомақты ресурстан үлес алуға ұмтылатындардың да өзіндік өкініші болады. Саясаттағы бәсекелестік алпауыттардың барлығының бірдей олжалы болуына мүмкіндік бере ме? КСРО сынды алып мемлекеттің тұтастығынан айырылу аумақтық қана емес, төрткүл дүниеге ықпал ету тетігінен айырды емес пе. Кара-Мурзаның қайғырып отырғаны да сол...

Халықаралық саясатта өзінің ықпалын жүргізуге ұмтылатын мемлекет не істейді? Әрине ресурстар үшін күрестің жан-жақты әдіс-тәсілдерін қолдануға жанталасады да. Осы мәселеге қатысты Ресейдің ұстанымын қоғамдық және саяси қайраткер Николай Стариков төмендегіше таңбалайды: «Біз өзіміздің күш-қуатымызды, ықпалымызды қалпына келтіріп, қайтадан одақтастарымызды жинауымыз керек. Кедендік және Еуразиялық одақ платформасында қайтадан біртұтас елді құруымыз қажет». Стариковтың мақсат-мұраты қаншалықты жүзеге асады, ол басқа мәселе. Біздің айтпағымыз, бірі-бірімен жым­даса өріліп жатқан әлемдік саясаттағы әрекет­тердің бір көрінісі ғана бұл. Әлемдік қоғам­дастықтың бір бөлшегі болып саналатын Қазақ елінің бейбіт өмір сүруі мен тұрақты­лығы төңірегіндегі ұтымды қимыл-әрекетін жа­ды­мызға тоқи отырып, қырғиқабақ саясаттың салқынынан сақтандыру ғана біздікі.

Олай дейтініміздің де жөні бар. Өйткені Бенджамин Дизраэлидің тағы бір айтқаны бар: «Тәуелсіздік алғанымен отар елдер бірден отарлықпен ат құйрығын үзісе алмайды». Яғни құлдық психологиядан, бодандық бұғауынан құтылу ә дегеннен оңайға соқпайтын көрінеді. Әлі күнге кеңестік кезеңді қой үстінде бозторғай жұмыртқалаған қоғамға балайтын, қожайынның айтқанымен жүріп-тұруды аңсайтын адамдар аз емес. «Бүкіл жақсылықтың барлығын орыстан көрдік» деп ойлайтындар солардың санатынан. «Батпандап кірген отарлық аурудың мысқалдап шығатынын» осыдан-ақ аңғаруға болады. Олай болса, тәуелсіздікті нығайту жолындағы ерік-жігер, қимыл-әрекет осындай кезеңде мейлінше шыңдалып, шымырлана түсуі тиіс екен. Жалған ұранның жетегінде кетпей, ұлттың мүддесін ұтымды саясатпен жүргізетін кез. Әлихан Бөкейханның айтқанымен түйіндер болсақ: «Кейінгі үрім-бұтақ не алғыс, не қарғыс бере жүрер алдымызда зор шарттар бар! Осыны аңғар, жұртым қазақ!».

Ғабит ІСКЕНДЕРҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.01.2019

Мектеп түлегі «Болашақпен» оқи алады

21.01.2019

Шағын фермалардағы жоғарғы технология

21.01.2019

Қостанай облысы өткен жылы алғаш рет экспортқа мол ет шығарды

21.01.2019

Тереза Мэй Еуроодақтан шығуға байланысты қосымша жоспарын таныстырады

21.01.2019

Нұрсұлтан Назарбаев Зимбабве Республикасы Президентінің ресми сапары бойынша брифинг өткізді

21.01.2019

Қазақстанда соңғы 10 жылда нәрестелер өлімі-жітімі екі есе төмендеді

21.01.2019

Қарағандыда мамандандырылған фронт-офис ашылды

21.01.2019

Нұрлан НҰРҒАЛИЕВ: Ағам – мен үшін нағыз қаһарман!

21.01.2019

Әулиеатада денсаулық сақтау деңгейі жақсарып келеді

21.01.2019

Сыр өңірінің «Өлкетану» оқулығы әзірленді

21.01.2019

Қызылорда облысында экспорт көлемі артады

21.01.2019

Жылқының сүйек құрылымы

21.01.2019

Сәби өлімі неге көп?

21.01.2019

Алматылық студенттердің ішімдікті қаншалықты тұтынатыны зерттелді

21.01.2019

Б.Сағынтаев «Франция–Қазақстан» сауда-өнеркәсіптік палатасының өкілдерімен кездесу өткізді

21.01.2019

Ақтөбеде сегіз өзеннің арнасы тазаланып, тереңдетіледі

21.01.2019

Маңғыстауда шетелдіктер тастап кеткен кемелерді сатып алып жүр

21.01.2019

Әл-Фараби ауданына спорттық сауықтыру орталықтары қажет

21.01.2019

Қазақстанда қара және түрлі-түсті металды шетелге шығаруға тыйым салынды

21.01.2019

Қызылорда облысында 283 шетел азаматы әкімшілік жауапкершілікке тартылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу