Құр тоқпақ

Кеше тағы бірі ұсталды. Жемқордың. Қаптаған коррупционер... азаяр емес. Осыдан кейін ұлықтың пейілі өзгермей, тәбеті тартылмай, қоғам жақсармайды деген ойға келесің амал жоқ.

Егемен Қазақстан
29.05.2018 144
2

Заңсыздық белең алған кезде, жемқорлықтың айдарынан жел есе түседі-ау. Мың жерден «Қазынадан ұрлаған – күнәһардың көкесі» деп обал-сауап туралы әңгіме қозғап, елдік мүдде туралы айтқанымызбен, айтқан сайын күнәһарлар қатары көбейіп келе жатыр ма қалай?

Сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексінде былтырғы жылдың қорытын­дысы бойынша, Қазақстан 31 балл жинап, әлемдегі 180 мемлекеттің ішінде рейтингтегі 122-орынды Әзербайжан, Джибути, Либерия, Малави, Мали, Молдова және Непал сынды мемлекеттермен бөліскен көрінеді. Рейтинг бойынша ең жоғары нәтижені 89, 88 балл жинаған Жаңа Зеландия мен Дания мемлекеттері көрсеткен. Яғни аталған елдер жемқорлық атаулыдан мейлінше ада мемлекет саналады. 14, 12, 9 балл жина­ған Сирия, Оңтүстік Судан, Сомали сияқты мемлекеттер рейтингтің төменгі жағында тұр. Мемлекеттері 66 балл жинаған Батыс Еуропа ең жақсы нәтиже көрсеткен аймаққа жатады. Орташа есеппен 32 балл жинаған Сахараның оңтүстік бөлігінде орналасқан Африка мемлекеттері мен орташа есеппен 34 балл жинаған Шығыс Еуропа мен Орталық Азия мемлекеттерінің де жағдайы мәз емес.

Өткен ғасырдың сексенінші жылдары Кеңес Одағында «нетрудовой доход» деген ұғым пайда болды. Басқалай айтқанда, маңдай терімен таппаған кіріс. Осы әдіс қызметтегі талай басшыны ауыздықтап ұстаған еді. Айлығынан басқа, көлденең табыс қайдан келді деген сауалға жа­уап іздететін әрекет парақорлықты тежеуге септігін тигізген-ді. Осы тәсіл қазіргі кезде Қытайда сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресте пайдаланылады екен. Егерде лауазымды тұлғаның иелігінде қай қаржысына келгенін дәлелдей алмайтын меншігі болса, онда ол тұлғаны жауапкершілікке тартуға және сол активтерді тәркілеуге себеп болады екен. Осы заңды Қазақстанда қолданар ма еді? Талай шенеуніктің баға жетпес байлықты қаншалықты адал еңбекпен тапқандығы анықталар еді де, жауапқа тартылар еді.

Жемқорлықты ауыздықтау кез келген басшының қолынан келе бермейтіні әлемге аян. Бұл тұрғыда «сингапурлық экономикалық ғажайыптың» авторы Ли Куан Ю-дің жөні бөлек. Ол «үшінші әлем» елін алдыңғы қатарлы экономикасы бар және сыбайлас жемқорлық деңгейі төмен деңгейдегі мемлекетке айналдырды.

Ли Куан Ю 1959 жылы маусымда «Халық­тық қимыл» партиясымен бірге сайлауда жеңіске жетіп, премьер-министр лауазымын иеленді. Билікке келісімен партия әлеу­меттік, құқықтық және экономикалық салалар­да тәртіп орнатуға белсене кірісті. Ли Куан Ю-дің реформа жүргізуде қаншалықты табан­ды болғандығын оның айтқандары дәлел­дейді: «Сыбайлас жемқорлықты жеңгің келсе, өз достарың мен туыстарыңды темір тордың арғы жағына тоғытуға дайын бол». Содан бастап елге заңның билігі жүрді. Заң­ның алдында барлығы да бірдей – орта буын­дағы шенеунік те, Парламент мүшесі де.

Жаңа үкіметтің пікірінше, лауазымды тұлғалар арасындағы қылмыстарға қарсы күрес барысында қалыптасқан билік-ақша-коррупция қатынасын түбірінен жою керек болды. Осы мақсат үшін Қаржы министрлігі сыбайлас жемқорлыққа қарсы арнайы бағдарлама жасап, ол бірқатар шараларды қамтыды. Олардың ішінде төменгі буындағы шенеуніктердің жоғарыдағы шенеуніктердің бақылауының ашықтығын қамтамасыз ету; сыбайлас жемқорлық байланысты болдырмас үшін шенеуніктер ротациясын жүзеге асыру; аяқасты инспекциялар жүргізу – бюрократиялық кедергі­лерді болдырмау мақсатында азаматтар мен ұйымдардың өзара бірлескен қимыл ресім­дерін жетілдіру. Сондай-ақ Ли Куан Ю пар­тиясы сыбайлас жемқорлыққа қатысты барлық дау-дамайларды батыл жазатын тәуелсіз және объективті бұқаралық ақпарат құралдарын қалыптастыруға қамқорлық жасады. Осылайша мемлекеттің түбіне жететін сыбайлас жемқорлықты ауыздықтады.

Қазақтың «Ұр тоқпақ» ертегісі оқырман­ның есінде болар. Сол ұр тоқпағыңыз ішкен-жеге­нін құстырады ғой қазан мен есекті ұрла­ған балаларға. Ертедегі, сонау өркениетке иек артпаған замандағы тоқпақтың құдіреті қандай еді десеңші! Ал цифрлы технология заманындағы тоқпағы бар болғыр «искусственный» ма, әлде жасанды интеллектінің әлсіздігі ме, әйтеуір баяғы бабаларымыздың нағыз табиғи тоқпағының соққысына жетпей жатыр-ау. Сондықтан ғой, жасанды тоқ­пақ­таған жасқанбаған жандардың қазына қар­жысын ұрлап-жырлап, шетел асып кетіп жатқаны. Қысқасы, қазіргінің тоқпақ деген аты ғана, құр тоқпақ?!

Құр тоқпақ коррупцияға тұсау салады деп айту қиын ғой, өйткені кезінде қиыр­дағы ауыл-аймақтан басталған парақорлық бүгінде Астанадағы керенау кеңселердің қожа­йын­дарына келіп жетті. Коррупцияға байланысты істі болған бұрын-соңды үкімет басқарғандар мен лауазымды тұлғалардың тағдыр-талайы осыған саяды. Бүгінгілердің де ертең солардың күйін кешпесіне кім кепіл? Жемқорлық жайлаған елдің болашағы бұлыңғыр екені айқайлап айтпаса да түсінікті... Олай болса, табиғи, соққысы күшті тоқпақ керек қоғамға! Әйтпесе құр тоқпақ жетеді қазақтың түбіне!

Ғабит ІСКЕНДЕРҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.11.2018

Арқалықта қуатты, заманауи ет комбинаты жұмысын бастады

22.11.2018

Жеке куәлікті саусақ таңбасы алмастыратын болады

22.11.2018

Президенттік олимпиададан олжалы оралды

22.11.2018

Жамбыл облысында жылқы ұралағандар ұсталды

22.11.2018

Дамир Исмағұловтың қарсыласы анықталды

22.11.2018

Алматының ірі жылу магистралінде апат болды

22.11.2018

Еуразия ұлттық университетінде халықаралық ғылыми-практикалық конференция өтті

22.11.2018

Мәнерлеп сырғанаушылар Загреб пен Таллинде сайысқа түседі

22.11.2018

Елбасы мақаласы шетелдік БАҚ назарында

22.11.2018

Тарихи сана тұғыры – ұлттық болмыс

22.11.2018

Шымкенттіктерге арнайы медициналық көмек көрсетті

22.11.2018

Шыңғыс Айтматовтың 90 жылдығына орай дөңгелек үстел өтті

22.11.2018

«Digital Urpaq» Пионерлер сарайы өз жұмысын бас­тады

22.11.2018

Қалдықтар да кәдеге жарайды

22.11.2018

Зиялы қауым өкілдері «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы жайлы не дейді?

22.11.2018

Baǵdarlamalar baıandylyǵymen baǵaly

22.11.2018

Дулат Исабеков: Қазақ баспасөзінің көшбасшысы – «Егеменге» жазылыңыз!

22.11.2018

Астана Операда «Күміс ғасыр балеттері» көрсетіледі

22.11.2018

«Османлы мемлекеті мен Орталық Азия хандықтары қарым-қатынастарының құжаттары» көрмеcі ашылды

22.11.2018

Балалар Барнаулға неге барады?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Baǵdarlamalar baıandylyǵymen baǵaly

Elbasy Nursultan Nazarbaev bıylǵy jylǵy halyqqa Joldaýynda úkimet múshelerine qaratyp, «Bizde árqıly baǵdarlamalar qabyldanyp jatyr. Indýstrıalyq baǵdarlama, ınfraqurylymdyq baǵdarlama, sondaı-aq, áleýmettik máselelerdi qamtyǵan kóptegen baǵdarlama bar.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tánti bolar tusy kóp

Jylda, Táýelsizdik kúni jaqyndaǵan saıyn osy ýaqyt ishinde elimiz qandaı jetistikterge jetti degen saýaldy ózimizge qoıyp, ony saralaýǵa tyrysamyz. Biraq mundaıda jappaı aıtylyp júrgen jetistikterdi emes, ózimiz baıqaǵan jeke kózqarastaǵy tabystardy taldaýǵa tyrysamyz. Sonyń ishinde kózge túsetin bir ǵanıbetti jańalyq – halqymyzdyń burynǵydaı eshkimnen qysylmaı, kimmen bolsa da ómirdiń barlyq salasynda ıyq teńestire túskeni.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Stokgolm sındromy

Jumyr jerdiń betinde sany jaǵynan bizden áldeqaıda kóp, alaıda táýelsiz el atanýdy mańdaılaryna jazbaǵan, ol oryndalmas armandaı kórinetin halyqtar az emes jeterlik. Jaratqannyń qalaýymen qolǵa tıgen táýelsizdik qazaq balasynyń eń bir asyl muraty edi.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу