Қолдан жасалған қылмыс хроникасы

ХХ ғасырдың отызыншы жылдары қазақ даласы қасіреттен қарс айырылардай қайысып жатты. «Голощекин геноцидінің» салдарынан бүтін бір халық елінен безді, жерінен жөңкіле көшті, мыңдап, миллиондап қырылды, көне дәуір­лерден бастау алған тарихы бар жай­саң ел жер бетінен мүлде жойылып кетудің аз-ақ алдында қалды.

Егемен Қазақстан
31.05.2018 2283
2

1931-1933 жылдары қазақ халқы басынан өткерген ақсирақ аштықты бұрын-соңды тарих көрген емес еді. «Ұлы бесжылдықтар» мен «ұлы коллективтендіру» жылдарында елі жомарт, жері құт қазақ сахарасы аштан өлген ана мен баланың ағарған сүйегінен аяқ алып жүр­гісіз болып күңіреніске толды. Бұл кезде «барлық халықтардың көсемі әрі әке­сі» шетелдерге миллиондаған тонна астық сатып, алтынға айырбастаумен болды.

Тұтас бір халықтың жартысына жуығын ақсирақ аштыққа ұшыратқан бұл мемлекеттік геноцидтің қасіретіне күні бүгінге дейін толық тарихи баға берілген жоқ. Тіпті тарихшыларымыз қазақ халқына қарсы жасалған бұл қылмысты «геноцид» деп айтуға да именеді. Сол кезеңде Украинада орын алған аштыққа «голодомор» деген тарихи таңба басылып, оған кінәлі кеңестік большевиктер екендігі нақты айыпталып, жария етілді. Ал біз күні кешеге дейін қанды қол жендет Ф.Голощекиннің есімін елді мекенге беріп, әспеттеп келдік. Қазақ өлкелік комитетінің хатшысы Голощекиннің ойдан шығарған «Кіші октябрінің» салдарынан бүкіл бір республика халқын жойып жіберуге бағытталған бұл қылмыстың қазақ ұлтына үкімет тарапынан жасалған геноцид екенін төмендегі тарихи деректерден анық көруге болады.

Қазақ халқының негізгі күнкөріс көзі – мал, Қазақ автономиялық республикасы эко­но­микасының тірегі – мал шаруашылығы екенін кеңес өкіметінің көсемдері жақсы түсінді. Сондықтан Голощекин саясаты Қазақ­стандағы мал басын жоюға бағытталды: 1931-1932 жылдары Шұбартау ауданында қолдағы малдың 80 пайызы бірден етке тапсырылды. Бір ғана Торғай облысының өзінде 1 миллион бас малдың барлығы дерлік пышаққа ілігіп, 98 мыңы ғана қалды. «Асыра сілтеу болмасын, аша тұяқ қалмасын» деген ұран күшіне еніп, қалың ел қанқақсады. 1928-1932 жылдарда Қазақстандағы мал басы 40,5 миллионнан 5,3 миллионға дейін немесе 8 есе кеміді. Қазақ халқы өмірінің негізгі тірегінен айырылды.

Тығырыққа тірелген қазақтар атамекен – туған жерін тастап, жөңкіле көшті. 1930 жылы 121,2 мың адам, 1931 жылы 1 миллион 71 мың адам туған жерінен безіп кетті.

Миллиондаған халық бір үзім нан таба алмай, аштыққа ұрынып жатқанда, Сталин­нің нұсқауымен колхоздардағы, жеке қожа­лықтардағы астық түгелімен сыпырып алынды. Валюта үшін шетелге астық сату шектен тыс арттырылды. Мысалы, 1928 жылы қолда бар астықтың 1 миллион центнері шетелге шығарылса, бұл көрсеткіш 1929 жылы 13 миллион центнерге, 1930 жылы – 48,3 миллион, 1931 жылы – 51,8 миллион, 1932 жылы – 18,1 миллион центнерге жетті. Тек 1932-1933 жылдары шет мемлекеттерге сатылған астықтың жартысы ғана Кеңес өкіметі құрамындағы республикалардың аштыққа ұшыраған адамдарын аман алып қалуға жетер еді.

Аштық араны тек ауылдарды ғана емес, Қазақстанның барлық қалаларында кең етек жайды. Мәселен, Ақтөбе облыстық мемлекеттік саяси басқарма деректері бойынша, 1932 жылдың көктемі мен жазында аштық пен жұқпалы аурулардан мамырда – 175, маусымда – 208, шілдеде – 320, тамызда 450 адам құрбан болған. Бұл қалада сол кезде 15-20 мың ғана тұрғын болатын. Ақтөбе облыстық МСБ-ның 1932 жылғы шілдедегі мәліметі мынадай: «Торғай ауданында күніне 25 адам қайтыс болуда, Обаған ауданында: Исаев ауылында 2 айдың ішінде 300 адам, Күзбаев ауылында – 200 адам, Батпаққара ауданының 14 ауылы бойынша 585 адам аштықтан опат болды».

Коллективтендірудің үш жылы ішінде Голощекин Қазақстанда небір сойқанды жасады. Ұлттың рухани бетке ұстар ұлдары – жазушылар, ағартушылар түрмеде ажал сәтін күтіп жатты. Қазақ халқының ұлы ойшылы Шәкәрім оққа ұшты. Голощекин жасаған кесапаттың бәрі қазақ халқын толық құртуға бағытталды.

Сол кездегі бір құжатты оқып көрейік. «Сарысу ауданының тұрғыны Азамат Сары­баев­тың әулетінде төрт адам, екі түйе, бес қой бар. Азамат Сарыбаев үкіметке 80 қой, төрт сиыр тапсыруға міндетті». Мұндай сұмдық­қа күлесің бе, жылайсың ба?

Ашыққан халық әлі піспеген егістен масақ ұрлайтын еді. Кеңес өкіметі ашыққандарға аяусыз жазалау шараларын қолданды. 1932 жылдың тамыз айында егіс даласынан 5 масақ алғаны үшін ату жазасын беру туралы үкім шығарылды. Сол жылы 55 мың адам тұтқынға алынып, оның 2 мыңы атылды.

Әлі күнге дейін 1931-1933 жылдардағы ақсирақ аштықта қазақ халқының қаншасы құрбан болғанын тап басып, дәл ешкім айта алмайды. Ж.Әбілғожин, М.Тәтімовтердің есептеуінше, аштық құрбаны 1 миллион 700 мың адам делінсе, Б.Төлепбаев, В.Осипов бұл аштықта 1 миллион 100 мың қазақ құрбан болды дейді. Дүниежүзі қазақтарының І құрылтайында Елбасы Н.Назарбаев: «Қазақ даласын жайпап өткен 1932-1933 жылдардағы апатты ашаршылық 6 миллион қазақтың 2,2 миллионының өмірін жалмап кетті. Осы бір қайғылы кезең – халықтың ғасырлар бойы ұмыта алмас қасіреті», деп атап көрсетті. Ал толық емес деректерге қарағанда сталиндік, голощекиндік геноцид салдарынан 3 миллион қазақ аштан өлген.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

19.09.2018

Шыны зауытында 4 нысанның жұмысы жүріп жатыр

19.09.2018

Жанат Шаймерденов  «Сырбар» Сыртқы барлау қызметі директорының орынбасары болып тағайындалды

19.09.2018

Алматыда «ANQ 2018» XVI Азия Сапа Конгресі өтуде

19.09.2018

Мәулен Әшімбаев арнайы сапармен Алматы қаласына барды

19.09.2018

Білім жарысында болашақ экономистер

19.09.2018

Петропавлда жылу беру маусымы басталды

19.09.2018

Астанада әлемдегі бастапқы денсаулық сақтауды дамыту декларациясы қабылданады

19.09.2018

«Барыс» Омбының «Авангард» клубынан 3:4 есебімен ұтылды

19.09.2018

Қостанайлық  спортшы қыз Азия мен Океания чемпионатынан қос алтын медаль әкелді

19.09.2018

Көп көрсеткішке көңіл толмайды

19.09.2018

Елбасы Есеп комитетінің төрайымы Наталья Годунованы қабылдады

19.09.2018

Аралдағы жатақхана туралы ақпарат негізсіз

19.09.2018

Оралда Құрманғазы Сағырбайұлының мерейтойы аясында республикалық конференция өтті

19.09.2018

Өскеменде Қазыбек би даңғылы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу