Қазақ қызы осындай

Ұлттық дүниетаным ілімінде халық­тың гүлі қазақ қызының болмысына, әдеп-ілтипатына, сұлулық, ізеттілік қасиеттеріне қатысты «Қызда оттай ыстық мейір бар», «Қызда 40 періште бар», «Қызда 40 көліктік бақыт бар», «Қыздың қабағында құт бар», «Қыз назы 40 кісіні мас қылады», «Қыз 40 істің қисынын біледі», «Бұрынғының қыздары бармағының шұңқырындағы асқа тояды» дейтін сұлулықтың тұңғиық сырларын мәлімдейтін інжу-маржан ойлар, толғамдар, лала лебіздер бар.

Егемен Қазақстан
15.05.2018 358
2

Осынау меруерттей мөлтілдеген сөз асылдарының нешеме мыңжылдық тарихы бар деуге болады. Өйткені «Оғыз-нама» атты көне эпоста адамзаттың алыбы Оғыз қаған қап-қара түн ішінде Тәңірге жалбарынып отырған мезетте: «Көктен бір жарық сәуле түсті. ...Көрсе әлгі жарықтың арасында бір қыз бар екен, жалғыз отыр екен. Артықша көрікті бір қыз екен. Ол қыздың маңдайында оттай сәуле шашқан бір меңі бар екен. Алтын қазықтай екен. Осы қыз сондай көрікті еді: күлсе Көк Тәңірінің өзі күлетіндей, жыласа Көк Тәңірінің өзі жылайтындай еді».

Мінеки, бұл әйел затының сұлулыққа тұнған, үлбіреген таңғажайып жаратылысын танытады. Сонда символдық, поэзиялық мазмұнға ие «Қыздың ақылдысы, ажарлысы Алланың нұрынан жаралған екен», «Күндей кірсіз, Айдай мінсіз» сөздерінің түп-төркіні ықылым замандарда пайда болғанының көрінісі-ау!

Ыбырай Алтынсарин «Мұсылманшылық тұтқасы» дейтін шығармасында жақсы, көркем мінез-құлықтың 78 түрі бар деп жазады. Бұл орайда «60 басты ақ орданы 60 еркек толтырмайды, бір әйел толтырады», «60 нарың болғанша, ақылды жарың болсын», «Жақсы әйел теңі жоқ жолдас, түбі жоқ сырлас», «Астың дәмін келтірген тұздан айналсаң болмай ма, Ел мен елді қосатын қыздан айналсаң болмай ма», «Алған жарың жақсы болса, ат үстінен дүбір ет» деген ғибрат-нақылдарды халықтың даналығы, тәжірибесі ретінде нақты таңбаланған. Даланың да, дананың да, халықтың да керемет үні бар терең ой мен тілдің түбі жоқ-ау!

Ұлт тарихында бір өзінде біліктілік те, көрегенділік те, көсемдік те, батырлық та, тапқырлық та бар намысты, отты қазақ арулары елді, жерді қорғаған-ды. Мәселен, Ресейдің ақ патшасына қарсы 1773-1775 жылдарда Е.Пугачев бастаған шарулар көтерілісінде тарих жүзінде «Көктемір», «Көрінбес», «Көрінбейтін адам» атанған, айрықша ғажайып қасиеттерге, ие 22 жасар от рухты Сапура (Сапар) Мәтенқызының ерен, өжет іс-қимылдары қайран қалдырады. Немесе Тархан Есет Көкіұлының жап-жас, мөп-мөлдір бәйшешектей қызы, ақылдың алтын астауы Ботагөз жігітше киініп, қару­ланып, 150 сарбазды ұршыққа иіріп-үйіріп, дүлей дұшпанның қолбасшысы Қонды тайшының мойнына бұғалық тастап, жерге гүрс еткізіп, жанын жаһаннамға жібергені ертегі-аңыздай. Сұңғылалық, сұңқарлық қабілеті жоғары болған Ботагөз жер сырына да жетік екен. «Ши мен қамыс өскен жерде тұщы су болады» дейтін халық түсінігін еске түсіріп, күйзелген жұртқа су көзін де тауып берген.

Халықтың бағына жаратылған, атқа қонып, ұлттың туын асқақтатқан Малай­сары батырдың қарындасы, Қаракерей Қабанбайдың жары Гауһар батыр, Қабанбайдың қаһарман қызы Назым батыр, Олжабай батырдың анасы Есенбике батыр, Ақбикеш, Данай сұлулар, сондай-ақ ХХ ғасырдағы жойқын соғыста ересен ерлік жасаған Әлия, Мәншүк, Хиуаздар Мәңгілік елдің тарихында ешқашан ұмытылмақ емес.

Тіпті бүгінгі таңда солардың жолын, дәстүрін жалғастырған Әуе қорғанысы күштерінде 7900 ержүрек, қыран қыздарымыз әскер сапында (мысалы, ұшқыш Ардана Ботай). Рух, намыс, қайрат қандай! Қазақ қызы осындай!

Нарық, жаһандану, дүниеқоңыздық, жекешелендіру, адам саудасы, нәпсіқұмарлық дәстүрімізді, дүниетанымымызды, адамдық санатымызды, санамызды көріксіз өзгеріс­терге душар етуде. Әлем қайда барады? Бағытымыз не? Мұратымыз ше? Азан-қазан, абыр-сабыр дүние сабасына түсер ме екен? Әсіресе қазақтың «Заман бұзыларында әйел бұзылады», «Әйелі азған елдің ертеңі жоқ» деген сөзі бар. Жас қыздарымыздың үйіріліп қоқыс жәшіктерінің қасында кербезденіп, будақтатып шылым шегуі. Бұл – жеңіл-желпісі. Нақтылап айтқанда, қазақстандық балауса қыздар, қыз-келіншектер Біріккен Араб Әмірліктеріне, Қытайға, Ресейге, Түркияға, Грекияға, Индонезияға, Израильге еріккендердің ер­мегі үшін сатылады екен. Ең сорақысы, жеңгетайлық жасаған қыл­мыстық топ 15-19 жас мөлшеріндегі алты бойжеткенді ұрып-соғып, алдап-арбап, Сайн мен Сейфуллин даңғылдарының бойындағы қонақүйлерге сатқан. Осындай мысалдар аз емес.

Осындай да ұлттық идея, рух, тағылым, дәстүр, сана, ішкі мәдениет, атадан – пейіл, өсиет, анадан – мейір, қасиет қажет-ақ! «Қыз өссе – елдің көркі». Қыз – ұлттың тұмары, ары, иесі, киесі! Қыз өсірген қызыққа кенеледі. Алтын қыздарымызды ардақтай білейік. Ал олар «Мен қазақ қыздарына қайран қалам!» деп өздерін аялап әспеттеген ақын жарына әманда сай болса екен демекпіз.

Серік НЕГИМОВ,
филология ғылымдарының докторы, профессор

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

12.12.2018

Елбасының «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласын талқылауға арналған TEDx форматында жиын өтті

12.12.2018

Мемлекет басшысының төрағалығымен Түркістан қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өтті

12.12.2018

Астанада Гейдар Алиевті еске алды

12.12.2018

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

12.12.2018

«Жер жәннаты – Ақмола» деп аталатын жинақ жарыққа шықты

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда Желтоқсан құрбанын еске алу турнирі өтті

12.12.2018

Сенатта сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегияны іске асыру мәселелері талқыланды

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда цифрлы сүт фермасы іске қосылды

12.12.2018

Қазақ киносының Бауыржанын еске алды

12.12.2018

«Маңғыстау - адалдық алаңы» жобалық кеңсесі ашылды

12.12.2018

Павлодар облысында тұрғындар ауыз суды Ертіс өзенінен алуға мәжбүр

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда қарымды қаламгер Мәлік Мұқановтың  мерейтойы атап өтілді

12.12.2018

Маңғыстау полицейлерінің жалақылары өседі

12.12.2018

Отандық автоөндіріс саласының инвесторлары Қостанайда болды

12.12.2018

Конькиден Алматы қаласының біріншілігі аяқталды

12.12.2018

Қыздар университетінде тұрмыстық әлімжеттікке қарсы жиын өтті

12.12.2018

Қазақ спорт және туризм академиясында Президенттің «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы талқыланды

12.12.2018

Қарағанды облысында 2019 жылдың бюджеті бекітілді

12.12.2018

Павлодарда патриоттық әндер фестивалі өтті

12.12.2018

Шытырман оқиға жазудың жүйріктері анықталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу