Қолдан жасалған қылмыс хроникасы

ХХ ғасырдың отызыншы жылдары қазақ даласы қасіреттен қарс айырылардай қайысып жатты. «Голощекин геноцидінің» салдарынан бүтін бір халық елінен безді, жерінен жөңкіле көшті, мыңдап, миллиондап қырылды, көне дәуір­лерден бастау алған тарихы бар жай­саң ел жер бетінен мүлде жойылып кетудің аз-ақ алдында қалды.

Егемен Қазақстан
31.05.2018 2363
2

1931-1933 жылдары қазақ халқы басынан өткерген ақсирақ аштықты бұрын-соңды тарих көрген емес еді. «Ұлы бесжылдықтар» мен «ұлы коллективтендіру» жылдарында елі жомарт, жері құт қазақ сахарасы аштан өлген ана мен баланың ағарған сүйегінен аяқ алып жүр­гісіз болып күңіреніске толды. Бұл кезде «барлық халықтардың көсемі әрі әке­сі» шетелдерге миллиондаған тонна астық сатып, алтынға айырбастаумен болды.

Тұтас бір халықтың жартысына жуығын ақсирақ аштыққа ұшыратқан бұл мемлекеттік геноцидтің қасіретіне күні бүгінге дейін толық тарихи баға берілген жоқ. Тіпті тарихшыларымыз қазақ халқына қарсы жасалған бұл қылмысты «геноцид» деп айтуға да именеді. Сол кезеңде Украинада орын алған аштыққа «голодомор» деген тарихи таңба басылып, оған кінәлі кеңестік большевиктер екендігі нақты айыпталып, жария етілді. Ал біз күні кешеге дейін қанды қол жендет Ф.Голощекиннің есімін елді мекенге беріп, әспеттеп келдік. Қазақ өлкелік комитетінің хатшысы Голощекиннің ойдан шығарған «Кіші октябрінің» салдарынан бүкіл бір республика халқын жойып жіберуге бағытталған бұл қылмыстың қазақ ұлтына үкімет тарапынан жасалған геноцид екенін төмендегі тарихи деректерден анық көруге болады.

Қазақ халқының негізгі күнкөріс көзі – мал, Қазақ автономиялық республикасы эко­но­микасының тірегі – мал шаруашылығы екенін кеңес өкіметінің көсемдері жақсы түсінді. Сондықтан Голощекин саясаты Қазақ­стандағы мал басын жоюға бағытталды: 1931-1932 жылдары Шұбартау ауданында қолдағы малдың 80 пайызы бірден етке тапсырылды. Бір ғана Торғай облысының өзінде 1 миллион бас малдың барлығы дерлік пышаққа ілігіп, 98 мыңы ғана қалды. «Асыра сілтеу болмасын, аша тұяқ қалмасын» деген ұран күшіне еніп, қалың ел қанқақсады. 1928-1932 жылдарда Қазақстандағы мал басы 40,5 миллионнан 5,3 миллионға дейін немесе 8 есе кеміді. Қазақ халқы өмірінің негізгі тірегінен айырылды.

Тығырыққа тірелген қазақтар атамекен – туған жерін тастап, жөңкіле көшті. 1930 жылы 121,2 мың адам, 1931 жылы 1 миллион 71 мың адам туған жерінен безіп кетті.

Миллиондаған халық бір үзім нан таба алмай, аштыққа ұрынып жатқанда, Сталин­нің нұсқауымен колхоздардағы, жеке қожа­лықтардағы астық түгелімен сыпырып алынды. Валюта үшін шетелге астық сату шектен тыс арттырылды. Мысалы, 1928 жылы қолда бар астықтың 1 миллион центнері шетелге шығарылса, бұл көрсеткіш 1929 жылы 13 миллион центнерге, 1930 жылы – 48,3 миллион, 1931 жылы – 51,8 миллион, 1932 жылы – 18,1 миллион центнерге жетті. Тек 1932-1933 жылдары шет мемлекеттерге сатылған астықтың жартысы ғана Кеңес өкіметі құрамындағы республикалардың аштыққа ұшыраған адамдарын аман алып қалуға жетер еді.

Аштық араны тек ауылдарды ғана емес, Қазақстанның барлық қалаларында кең етек жайды. Мәселен, Ақтөбе облыстық мемлекеттік саяси басқарма деректері бойынша, 1932 жылдың көктемі мен жазында аштық пен жұқпалы аурулардан мамырда – 175, маусымда – 208, шілдеде – 320, тамызда 450 адам құрбан болған. Бұл қалада сол кезде 15-20 мың ғана тұрғын болатын. Ақтөбе облыстық МСБ-ның 1932 жылғы шілдедегі мәліметі мынадай: «Торғай ауданында күніне 25 адам қайтыс болуда, Обаған ауданында: Исаев ауылында 2 айдың ішінде 300 адам, Күзбаев ауылында – 200 адам, Батпаққара ауданының 14 ауылы бойынша 585 адам аштықтан опат болды».

Коллективтендірудің үш жылы ішінде Голощекин Қазақстанда небір сойқанды жасады. Ұлттың рухани бетке ұстар ұлдары – жазушылар, ағартушылар түрмеде ажал сәтін күтіп жатты. Қазақ халқының ұлы ойшылы Шәкәрім оққа ұшты. Голощекин жасаған кесапаттың бәрі қазақ халқын толық құртуға бағытталды.

Сол кездегі бір құжатты оқып көрейік. «Сарысу ауданының тұрғыны Азамат Сары­баев­тың әулетінде төрт адам, екі түйе, бес қой бар. Азамат Сарыбаев үкіметке 80 қой, төрт сиыр тапсыруға міндетті». Мұндай сұмдық­қа күлесің бе, жылайсың ба?

Ашыққан халық әлі піспеген егістен масақ ұрлайтын еді. Кеңес өкіметі ашыққандарға аяусыз жазалау шараларын қолданды. 1932 жылдың тамыз айында егіс даласынан 5 масақ алғаны үшін ату жазасын беру туралы үкім шығарылды. Сол жылы 55 мың адам тұтқынға алынып, оның 2 мыңы атылды.

Әлі күнге дейін 1931-1933 жылдардағы ақсирақ аштықта қазақ халқының қаншасы құрбан болғанын тап басып, дәл ешкім айта алмайды. Ж.Әбілғожин, М.Тәтімовтердің есептеуінше, аштық құрбаны 1 миллион 700 мың адам делінсе, Б.Төлепбаев, В.Осипов бұл аштықта 1 миллион 100 мың қазақ құрбан болды дейді. Дүниежүзі қазақтарының І құрылтайында Елбасы Н.Назарбаев: «Қазақ даласын жайпап өткен 1932-1933 жылдардағы апатты ашаршылық 6 миллион қазақтың 2,2 миллионының өмірін жалмап кетті. Осы бір қайғылы кезең – халықтың ғасырлар бойы ұмыта алмас қасіреті», деп атап көрсетті. Ал толық емес деректерге қарағанда сталиндік, голощекиндік геноцид салдарынан 3 миллион қазақ аштан өлген.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

16.11.2018

Алматыда белгілі сахна суретшісі Мұрат Сапаровтың көрмесі өтті

16.11.2018

ШҚО Зайсан ауданында Баймұрат батырға ескерткіш қойылды

16.11.2018

Қ. Тоқаев халықаралық кездесулер өткізді

16.11.2018

​Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

16.11.2018

Үнді бизнесмендеріне Қазақстандағы инвестициялық жобалар ұсынылды

16.11.2018

Д.Кәлетаев Батыс Қазақстан облысында өтіп жатқан Азаматтық Форумның жұмысына қатысты

16.11.2018

Қазпошта 111 франчайзинг нүктесін ашты

16.11.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

16.11.2018

Астанада жасөспірімдер олимпиадасының жеңімпаздарына құрмет көрсетті

16.11.2018

Шымкенттен Дубайға ұшатын рейс ашылады

16.11.2018

Шымкентте Қазақстан – Өзбекстан бірінші аймақаралық форумы өтті

16.11.2018

Қостанайлық полицейлер жедел-профилактикалық шара кезінде мал ұрлығын ашты

16.11.2018

Соңғы 10 айдағы салықтық түсімдер бойынша жұмыс қорытындыланды

16.11.2018

Мемлекет басшысы Қазақстанның халық жазушысы Әбдіжәміл Нұрпейісовті қабылдады

16.11.2018

Солтүстік Қазақстанда қазақ күресінен ел біріншілігі өтті

16.11.2018

Атырауда жүргізушілер мен автобус жолсеріктерінің жалақысы екі есеге өсті

16.11.2018

Тұқым шаруашылығын дамытуға инвесторлар 25 млн $ қаржы салады

16.11.2018

Бокстан ел чемпионатының алғашқы жүлдегерлері анықталды

16.11.2018

Спортшы қыздарымыз әлемдік сында үздік үштікке енді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу