Каспий мен Қара теңіздерді жалғау кімге тиімді?

Мамырдың екінші онкүндігінде ақпарат һәм саясат алаңында қызу тал­қыланған тақырыптың бірі – Қазақ­стан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Каспий мен Қара теңіздің арасын жал­ғайтын «Еуразия» каналын салу жөніндегі пікірі болды. 

Егемен Қазақстан
21.05.2018 2074
2

Бұл ұсынысты Ел­басы Сочидегі Жоғары Еуразиялық эконо­ми­калық кеңестің отырысында ортаға тастаған-ды. Сонымен ғасырдың мегажобасы делінген бұл кеме жолының салыну мүмкіндігі қаншалықты? Жүзеге асқан жағдайда ол ең алдымен қай елге пайда әкелуі мүмкін?

«Келешегі зор жобаның бірі – Қара теңіз бен Каспийді су жолымен байланыстыратын «Еуразия» каналының құрылысын жүзеге асыру қажет. Сонда Еуразиялық эконо­микалық одақ инфрақұрылымы Азия мен Еуропаның, Шығыс пен Батыстың, Ты­­нық және Атлант мұхиттарының арасында көпір бола алады», – деді Қазақстан Прези­денті.

Көзіқарақты жұрт біледі, негізі бұл идея алғаш айтылып отырған жоқ. «Еуразия» каналын салу бастамасын Қазақстан Прези­денті 2007 жылы Санкт-Петербургтегі халықаралық экономикалық форумда көтер­ген. Идеяны Ресей Президенті В.Путин де қол­дай кетіп, «Бұл канал Каспий маңы елдері­нің геосаяси жағдайын өзгертіп, теңіз державасына айналдырар еді» деген-ді.

Айта кету керек, ұзындығы шамамен 700 шақырым, ені 70-80, тереңдігі 5 метр болатын канал Дағыстанды, Қалмақ Республикасын және Ресейдің Ставрополь өлкесі мен Ростов облысы+н кесіп өтеді деп жоспарланған. Жобаны құп көргендер оның Орталық Азия елдері мен Қытайдан Еуропаның Қара теңіз аймағына жүк транзитін, соның ішінде мұнай мен басқа да шикізатты, дайын өнімдерді тасымалдау ауқымын ұлғайтарына сенімді. Қытай тауарлары қазіргі күні Азияны айналып, Еуропаға Суэц каналы арқылы шамамен бір жарым айда жетсе, «Еуразия» арқылы бұл мерзім 7-10 күнге дейін қысқарады деседі.

 Дегенмен қарсы уәж айтушылар да аз емес. Олар мұнайды құбырлармен-ақ тасы­малдауға болады дейді, ал жүк тасымалын Еділ-Дон каналы арқылы жүзеге асыруға болатынын алға тартады.

Бірақ, мамандардың есебінше, жаңа канал салынар болса, онымен 8-10 мың тонна жүк көтеретін «өзен-теңіз» класындағы кемелер жүзе алады. Бұл жыл сайынғы тасымалды 45 миллион тоннаға жеткізуге мүмкіндік береді. Ал Еділ-Дон каналы жылына небәрі 13-16 миллион тонна жүк өткізуге қауқарлы.

Осы тұста Ресей Өңірлік мәселелер институты бас директоры Дмитрий Журавлев каналдың салынуы ең алдымен Қазақстанға тиімді деп санайды. «Қазақстан әлемдік мұхитқа шығатын жолға ие болады. Ондай жағдайда Қазақстан Қытайға транзит болса да, болмаса да ұтылмайды» дейді ол.

Ал кейбір ресейлік сарапшылар Қытай мен Еуропа арасындағы транзитке бағдар­ланған бұл канал Ресейдің сыртынан өтетін халықаралық көлік дәлізіне айналмай ма деп алаңдайды. «Еуразия» каналы Ресейдің Транссібір магистраліндегі тасымалды азайтып, мол үлес Қазақстанның қанжығасында кетеді деп қауіптенеді. Алайда ішкі жүк ағынын зорға өткеріп отырған Транссібір қазіргі күннің өзі Қытайдан келетін жүк тасымалын қамтамасыз ете алмайды. Сон­дықтан солтүстіктегі көршіміз жаңа канал­дың салынуына кетәрі емес екенін аңғар­тады. Екінші жағынан, Ресей тарабы жоба елдің оңтүстігіндегі аймақтарға серпін бере­ді, өңдеу өнеркәсібін дамытады, жаңа жұ­мыс орындары ашылуына сеп болады деп үміт­тенеді.

Жобаның экономикалық және саяси тиімділігін сараптаушылардың талас-тартысымен қатар өрбіп келе жатқан тағы бір мәселе бар. Ол – экологтардың қарсылығы. Иә, қоршаған орта жанашырлары денінің бұл жобаға іші жылып отырған жоқ. Олар: «Канал өңірдің гидрологиялық жүйесін бұзады. Жаңа су кеңістігінің пайда болуы жауын-шашын режіміне әсер етіп, микроклимат өзгереді. Каналдың теңіздің ащы суымен толуы да қауіпті. Бұл топырақтың деградацияға ұшырауына соқтырады» деседі. Сондықтан ғалымдар құрылысқа кіріспес бұрын ауқым­ды зерттеу жұмыстарын жүргізіп, мұндай өзгерісті қоршаған ортаның қалай қабыл­дайтынын анықтап алуды ұсынып отыр.

Дегенмен мегажобаның жүзеге асуына Ресей де, Қытай да мүдделі. Сонымен қатар жобаның ең алдымен Қазақстан үшін тиімді болатыны жөніндегі пікірлер басымырақ. Жаңа су жолы дайын өнімдерді шетелге тасымалдауды арзандатады. Осыған сай мұнайды бұрынғыдай шикізат күйінде емес, өңдеп саудалауға басымдық берілуі мүмкін. Сонымен қатар еліміз Батыс пен Шығысты, Оңтүстік пен Солтүстікті көктей өтетін тоғыз жолдың торабына айналып, жүк тасымалынан мол табыс түсетіні сөзсіз.

Ресми дерекке сүйенсек, Қазақстан арқылы өткен жүк транзиті 2017 жылы 17 процентке өсіп, 17 миллион тоннаға жуықтаған. Енді транзиттен түсетін жыл сайынғы табысты 2020 жылы 5 миллиард долларға жеткізу көзделіп отыр. Ендеше қос теңіздің арасын жалғайтын мегажоба іске асып жатса, Қазақстанның Еуразия кеңістігінде транзиттік рөлінің артуына, дүние жүзі өркениетін тоғыстырған Ұлы Жібек жолын жаңғыртуына ықпал етуі әбден мүмкін.

Қамбар АХМЕТ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.09.2018

Сенат комитетінде діни қызмет және діни бірлестіктер мәселелері туралы заң жобасы қаралды

25.09.2018

Игорь Чжан: Велосипедтің кесірінен жүлде алмадым

25.09.2018

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ QS рейтингінде тағы да алға жылжыды

25.09.2018

142 үміткерге «Болашақ» стипендиясы тағайындалды

25.09.2018

Жақсы өсім - нәтижелі жұмыстың кепілі

25.09.2018

Инвесторлармен ортақ келісімге келді

25.09.2018

«Egemen Qazaqstan» газетінің журналисі марапатталды

25.09.2018

Қазақстан Экономикалық ынтымақтастық ұйымын нығайтуға және реформалауға шақырды

25.09.2018

Қазақстан Нельсон Мандела Бейбітшілік саммитіне қатысты

25.09.2018

Астана тұрғыны 10-қабаттан құлаған баланы тосып алды

25.09.2018

Қ. Қасымов ұялы телефондар ұрлығының жолын кесу шаралары туралы айтып берді

25.09.2018

Назарбаев Университетінде тың жобалар таныстырылды

25.09.2018

Нәубәт Қалиев қайтыс болды

25.09.2018

Үкіметте өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі мемлекеттік бағдарламасының жобасы мақұлданды

25.09.2018

Астаналық журналистің өліміне қатысты күдіктіні іздеу шаралары басталды

25.09.2018

АӨК цифрландыру аясында 20 цифрлық және 4000 дамыған ферма құрылады

25.09.2018

Жағажай волейболынан әлем чемпионатының іріктеу турнирі өтеді

25.09.2018

«Барыс» Мәскеуде «Динамоны» ұтты

25.09.2018

Бүгін Бакуде белдескен қос балуанымыз ұтылды

25.09.2018

«Хат қоржын» (25.09.2018)

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tirshilikti mádenıet bıleıtin qoǵam

Osy ýaqytqa deıin jeke adamnyń tirshiligin, turmys jaǵdaıyn onyń bilimi men eńbekqorlyq qasıetiniń bılep kelgendigi belgili. Adamdar kóp jaǵdaıda qoǵamnan bilimine saı oryn alyp otyrdy. 

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу