Құр тоқпақ

Кеше тағы бірі ұсталды. Жемқордың. Қаптаған коррупционер... азаяр емес. Осыдан кейін ұлықтың пейілі өзгермей, тәбеті тартылмай, қоғам жақсармайды деген ойға келесің амал жоқ.

Егемен Қазақстан
29.05.2018 146
2

Заңсыздық белең алған кезде, жемқорлықтың айдарынан жел есе түседі-ау. Мың жерден «Қазынадан ұрлаған – күнәһардың көкесі» деп обал-сауап туралы әңгіме қозғап, елдік мүдде туралы айтқанымызбен, айтқан сайын күнәһарлар қатары көбейіп келе жатыр ма қалай?

Сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексінде былтырғы жылдың қорытын­дысы бойынша, Қазақстан 31 балл жинап, әлемдегі 180 мемлекеттің ішінде рейтингтегі 122-орынды Әзербайжан, Джибути, Либерия, Малави, Мали, Молдова және Непал сынды мемлекеттермен бөліскен көрінеді. Рейтинг бойынша ең жоғары нәтижені 89, 88 балл жинаған Жаңа Зеландия мен Дания мемлекеттері көрсеткен. Яғни аталған елдер жемқорлық атаулыдан мейлінше ада мемлекет саналады. 14, 12, 9 балл жина­ған Сирия, Оңтүстік Судан, Сомали сияқты мемлекеттер рейтингтің төменгі жағында тұр. Мемлекеттері 66 балл жинаған Батыс Еуропа ең жақсы нәтиже көрсеткен аймаққа жатады. Орташа есеппен 32 балл жинаған Сахараның оңтүстік бөлігінде орналасқан Африка мемлекеттері мен орташа есеппен 34 балл жинаған Шығыс Еуропа мен Орталық Азия мемлекеттерінің де жағдайы мәз емес.

Өткен ғасырдың сексенінші жылдары Кеңес Одағында «нетрудовой доход» деген ұғым пайда болды. Басқалай айтқанда, маңдай терімен таппаған кіріс. Осы әдіс қызметтегі талай басшыны ауыздықтап ұстаған еді. Айлығынан басқа, көлденең табыс қайдан келді деген сауалға жа­уап іздететін әрекет парақорлықты тежеуге септігін тигізген-ді. Осы тәсіл қазіргі кезде Қытайда сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресте пайдаланылады екен. Егерде лауазымды тұлғаның иелігінде қай қаржысына келгенін дәлелдей алмайтын меншігі болса, онда ол тұлғаны жауапкершілікке тартуға және сол активтерді тәркілеуге себеп болады екен. Осы заңды Қазақстанда қолданар ма еді? Талай шенеуніктің баға жетпес байлықты қаншалықты адал еңбекпен тапқандығы анықталар еді де, жауапқа тартылар еді.

Жемқорлықты ауыздықтау кез келген басшының қолынан келе бермейтіні әлемге аян. Бұл тұрғыда «сингапурлық экономикалық ғажайыптың» авторы Ли Куан Ю-дің жөні бөлек. Ол «үшінші әлем» елін алдыңғы қатарлы экономикасы бар және сыбайлас жемқорлық деңгейі төмен деңгейдегі мемлекетке айналдырды.

Ли Куан Ю 1959 жылы маусымда «Халық­тық қимыл» партиясымен бірге сайлауда жеңіске жетіп, премьер-министр лауазымын иеленді. Билікке келісімен партия әлеу­меттік, құқықтық және экономикалық салалар­да тәртіп орнатуға белсене кірісті. Ли Куан Ю-дің реформа жүргізуде қаншалықты табан­ды болғандығын оның айтқандары дәлел­дейді: «Сыбайлас жемқорлықты жеңгің келсе, өз достарың мен туыстарыңды темір тордың арғы жағына тоғытуға дайын бол». Содан бастап елге заңның билігі жүрді. Заң­ның алдында барлығы да бірдей – орта буын­дағы шенеунік те, Парламент мүшесі де.

Жаңа үкіметтің пікірінше, лауазымды тұлғалар арасындағы қылмыстарға қарсы күрес барысында қалыптасқан билік-ақша-коррупция қатынасын түбірінен жою керек болды. Осы мақсат үшін Қаржы министрлігі сыбайлас жемқорлыққа қарсы арнайы бағдарлама жасап, ол бірқатар шараларды қамтыды. Олардың ішінде төменгі буындағы шенеуніктердің жоғарыдағы шенеуніктердің бақылауының ашықтығын қамтамасыз ету; сыбайлас жемқорлық байланысты болдырмас үшін шенеуніктер ротациясын жүзеге асыру; аяқасты инспекциялар жүргізу – бюрократиялық кедергі­лерді болдырмау мақсатында азаматтар мен ұйымдардың өзара бірлескен қимыл ресім­дерін жетілдіру. Сондай-ақ Ли Куан Ю пар­тиясы сыбайлас жемқорлыққа қатысты барлық дау-дамайларды батыл жазатын тәуелсіз және объективті бұқаралық ақпарат құралдарын қалыптастыруға қамқорлық жасады. Осылайша мемлекеттің түбіне жететін сыбайлас жемқорлықты ауыздықтады.

Қазақтың «Ұр тоқпақ» ертегісі оқырман­ның есінде болар. Сол ұр тоқпағыңыз ішкен-жеге­нін құстырады ғой қазан мен есекті ұрла­ған балаларға. Ертедегі, сонау өркениетке иек артпаған замандағы тоқпақтың құдіреті қандай еді десеңші! Ал цифрлы технология заманындағы тоқпағы бар болғыр «искусственный» ма, әлде жасанды интеллектінің әлсіздігі ме, әйтеуір баяғы бабаларымыздың нағыз табиғи тоқпағының соққысына жетпей жатыр-ау. Сондықтан ғой, жасанды тоқ­пақ­таған жасқанбаған жандардың қазына қар­жысын ұрлап-жырлап, шетел асып кетіп жатқаны. Қысқасы, қазіргінің тоқпақ деген аты ғана, құр тоқпақ?!

Құр тоқпақ коррупцияға тұсау салады деп айту қиын ғой, өйткені кезінде қиыр­дағы ауыл-аймақтан басталған парақорлық бүгінде Астанадағы керенау кеңселердің қожа­йын­дарына келіп жетті. Коррупцияға байланысты істі болған бұрын-соңды үкімет басқарғандар мен лауазымды тұлғалардың тағдыр-талайы осыған саяды. Бүгінгілердің де ертең солардың күйін кешпесіне кім кепіл? Жемқорлық жайлаған елдің болашағы бұлыңғыр екені айқайлап айтпаса да түсінікті... Олай болса, табиғи, соққысы күшті тоқпақ керек қоғамға! Әйтпесе құр тоқпақ жетеді қазақтың түбіне!

Ғабит ІСКЕНДЕРҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.02.2019

Гагарин кубогындағы қарсыластар анықталды

23.02.2019

«Алматы марафонының» жүгіру маусымы ашылды

23.02.2019

Түркістанда «Балдәурен-2019» байқауы өтті

23.02.2019

Түркістан: Түлкібас ауданында 6 әлеуметтік дүкен жұмыс істейді

23.02.2019

Атырауда көпбалалы үйлерге улы газды анықтайтын детекторлар тегін орнатылып жатыр

23.02.2019

Бейбіт Атамқұлов Еуропалық Одақтың Орталық Азия бойынша арнайы өкілімен кездесті

23.02.2019

Бектас Бекназаров Молдовадағы сайлауды бақылауға қатысты

23.02.2019

Елшілер институты Қазақстанға отандық жұлдыздардың жанкүйерлерін тартуға жол ашады

23.02.2019

Бүгін еліміздің басым бөлігінде тұман түсіп, көктайғақ болады

23.02.2019

Бадминтоннан әлем кубогі: қазақстандықтар жұптық сында келесі кезеңге өтті

23.02.2019

Юлия Галышева Жапониядағы әлем кубогі кезеңінде қола жүлдегер атанды

23.02.2019

Елордада ашық құдықтар мәселесі қалай шешілуде?

23.02.2019

Астанада әскерге шақырылушыларды медициналық куәландыру мәселелері талқыланды

23.02.2019

Қоғамдық қабылдауда ақтөбеліктердің мыңнан астам мәселесі шешілді

23.02.2019

ТМД құрылысшылары баға белгілеу саласында тәжірибе алмасты

23.02.2019

Жас теміржолшылар республикалық «Jas qanattar»  форумына қатысты

23.02.2019

Қостанай облысында өткен жылы өңдеу өнеркәсібінің өсімі 5,8 процентке артты

23.02.2019

Мақсат - әр тұрғынға отыз шаршы метр баспана беру

23.02.2019

Қызылорда облысы Полиция департаментінің жеке құрамы үшін гарнизондық жиын өтті

23.02.2019

Лондонда қазақстандық боксшы қарсыласын нокаутқа түсірді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу