Жалпыадамзаттық құндылықтар алаңы

Жаһандану заманында ұлттық өмірдің қалыпты дамуы сол мемлекеттегі жалпы­адамзаттық құндылықтардың ойдағыдай салтанат құруына тәуелді. Ұлттық мәселе­лердің негізгі түйіні адамзатқа ортақ мәселе­лерге келіп тіркеледі. Бұл екі үрдіс үнемі өзара тәуелді қозғалыста болып, бір-бірінің дамуына жағдай туғызады. Дамыған мем­ле­кеттердің көпшілігі екі үрдістің жара­сым­дылығына қол жеткізіп отыр. Адам, тұлға белгілі бір ұлттың өкілі ретінде өзінің этностық тамырларының дамуын қаншалықты қаласа, жеке тұлға ретінде адам құқықтарының мүмкіндіктерінің орындалуын соншалықты қалайды.

Егемен Қазақстан
04.06.2018 78
2

Әлемдегі гуманитарлық ой ұлттық пен адамзаттықтың қатарласа дамуының мүмкін­діктерін ашудың түрлі жолдарын қарасты­рып келді, әлі де қарастыруда. Адамзатқа төнген қауіп қандай да болмасын ұлтқа төнген қауіп болып табылады. Сондықтан өркениетті адамзат ұлттық эгоизмнің шектен шығып, әлемдік қоғамдастыққа қауіп төндіруінен сақтанады. Осының айқын дәлелі Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар. Олардың себептері байлыққа, билікке, жаңа жерлерге қызыққан импералистік топтар саясаты. Әлемдік билікке ұмтылушылар ұлттық мүдделер ұранымен адамзатты қанға бөктірді. Екі соғыста 80 миллионнан астам адам қырылып, адамзаттың эволюциялық дамуы ондаған жылдарға тежелді.

Қазір де неоимпералистік саясатты басшы­лыққа алушылар жетерлік. Олар түрлі ұрандар арқылы әлем халықтарын билеп-төстеу, дамушы мемлекеттердің байлықтары мен ресурс­тарын сору мақсатын ұстануда. Әрине орта, кіші мемлекеттер қауіпті сезініп мұндай әрекеттерге қарсы шығуда. Басым державалардың өз ішінде де адамзатты сақтау әлемдік әділетті тәртіптер орнатудың маңыздылығын түсінетін топтар баршылық. Сондықтан өркениетті, ізгілікті адамзат неоимпералистік топтардың ұлттық эгоизмді қоздыруына, халықтарды бөлшектеуіне, расистік, сионистік, шовинистік, діни радикалистік саясат жүргізуіне қарсы.

Әлемдік тәртіптерге түрлі қауіптер, қайшы­лықтар мен қатерлер өз әсерлерін тигізіп отырады. Әлемдік саясатты ішкі саясат сияқты орталық­танған билік басқармайды. Әлемдік дода алаңына қатысушылар өз мүдделеріне сәйкес қызмет етеді. Сондықтан әлемдік сая­сат­­тың тәуекелдері көп. Осыны түсінген әлемдік қоғамдастық Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған соң ұзақ талқылаулардан кейін 1945 жылы 26 қазанда Біріккен Ұлттар Ұйы­мын құрды. Негізінен АҚШ, Кеңес Одағы, Ұлыбри­тания бастамашы болған БҰҰ-ға 50 мемлекет құрылтайшы мүшелер ретінде кірді. БҰҰ-ның негізгі мақсаты – әлемдік қоғамдастықты жаһан­дық мәселелерді, қауіптерді және қайшылықтары бірлесіп шешуге жұмылдыру болды.

Қазіргі кезеңде әлемдік басым держава­лар­дың саяси элиталары жаһандық ортақ мәселелерді шеш­пейінше ешбір мемлекетте болашақ бол­майтын­дығын түсінуде. Жер планетасы қор­ғау­ды, аялауды қажет етеді. Экономикалық мақ­сат­тар, баю үшін табиғатты аяусыз пайдалану зор эко­ло­­гиялық зардаптар әкелуде. Дамушы елдер­дің кедейлене түсуі түрлі індет ауруларына, қа­йыр­­шылыққа, босқындар тасқынына себеп болуда. Басым державалардың неореалистік саяса­ты түрлі соғыстар әкелсе, діни радикализм идео­ло­гиясы экстремизм мен терроризмге жол ашуда.

БҰҰ – осы аталған жаһандық қауіптердің барлығымен айналысатын әлемдік ұйым. БҰҰ қызметі өте күрделі, сан-салалы адамзаттық мәселелер. Олардың тиімді шешімдерін табу тіптен қиын. Көптеген әлемдік қайшылық нүктелері ондаған жыл әлемдік бейбітшілікке қауіп төндіруде. Оларды шешіп тастауға БҰҰ-ның шамасы келе бермейді. Себебі қайшы­лық нүктелерінің артында әлемдік басым держава­лардың мүдделер күресі тұр.

Осындай күрделі құбылыстарды көрген кейбір сарапшылар БҰҰ қызметінен аса көп пайда жоқ, бұл ұйым өзінің миссиясын орындады, ол енді тиімді қызмет жасай алмайды деген пікірлер білдіруде. БҰҰ баламасы ретінде «Әлемдік үкімет» типіндегі жаңа ұйым құру да ұсынылуда. Біздің пікірімізше, БҰҰ-ға әзірше балама жоқ. БҰҰ жақсы болсын, жаман болсын әлемдік қайшылықтарға тоқтау салудың жолдарын талқылаудың жалғыз халықаралық алаңы болып қалуда. БҰҰ 1948 жылы қабылдаған «Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясы», 1966 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясы қабылдаған «Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық пакт», 1975 жылы Хельсинкиде қабылданған «Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық кеңесінің қорытынды актісі» сияқты маңызды халықаралық құжаттар БҰҰ-ға қазір мүше болып отырған 193 мемлекеттің әр қайсысы үшін маңызды. Адамзатқа ортақ экология, бейбітшілік, азық-түлік қауіпсіздігі, індет ауруларға қарсы күрес, терроризмді ауыздықтау, қуат көздерін тиімді пайдалану, әлемдік ақпаратты ортақтандыру, заңсыз қару сатуды тию, құлдықты болдырмау, кедейшілікпен күрес, балалар мен әйелдер құқықтарын қорғау, миграция мен демографияны реттеу сияқты жаһанданған әлемге тән мәселелердің барлығын талқылайтын жалпыадамзаттық құндылықтар мен мәселелер алаңы БҰҰ болып отыр. Сондықтан Қазақстан Республикасы БҰҰ-да ерекше белсенділік көрсетуде.

Елбасы Қазақстан  1992 жылдың 2 наурызынан бастап БҰҰ-ның  мүшесі бола салысымен бұл ұйымды елдің бейбітсүйгіш, ынтымақтасу саясатын насихаттау мінберіне айналдырды. Ядролық қарудан бас тарту, терроризмге қарсы күрес, әлемді экологиялық сауықтыру, балама қуат көздері, Сирия дағдарысын шешу сияқты жаһандық мәселелердің шешілу жолдарын және тетіктерін Елбасы үнемі әлемдік қоғамдастық назарына ұсынумен келеді.

Сайын БОРБАСОВ,
саяси ғылымдар докторы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.09.2018

Абылай ханның қара жолы - солтүстік пен оңтүстікті байланыстырған ең төте жол

23.09.2018

Павлодарда «Ертіс» футбол клубының атауын латын қарпіне көшіру ұсынылды

23.09.2018

Фильмдер қашан түрлі-түске бояла бастады?

23.09.2018

Туған жерін сүйе алмаған, сүйе алар ма туған елін?

23.09.2018

Түркістанда халықаралық деңгейдегі инвестициялық және туристік форум өтеді

23.09.2018

Әдет қалыптастыру оңай ма?

23.09.2018

Тіл ықылассыз істі емес, періште көңілді ұнатады

23.09.2018

«Әкім Тарази шығармашылығының феномені» халықаралық ғылыми-практикалық конференциясы өтті

23.09.2018

Қостанайда екі полицей жол бойында әйелді ажалдан аман алып қалды

23.09.2018

Павлодарға Дүниежүзілік Украиндар конгресінің президенті Евгений Чолий келді

23.09.2018

Балалар Евровидениесінде еліміздің намысын Даниэла Төлешова қорғайтын болды

23.09.2018

Энтони Джошуа ресейлік боксшы Александр Поветкинді жеңді

23.09.2018

Астанада ТҚО объектілерді қорғаудың цифрлық басқару жүйесі ұсынылды

23.09.2018

Екібастұзда алғашқы STEM-зертханасы ашылды

23.09.2018

Маңғыстауда VI Халық спорты ойындары басталды

23.09.2018

Астаналықтар заң мәселесі бойынша тегін кеңес алды

23.09.2018

Ақтауда триатлоннан Қазақстан Кубогының финалы басталды

22.09.2018

Жалпықалалық сенбілікте 9 мыңнан астам ағаш егілді

22.09.2018

Мақтаарал ауданында «Жасыл ел» жастардың еңбек жасақтары жұмысын бастады

22.09.2018

«Балалар Евровидениесі» байқауының жеңімпазы анықталмақ

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу