Қолдан жасалған қасірет

Жылда мамырдың соңындағы Аза тұту күні жақындаған сайын мен қазақпын деген әрбір адамның жүрегі қарс айрылмауы, 30-шы жылдардағы саяси қуғын-сүргіннің, ғаламат ашаршылықтың құрбандарын еске алып күңіренбеуі мүмкін емес дер едік. 

Егемен Қазақстан
17.05.2018 169
2

Қазақстандық белгілі қаламгер Валерий Михайлов өзінің 1990 жылы шыққан «Ұлы жұт жазбалары» атты кітабында бас-аяғы 10-15 жылдың ішінде (1919-1933) қазақ­тар өз қауым-жұртының тең жартысынан айырылғанын атап көрсетеді. Кезінде өзіміз алғашқы рецензенттерінің бірі болған осынау аса құнды деректі жазбаларда мұндай ауқымдағы қызыл табан қырғынды әлемдік тарихтың білмейтіні айтыла келе, әрбір қазақтың осы қасіретті есте сақ­тауға міндетті екендігі меңзеледі.

Осыған орайлас ойды кеңес уақтысында ашаршылық ақиқатын алғашқылардың бірі болып батыл айтқан белгілі демограф ғалым Мақаш Тәтімов былайша білдірген-ді: «Өлі разы болмай, тірі байымайды» дейді. Кейде осы қазақтың байымай жүргені де сол аруақ сыйламаудан ба деп қаламын. Ана жылы Парижге барғанымда француздардың өлгендер рухына деген шексіз құрметін көріп таң-тамаша қалдым. Нотрдам шіркеуіне жақын тұста Сена өзенінің жарқабақ жағалауындағы саңғырлаған үңгірдің іші жыпыр-жыпыр самсаған шамдар. Бұл шырағдандар неміс-фашист басқыншыларынан Францияны қорғап қаза тапқан 200 мыңдай боздақтың рухына бағышталыпты. Әрбір боздаққа бір-бір шырағдан жағылған! 

Француздармен салыстырғанда қазақтар­дың 1932 мешін жылындағы адам шығыны, оның қайғы мен қасірет салмағы ондаған, жүздеген есе ауыр-ау. Сол алыстап бара жатқан, осыдан 80-90 жыл бұрынғы халыққа қарсы жасалған зұлымдық қылмыстың беті ашылып, ашаршылықтың әдейі, қасақана, қолдан ұйымдастырылғаны барған сайын бұлтартпас айғақтармен әшкере болуда. Тіптен, большевиктердің әр деңгейдегі көсем-сымақтары мынадай арсыз қисын ұсынған. Мұстафа Шоқай қатты күйініп, зәһәрлі сынға алған сол қисынға құлақ салсақ, қазақ сияқты жабайы, надан халық социализм қарқынына қатар жүріп ілесе алмайды-мыс, сондықтан олардың қырылып құрып бітуі, жер бетінен жойылып жоғалуы объективті заңдылық, тарихи қажеттілік. Демек, ашыққан қазақтарға көмек беру, азық-түлік босату бос әурешілік. Одан да қаржыны елді индустрияландыру қажеттеріне жұмсаған абзал... Міне, осындай қараниетті, зұлым ойлы сандырақтар белгілі дәрежеде Кеңес үкіметінің қазақ халқы тарабындағы мемлекеттік, қитұрқы саясатының негізіне алынғаны даусыз. 

Голощекиннің Қазақстанда «Кіші Октябрь» жасау даңғазасы Троцкийдің үздік­сіз перманенттік революция жөніндегі қияли теория-сымағының тура іс жүзіндегі көрінісі болды. Ол теория-сымақ бойынша революция өрттей қаулап, дүниені шарлап жайыла беруі керек екен. Құрбандық неғұрлым көп болса, соғұрлым жақсы. Революция жеңісі үшін бүкіл қазақ халқын құрбан етуге әзір екенін мәлімдеген бірді-екілі жандайшап өз ішімізден де шыққаны бұл күнде ішіңді удай өртейді.

Ашаршылықты қолдан жасап, алаш жұр­тын қасапқа салудың басты мақсаты – қазақ даласын қазақтардан босату, империяның іргетасы болып отырған славян тектес халық­тарды қоныстандыру үшін орын сайлау болғандығы қазір аян. Отызыншы жылдардың басында-ақ ОГПУ ішкі Ресейден, Украинадан халқы жоспарлы түрде қырылуға тиісті жерлерге көшіп баратын отбасылардың, жеке адамдардың құпия тізімін жасаған. Яғни олар таяудағы бірер жылда «социализм қарқынына ілесе алмайтын жабайы қазақтардың» қырғын табатынын алдын ала біліп отырған.

Қазақты қайткенде де ажал құрығына түсіру үшін зұлымдық, зорлықтың небір түрі жасалды. Егін екпейтін елге астық салығы салынды. Оны төлеу үшін қазақ шаруасы қолдағы күнкөріс – жалғыз қарасынан айырылды. Семей, Кереку қалаларында қойма-қойма, вагон-вагон етті шіріткен, бірақ ашыққандарға бермеген... Ұлытау маңында бір табын жылқыны сайға қамап, төрт жақтан төрт пулемет құрып қойып атқылап қырған... Ресейден Қазақстанға азық-түлік өткізбеген... Алматы төңірегінде тәркіленген киіз үй, жасау-жиһаз, мүлік, кілем, алаша, текемет, сырмақтар бес қабатты үйдің биіктігіне жеткізіле үйіліп, сол қалпы шірітілген. 

Иә, ашаршылық қолдан жасалды. Ал осы ашаршылық қияметі халық санасынан өшпеуі, өлшеусіз қасірет ұмытылмауы тиіс. Рас, алапат нәубет жайында айтылып та, жазылып та келеді. Талай шаралар да белгіленуде. Бірақ біздің ойымыз: халқымыздың басынан өткен осы трагедияға әлде де болса әлем жұртшылығының назарын аудару керек. Парламентіміз бен партияларымыз «Рухани жаңғыру» аясында нақ осы Мешін жылының ұлы қасіретін қолдан ұйымдастырған қарабеттердің, мейлі ол Кеңес өкіметі ме, Коммунистік партия ма, аттарын атап, мойындарына халық қарғысының қарғыбаулы қара таңбасын ілуі қажет деп білеміз. Құрбандық көлеміне сай, ел зиярат етерлік, тек ашаршылық құрбандарына ғана арналған атаулы мемориалдық кешен тұрғызу да ендігі жерде кезек күттірмегені дұрыс. Бұл қазақ халқының, тәуелсіз еліміздің болашағы үшін де, қазіргі және келер ұрпақ үшін де, енді қайтып ондай зобалаңға килікпеуі үшін де үлкен өмір тағылымы болмақ.

Қорғанбек АМАНЖОЛ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.01.2019

Алматыда Жүрсін Ерманның бес томдық шығармалар жинағының тұсаукесері өтеді

17.01.2019

Жамбылда экономиканың барлық саласында 4-5 пайыз өсім бар

17.01.2019

Станимир Стоилов ұлттық құрамадан кетті

17.01.2019

Оралдықтар 19 қаңтарда суық суға шомылады

17.01.2019

Маңғыстауда «Қошқар-Ата» қалдық қоймасына қатысты жұмыстары тұрақты жүргізіліп келеді

17.01.2019

Жаңадан ашылған ауданға жастар оралып жатыр

17.01.2019

«Егемен» жазған мақала сенатор сауалына арқау болды

17.01.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында сержанттар кеңесі өтті

17.01.2019

113 мыңнан астам отбасы тұрғын үй жағдайын жақсартты - Қ.Өскенбаев 

17.01.2019

Шымбұлақта фристайлдан әлем кубогі өтеді

17.01.2019

Атырау облысында екпе алмаған балалар қызылшаға шалдығып жатыр

17.01.2019

Алматыдағы Баум тоғайы түрлене түспек

17.01.2019

Бокстан Қазақстан әйелдер құрамасы Сербиядағы турнирді сәтті бастады

17.01.2019

Талдықорғанда «ақылды» аялдама салынып жатыр

17.01.2019

Қазақстандық теннисшілер жұбы екінші кезеңге шықты

17.01.2019

Галышева мен Рейхерд АҚШ-тағы әлем кубогі кезеңінде бақ сынайды

17.01.2019

Шайбалы хоккейден әйелдер құрамасы әлемдік сынның финалына өтті

17.01.2019

Батыс Қазақстан ТЖД 17 күнде 43 SMS-хабарлама таратты

17.01.2019

 Қостанайда 867 үкіметтік емес ұйымның 586-ы жұмыс істейді

17.01.2019

Әр төртінші заем «Нұрлы жер» бағдарламасы бойынша берілген

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу