Жалпыадамзаттық құндылықтар алаңы

Жаһандану заманында ұлттық өмірдің қалыпты дамуы сол мемлекеттегі жалпы­адамзаттық құндылықтардың ойдағыдай салтанат құруына тәуелді. Ұлттық мәселе­лердің негізгі түйіні адамзатқа ортақ мәселе­лерге келіп тіркеледі. Бұл екі үрдіс үнемі өзара тәуелді қозғалыста болып, бір-бірінің дамуына жағдай туғызады. Дамыған мем­ле­кеттердің көпшілігі екі үрдістің жара­сым­дылығына қол жеткізіп отыр. Адам, тұлға белгілі бір ұлттың өкілі ретінде өзінің этностық тамырларының дамуын қаншалықты қаласа, жеке тұлға ретінде адам құқықтарының мүмкіндіктерінің орындалуын соншалықты қалайды.

Егемен Қазақстан
04.06.2018 108
2

Әлемдегі гуманитарлық ой ұлттық пен адамзаттықтың қатарласа дамуының мүмкін­діктерін ашудың түрлі жолдарын қарасты­рып келді, әлі де қарастыруда. Адамзатқа төнген қауіп қандай да болмасын ұлтқа төнген қауіп болып табылады. Сондықтан өркениетті адамзат ұлттық эгоизмнің шектен шығып, әлемдік қоғамдастыққа қауіп төндіруінен сақтанады. Осының айқын дәлелі Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар. Олардың себептері байлыққа, билікке, жаңа жерлерге қызыққан импералистік топтар саясаты. Әлемдік билікке ұмтылушылар ұлттық мүдделер ұранымен адамзатты қанға бөктірді. Екі соғыста 80 миллионнан астам адам қырылып, адамзаттың эволюциялық дамуы ондаған жылдарға тежелді.

Қазір де неоимпералистік саясатты басшы­лыққа алушылар жетерлік. Олар түрлі ұрандар арқылы әлем халықтарын билеп-төстеу, дамушы мемлекеттердің байлықтары мен ресурс­тарын сору мақсатын ұстануда. Әрине орта, кіші мемлекеттер қауіпті сезініп мұндай әрекеттерге қарсы шығуда. Басым державалардың өз ішінде де адамзатты сақтау әлемдік әділетті тәртіптер орнатудың маңыздылығын түсінетін топтар баршылық. Сондықтан өркениетті, ізгілікті адамзат неоимпералистік топтардың ұлттық эгоизмді қоздыруына, халықтарды бөлшектеуіне, расистік, сионистік, шовинистік, діни радикалистік саясат жүргізуіне қарсы.

Әлемдік тәртіптерге түрлі қауіптер, қайшы­лықтар мен қатерлер өз әсерлерін тигізіп отырады. Әлемдік саясатты ішкі саясат сияқты орталық­танған билік басқармайды. Әлемдік дода алаңына қатысушылар өз мүдделеріне сәйкес қызмет етеді. Сондықтан әлемдік сая­сат­­тың тәуекелдері көп. Осыны түсінген әлемдік қоғамдастық Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған соң ұзақ талқылаулардан кейін 1945 жылы 26 қазанда Біріккен Ұлттар Ұйы­мын құрды. Негізінен АҚШ, Кеңес Одағы, Ұлыбри­тания бастамашы болған БҰҰ-ға 50 мемлекет құрылтайшы мүшелер ретінде кірді. БҰҰ-ның негізгі мақсаты – әлемдік қоғамдастықты жаһан­дық мәселелерді, қауіптерді және қайшылықтары бірлесіп шешуге жұмылдыру болды.

Қазіргі кезеңде әлемдік басым держава­лар­дың саяси элиталары жаһандық ортақ мәселелерді шеш­пейінше ешбір мемлекетте болашақ бол­майтын­дығын түсінуде. Жер планетасы қор­ғау­ды, аялауды қажет етеді. Экономикалық мақ­сат­тар, баю үшін табиғатты аяусыз пайдалану зор эко­ло­­гиялық зардаптар әкелуде. Дамушы елдер­дің кедейлене түсуі түрлі індет ауруларына, қа­йыр­­шылыққа, босқындар тасқынына себеп болуда. Басым державалардың неореалистік саяса­ты түрлі соғыстар әкелсе, діни радикализм идео­ло­гиясы экстремизм мен терроризмге жол ашуда.

БҰҰ – осы аталған жаһандық қауіптердің барлығымен айналысатын әлемдік ұйым. БҰҰ қызметі өте күрделі, сан-салалы адамзаттық мәселелер. Олардың тиімді шешімдерін табу тіптен қиын. Көптеген әлемдік қайшылық нүктелері ондаған жыл әлемдік бейбітшілікке қауіп төндіруде. Оларды шешіп тастауға БҰҰ-ның шамасы келе бермейді. Себебі қайшы­лық нүктелерінің артында әлемдік басым держава­лардың мүдделер күресі тұр.

Осындай күрделі құбылыстарды көрген кейбір сарапшылар БҰҰ қызметінен аса көп пайда жоқ, бұл ұйым өзінің миссиясын орындады, ол енді тиімді қызмет жасай алмайды деген пікірлер білдіруде. БҰҰ баламасы ретінде «Әлемдік үкімет» типіндегі жаңа ұйым құру да ұсынылуда. Біздің пікірімізше, БҰҰ-ға әзірше балама жоқ. БҰҰ жақсы болсын, жаман болсын әлемдік қайшылықтарға тоқтау салудың жолдарын талқылаудың жалғыз халықаралық алаңы болып қалуда. БҰҰ 1948 жылы қабылдаған «Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясы», 1966 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясы қабылдаған «Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық пакт», 1975 жылы Хельсинкиде қабылданған «Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық кеңесінің қорытынды актісі» сияқты маңызды халықаралық құжаттар БҰҰ-ға қазір мүше болып отырған 193 мемлекеттің әр қайсысы үшін маңызды. Адамзатқа ортақ экология, бейбітшілік, азық-түлік қауіпсіздігі, індет ауруларға қарсы күрес, терроризмді ауыздықтау, қуат көздерін тиімді пайдалану, әлемдік ақпаратты ортақтандыру, заңсыз қару сатуды тию, құлдықты болдырмау, кедейшілікпен күрес, балалар мен әйелдер құқықтарын қорғау, миграция мен демографияны реттеу сияқты жаһанданған әлемге тән мәселелердің барлығын талқылайтын жалпыадамзаттық құндылықтар мен мәселелер алаңы БҰҰ болып отыр. Сондықтан Қазақстан Республикасы БҰҰ-да ерекше белсенділік көрсетуде.

Елбасы Қазақстан  1992 жылдың 2 наурызынан бастап БҰҰ-ның  мүшесі бола салысымен бұл ұйымды елдің бейбітсүйгіш, ынтымақтасу саясатын насихаттау мінберіне айналдырды. Ядролық қарудан бас тарту, терроризмге қарсы күрес, әлемді экологиялық сауықтыру, балама қуат көздері, Сирия дағдарысын шешу сияқты жаһандық мәселелердің шешілу жолдарын және тетіктерін Елбасы үнемі әлемдік қоғамдастық назарына ұсынумен келеді.

Сайын БОРБАСОВ,
саяси ғылымдар докторы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қозғалысты реттеймін деп айыппұл төледі

22.02.2019

Асыл тұқымды 5 мың сиыр әкеледі

22.02.2019

Көлік комитеті 2018 жылдың жұмысын қорытындылады

22.02.2019

Алматы облысында бекіре тұқымдас балық өсіріледі

22.02.2019

«Хромтау – Алтынсарин» темір жолы қалай салынды?

22.02.2019

Кәсіподақ федерациясы көпбалалы аналарды қолдау тетіктерін ұсынуда

22.02.2019

2019 жылы республикалық маңызы бар 4,4 мың км автожол салынады және қайта жаңғыртылады

22.02.2019

Озық білімді жастар – өркениетті елдің өзегі

22.02.2019

Түркістан: Бәйдібекте жылына 70 млн кірпіш өндіретін зауыт салынады

22.02.2019

Түркістан спортшылары Токио олимпиадасына дайындықты бастады

22.02.2019

Есімғалидың алмағайып әлемі

22.02.2019

Жұмада Астана, Алматы мен Шымкент айырбас қосынында доллар бағамы түрлі бағытта өзгерді

22.02.2019

Оралдық оқушылар Гонконг университетінің грантына ие болды

22.02.2019

Мұқтаж отбасылар баспаналы болуда

22.02.2019

Жұма күні Қазақстанның батысы мен солтүстік-батысында жауын-шашын болуы мүмкін

22.02.2019

Мүгедек жандар үшін құнды құрылғы

22.02.2019

Қазақстанның футболшылары Молдованы ұтты

22.02.2019

Жекешелендірілген балабақшаларды неге қайтармайды?

22.02.2019

Конькиден әлем чемпионаты басталады

22.02.2019

Жамбыл өңіріндегі жақсы бастама

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу