Діни еркіндік пен бетімен кетушілікті ажырата білейік

Қазақта «Дінің тұрсын дін аман» деген ізгі тілекке негізделген, жамағат жиі айтып жүретін нақыл сөз бар. Осы нақылдың ішкі өзегіне тереңірек үңілетін болсаңыз, оның мән-маңызының қаншалықты жоғары екенін аңғармай қалуыңыз мүмкін емес.

Егемен Қазақстан
25.05.2018 160
2

Бүгінде кейбір конфессиялар арасын­дағы дүрдараздықтардан, сондай-ақ бір діннің ішіндегі түсінбеушіліктерден, алауыздық­тардан туындап жатқан түрлі келеңсіз жағ­даят­тарға қарап әрі-сәрі күй кешесің. Осындайда өзің, жалпы елің риясыз пейілмен тұтынатын дініңнің амандығын тілейсің, оның береке-бірліктің, ынтымақтың негізгі ұйытқысы екенін сезінесің әрі мойындайсың...

Қазіргі таңда елімізде дін саласына қатыс­ты шешімін күткен өзекті мәселелер бар­шы­лық. Мұны халық та, атқарушы органдар да жете түсінеді. Өйткені саладағы түйт­кіл­дердің кесірінен орын алған жағымсыз оқиғалар, оның зардаптары бізге көп жайтты аңғартты. Бұл жағдаяттар, әсіресе қоға­мы­мыздағы діни қатынастарды заңдық тұрғы­да мұқият, ыждағаттылықпен реттеу ұлтымыздың қауіпсіздігіне, мемлекетіміздің тұрақтылығына тікелей оң әсер ететін аса маңызды шаруа екенін санамызға мықтап сіңірді. Сондай-ақ осы орайда тек терроризм және діни экстремизмнен төнетін қауіп-қатерлерді барынша төмендету ісі ғана емес, қарапайым адамдар арасындағы байланыстарға, қоғамға және жекелеген отбасылардың ішкі қатынастарына кері ықпалын тигізетін жағымсыз үрдістердің, сырттан енген оғаш ғұрыптар мен дағдылардың жолын кесу жайы да өте өзекті екенін ұғындық. Мұның барлығы халқымыздың аталған саладағы жағдаяттардың салмағын сезінуі өте жоғары деңгейде екенін көрсетеді.

Жақында Мәжіліс депутаттары қоғамы­мыз­да біраз уақыттан бері қызу талқы­ланып келе жатқан, Дін істері және азамат­тық қоғам министрлігі тарапынан әзірле­ніп, ұсынылған діни қызмет және діни бірлес­тік­тер мәселелеріне қатысты заң жобасын ма­құлдады. Бұл құжаттың нақты атауы «Қазақ­стан Республикасының кейбір заңнама­лық актілеріне діни қызмет және діни бірлестік­тер мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы болып табылады. 

Мәжіліс мақұлдағанымен әлі жоғары деңгейлі талқылаулардан өтуі тиіс бұл құжат қалай десек те көкейде жүрген көптеген сауал­дарға жауап беріп, көңілімізді демдеді. Әрине «біткен іске сыншы көп». Яғни айтылып жатқан сындар да баршылық. Бірақ саралай қарасаңыз, әлгі сыни пікірлер аталған заң жобасының негізгі мақсатының жанында түкке тұрмайды. Мәселен, кейбір азаматтар бұл заң жобасы адамдардың діни еркіндігін шектейді деген мазмұндағы пікірлерін көлденең тартуда. Бұл арада олар аталған құжатта ешкімнің діни еркіндігіне шектеу қойылмайтынын, тек салаға қатысты мәселелерді реттеу көзделіп отырғанын түсінуі тиіс. Сондай-ақ осы орайда діни еркіндік пен бетімен кетушіліктің аражігін ажырата білген жөн.

Жалпы, қолданыстағы «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» Заң 2011 жылы қазанда қабылданған болатын. Содан бері біршама уақыт өтті. Осы аралықта әлемде терроризм мен діни экстремизм қаупі күшейе түсті. Дін саласында жағымсыз үрдістер етек алды. Елімізде қоғамның діни бағыттағы сұранысы өзгерді. Діншіл адамдардың қатары көбейді әрі сырттан ықпал етушілер бой көрсетті. Сондықтан еліміздің діни саланы реттеуді көздейтін заңнамаларды жетілдіру ісінің күн тәртібіне шығарылуы өте орынды.

Негізінде мемлекетіміздің тұрақтылығын, қауіпсіздігін, азаматтарымыздың құқығын қорғауда қоғамымыздағы діни ахуал үлкен мәнге ие. Сондықтан аталған заң жобасында бірінші кезекте ел қауіпсіздігіне, жамағаттың құқығын сақтауға маңыз берілген. 

Заң жобасында дінді теріс пиғылда қол­дануға мүмкіндігінше жол бермеу көздел­ген. Осы орайда жаңа деструктивті ағым­дардың ұстанымдарына, сыртқы нышандарына тыйым салу қарастырылған. Мәселен, адамның жүзін тұмшалайтын киім үлгісін қоғамдық орындарда киюге, жүруге тыйым салынады. Бұл ең алдымен тұрғындардың қауіпсіздігі үшін қажет. Мұны діни еркіндікті шектеу деп түсінбеу керек. Бұл арада құқық бұзушылықтың алдын алу мәселесі алдыңғы орынға шығарылып отыр.

Тағы бір айта кетер жайт, жоба бойынша мемлекеттік қызметшілерге өзінің қызметтік мүдделерін діни тұрғыда пайдалануға, өзіне бағынышты қызметкерлерді діни жорал­ғыларды орындауға мәжбүрлеуге және діни бірлестіктер құруға көмектесуге, оған мүше болуға тыйым салынады. Бұл жерде де ешкім­нің діни еркіндігіне нұқсан келмейді. Өйткені әлгі нормалар азаматтың дінге қатысты басты құқықтарына, жұмыстан тыс мезгілде діни жоралғыларға қатысуына, діни рәсімдерді орындауына кедергі келтірмейді. 

Сондай-ақ заң жобасында атап көрсетіл­гендей, енді некені діни рәсімдер негізінде тіркеу немесе бұзу да арнайы белгіленген орындардан өзге жерде жүргізілмейді. Ал шет елдерден діни білім аламын деушілерге еліміздің аумағында жоғары діни білім алған жағдайда ғана рұқсат берілмек. Бұдан бөлек, балиғат жасқа толмаған жасөспірімдердің діни шараларға қатысуы үшін ата-аналары тарапынан келісімнің болуы да өте орынды. 
Қорыта айтқанда, аталған құжат дінді қол­жау­лыққа айналдыру, дәлірегі экстремистік мақсатқа пайдалану мүмкіндігін барынша азайтады деп үміттенеміз. Елге керегі де осы.

Жолдыбай БАЗАР,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу