Музей – тарихпен тілдесу мүйісі

Аспан асты, жер үстінде өсіп-өн­ген қай халықтың болмасын адамзат тари­хы­нан алар орны олардың ғаламдық өрке­ниет көшін ілгерілетуге қосқан ірілі-ұсақ­ты жетістіктерімен өлшенері талас тудырмаса керек. 

Егемен Қазақстан
24.05.2018 2140
2

Ұрпағына ұмытылмастай ұлы мұралар қалдырған ұлттың ұпайы қа­шанда түгел. Бұл жағынан біздің қа­зақ ешкімнен кем емес. Бірақ сол іліп алар­лықтай інжу-маржандарымызды төрт­күл дүниеге танытуға келгенде кеже­ге­міздің кейін тарта беретінін мойын­дауға тиіспіз.

Атақ-даңқы ат тұяғы жеткен жердің бәріне аңыз болып тараған арғы аталарымыз артында Алатаудай алтынға айырбасталмас­тай баға жетпес байлық қалдырды. Әттең, сол асыл қазынаның басым бөлігін әртүрлі себептерге байланысты сақтай алмадық. Талай құндылықтарымызды құм жұтқан қалаларымызбен бірге құрдымға жібердік. Осылайша орта ғасырларда оқу-білімнің ордасы болған Отырар кітап­ханасынан айы­рылдық. Көзге түсер көрнекті жәді­гер­леріміздің көбісі ен даламызды еркін кезген келімсек жиһангездердің қанжығасында кетті. Одан қалғандары озбыр мінезді отар­шылар­дың оңай олжасына айналды.

Тәубе! Тәуелсіздік таңы атысымен-ақ талан-таражға түскен тарихымыздың кем-кетігін түгендей бастадық. Соның арқасында құйсаң толмас құт-берекеміздің, төксең ортаймас ырыс-несібеміздің белгісіндей қасиетті Тайқазан араға ұзақ уақыт салып киелі Түркістанға қайта оралды. Ел­басының «Мәдени мұра» бағдарламасы бойынша жүзеге асқан іргелі ізденістер мен жүйелі жұмыстардың нәтижесінде шетелдік мұрағаттарда шаң басып жатқан құнды құжаттарымыздың көшірмелері елге жеткізілді. Бүгінде «Рухани жаңғыру» аясында атқарылып жатқан істер де ауқымды.

Ал, енді өз елінің өткен-кеткені туралы кеңірек білгісі келетін адамдардың ең алдымен баратын жері әрине, музейлер. Өйткені музей –тарихпен тілдесу мүйісі. Осында қойылған орасан мол экспонаттар арқылы арғы ғасырларға ойша сапар шегуге болады. Археологиялық қазбалар кезінде қорғандар қойнауынан аршылып алынған артефактілер бағзыдағы бабаларымыздың бақуатты тірлік кешкенін айғақтайды. Үстіндегі киімі, ас ішер аяғы, тіпті астына мінген атына дейін алтынмен апталып, күміспен күп­телгенін көргенде көңілің көкке өрлеп, рухың көтеріледі.

Елдігіміздің ерен нышанындай «Алтын адам» шартарапты шарлап, қазақтың қара жаяу қаймана еместігін күллі әлемге әйгіледі. Жан-жақтан анталаған жауына қарсы қасқая шапқан баһадүрлеріміздің өшпес ерліктерін өнеге етіп баяндайтын деректер мен дәйектерге қаныққан өскелең өрендердің бойында қаршадайынан отаншылдық сезімі оянады. Сондықтан жеткіншектерімізді жетелеп мұражайларға жиі апарғанымыз жөн. Өйткені ол жерден көрген-білгендері көкейлеріне қонып, көшелі азамат болып қалыптасуларына септігін тигізеді. Санаға түскен сәуле жан дүниелеріне жарығын шашады.

Анау жылдары аяғымыз жетіп Санкт-Петербургтегі Эрмитажды, Париждегі Луврды, Версальді, Лондондағы Ұлттық галереяны, Тауэрді, Британ музейін аралағанымыз бар. Бала-шағаңмен барған соң, әрине біраз қаржының басына су құйылды. Бірақ көрген қызығымыз одан да көп. Леонардо да Винчидің атақты «Джокондасынан» таяқ тастамда тұрып түн жарымда алыстағы Астанаға телефон шалып, шырт ұйқыдан оянған досыңмен әдемі әсеріңмен бөлісіп әңгіме-дүкен құрудың өзі неге тұрады?!

Петергофтағы немесе Версальдағы патша сарайының сән-салтанатына тамсана таңдай қаққан тамаша сәттерді ұмыту сірә, мүмкін бе?!

Анау Америкадағы мақтаулы «Метро­поли­теніңізді» көргеніміз жоқ. Көргендер ауыздарының суы құрып айтады. Қайдан білейік, шынымен солай шығар...

Қытайдың Учжэнь провинциясындағы су үстінде қоныс тепкен, қабырғасы бұдан 1300 жыл бұрын қаланған Сичжа кентінің көнеліктер көмкерген көшелерінде жүргенімізде барын бағалай білген жұрттардан үйренер үрдістеріміз көп екен-ау, солардан неге үлгі алмаймыз деген ой мазамызды май ішкендей қылғанын несіне жасырайық.

Шіркін!!!

Біздің музейлерімізге де әлемнің әр түкпірінен ағылып туристер келіп-кетіп жатса...

Ұлықтауға лайық ұлттық құндылықтары­мыз көрерменнің көзін арбап, көңілін баурап, талайғы тарихымызға табындырса...

Ұлан-ғайыр даламыздағы ұшан-теңіз мәдени-рухани және материалдық ескерт­кіштерімізді тамашалауға ынтыққан, этно­графиялық ерекшеліктерімізді елеп-ескерген елгезек қауымның қарасы күн санап артса...

...Сөйтіп жатжерліктер егемендік алып еңсесін тіктеген, Есіл жағасында самаладай Астананы салып айды аспанға бір-ақ шығарған Қазақстан табыстарының тамыры тереңде екенін түсінсе қандай ғанибет...

Қиял-ғажайып ертегілерге елтіп өскен елдің баласы емеспіз бе, арманның ақиқатқа айналарына сенейік, ағайын!

Талғат БАТЫРХАН,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу