Қызды тәрбиелеу – ұлтты тәрбиелеу

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Қа­зақ мемлекеттік қыз­дар педагогикалық уни­вер­ситетіне кел­генінде «Бір қызды тәрбиелеу – бір ұлтты тәрбиелеумен бірдей» деп, оқу орнының алдына нақты міндеттер қойған болатын. Тағы­лымды тәрбие мен өрісті бі­лім­нің іргелі ордасы, көзіқарақты зиялы қа­уым «ізеттілік пен үлгі-өне­ге отауы» деп атайтын Қыз­дар университеті қазақстандық патрио­тизмді, Елбасы­ның «Мәң­гілік ел» жалпы­ұлттық идеясын бас­ты бағдар ретінде ұстайды.

Егемен Қазақстан
04.06.2018 4526
2

Өркениетті мемлекеттер санатына қосылуда адамгершілік-этикалық идеялар көрініс тап­қан қазақ халқының рухани мәдениетін зерттеу, тәрбиедегі озық дәстүрлерін қоғам талабын ескере отырып зерделеу көкейкесті мәселенің бірі болып отыр. Бұл туралы Ел­басы «Қазақстанның бірегей халықтарының ұлтаралық және мәдениетаралық ынтымағы мен жетілуін қамтамасыз ете отырып, қазақ халқының көп ғасырлық дәстүрлерін, тілі мен мәдениетін сақтаймыз және дамыта түсеміз», деп атап өткен болатын.

Кейінгі жылдары қоғамдағы келеңсіз жайттар мен оқыс оқиғалар, бүгінгі тәрбие са­ла­сындағы инновациялық көзқарасты педагогикада­ жү­йелі түрде пайдалануға бай­­ланысты тиімді идеяның бол­мауы адамгершілік, мо­ральдық-этикалық тәрбиені дағдарысқа әкелуде. Бұл мәселенің шешімін ғасырлар бойы өзектілігін жоғалтпаған, керісінше әр өзгеріске байланысты жетіліп отырған қа­зақтың озық моральдық-эти­калық дәстүрлерінен іздестіру қажет. Өйткені озық этикалық дәстүрлерінің негізі болып қаланған гуманистік идеялар – адамгершіліктің басты құндылықтарымен байланыс­ты және адамзат моралінің негіздерін мағыналы түрде жан-жақты меңгеруде, адамдар арасында таза адами қарым-қатынасты тәрбиелеуде жетекші құралдардың бірі.

Маман даярлау заман ағы­мына қарай жан-жақты кәсіби құзыреттілігін шыңдауды қа­жет етеді. Әлемдегі бедел­ді уни­верситеттердің тәжірибе­леріне сүйенер болсақ, ұстаз дайындаумен шектелмей, қо­ғамға қажетті маман даярлауымыз керек. Бұл біз дайындап отырған мамандардың жұмыс берушілердің ғана емес, қоғам талаптарына да сай келуін қамтамасыз етеді. Бүгінгі өзге­рістер – әлем тарихындағы жа­ңа мүмкіндіктер мен жа­ңа­шылдықтар дәуірі. Қыздар университетінде заман көшіне ілесу мақсатында жүйелі жұ­мыс жүргізілуде. Тағылымға толы іс-шаралар арқылы қазақ хал­­қының әдет-ғұрып, салт-дәстүрлерін дәріптеп, қаракөз қыздарды құндылықтар мен ізгі қасиеттерге баулып, ар та­за­лығын жоғары ұстайтын тұлға, қоғам қажеттілігін қана­ғаттандыратын ұстаз маман да-
йындауды мақсат етіп келеміз. Ұлтымыздың ұлылығын ұлық­тайтын ұғымдардың бірі – этика. Әр елдің орналасу аймағына, тіршілік салтына, өмір сүру дағдыларына байланысты ортақ мінез-құлық ережелері, жүріс-тұрысы, тыныс-тіршілігі қалып­тасады.

Қазақ халқы қай кезеңде болсын қыз тәрбиесіне жете мән берген. Мәдениеттілікті идеалға бағдарлау арқылы, яғни халыққа сыйлы адамдардың өнегелі ісін, рухани адамгершілік мә­дениетін, беделі мен мінез-құлқын, білімі мен қабілетін, қарым-қатынас мәдениетін үлгі ету арқылы қалыптастырған. Идеалды күнделікті өмірге қажетті басты бағдардың бірі деп есептеген. Мысалы, «Қозы Көрпеш – Баян сұлу», «Айман – Шолпан», «Қыз Жібек» жырлары арқылы қазақ қыздарының бейнесін, моральдық келбетін, мінез-құлқын, жүріс-тұрысын, киім киісін, өзара қарым-қатынасын өнеге етсе, Домалақ ана туралы аңызда қазақ әйел­деріне тән даналықты, ұстам­дылықты, сезімталдықты, тап­­­қырлықты үлгі тұтуға ша­қыр­ған. Дана халқымыз қыз тәрбиесінде күнделікті тұрмыс-тіршілігіндегі және қоғамдағы адамгершілікті моральдық-этикалық мәдени қарым-қа­тынасқа аса мән берген. От­басы, туыстар арасындағы қарым-қатынастың адам санасына, мінез-құлқына, ішкі және сыртқы мәдениетінің қалыптасуына әсерінің мол екенін жете түсінген. Мәселен, әке мен баланың, ана мен қыздың, әке мен қыздың, келін мен қайын ененің, келін мен атаның, нағашы мен жиеннің, күйеу мен қайын ененің, бажалардың, жезделердің, бөлелердің арасындағы өте нәзік жарасымды қарым-қатынас моральдық мәдениеттің негізін қалауда үлкен рөл атқарған десе артық болмайды. Жас келіннің Тотым, Айнам, Сері жігіт, Ер­ке­жан сияқты ат қоюының өзі алдыңғыларға құрмет, кейін­гілерге ізет көрсету болса, Өзен­бай, Қамысбай, Қойшыбай, Бә­кібай, Қасқырбай есімді қайын ағалардың есімдерін атаудан қашқақтап, қасқыр жарып кеткен қойды бауыздап алу үшін қасындағы кішкентай қайнысын ауылға жұмсаған жеңгенің: «Сарқыраманың ар жағында, сылдыраманың бер жағында, маңыраманы ұлыма жарып кетті, қынамадан жаныманы әкелсін» деуінен, біріншіден, әдеп­тіліктің, ізеттілік пен сый­ластықтың белгісін көр­сек, екіншіден, ойының ұшқыр­лығын, тапқырлығын, сөзге зеректігін байқаймыз.

Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті – еліміздегі бірден-бір тек қыздар оқитын жоғары оқу орны. Орталық Азия аймағында мұндай оқу орны жоқ. Әлемде де саусақпен санарлықтай. Заңғар жазушы Мұхтар Әуезов «Тәңір жазса, бұл институт болашақ қазақ қыздарының шамшырағына айналады. Осы шамшырақтың жарық сәу­лесі сөнбесін дейік» деген пайымы 75 жылға жуық та­рихы бар университеттің өзіндік ерекшелігі мен маңызын айғақтап тұрғандай. Қазір мұнда студенттердің сапалы білім алып, ғылыммен, өнермен, спортпен айналысуы үшін, олар­дың бойында халқымыздың ұлттық құндылықтарын дарыту орайында бірқатар жұмыс атқарылып, отандық жоғары оқу орындары арасында үлкен беделге ие болып отырғаны көңілге қуаныш ұялатады. Қыз­дар университетінің басты ерекшелігі білім беруде ұлттық құндылықтарды басшылыққа ала білуі дер едім. Қазақтың «Ұлтыңды тәрбиелеймін десең – қызыңды тәрбиеле» деген сөзінің астарында үлкен мән-мағына жатыр. Қыз – болашақ ана, қыз – отбасының ұйытқысы, қыз – асыл жар. Бүгінде ұрпақ тәрбиешісі ретінде әспеттелер болашақ мұғалімдерді ата-анасынан алған тәрбиесін оқу ордасындағы тәрбиемен шебер сабақтастыра білу кез келген білім ордасында кездесе бермейді. Ұжым ғұлама ғалым әл-Фарабидің «Тәрбиесіз берілген білім – адамзаттың қас жауы» деген дана сөзін басты ұстаным ретінде пайдаланады.

Оқу орнында гендерлік сая­сат бойынша іргелі жұмыс атқарылуда. Әйелдердің сая­си көшбасшылығы уақыт өткен сайын айқындалып ке­леді. Қоғам мен мемлекет тарапынан нәзік жандылардың белсенділіктері мен саяси ық­палдастықтарына сенім жо­ғары деңгейде көрініс табуда. Осы орайда университет жанында Әлеуметтік және гендерлік ғылыми-зерттеулер институты қызмет атқарады. Осы тақілеттес ғылыми орталық ТМД аумағында жалғыз екенін ерекше атап өткен ләзім. Институттың стратегиялық мақсаты – 2018-2021 жылдарға арналған ғылыми-зерттеу жұмыстарын 2015 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясының 70 сессиясында қабылдаған Тұрақты даму мақсаттарының «Барлық әйелдер мен қыз балалардың гендерлік теңдігін қамтамасыз ету және құқықтары мен мүм­кіншіліктер ауқымын кеңейту» туралы 5-ші мақсаты бойынша жүзеге асыру. Институт гендерлік теңдік идея­сын дамытуды білікті педагог кадрларын дайындау және ғылыми-зерттеулер арқылы іске асырады. Университетте «Қа­зақ аруы» атты курс оқу үде­рісіне енгізілген. Ұлт бола­шағын тәрбиелеуге сүбелі үлес қосатын болашақ мұғалімдердің сан қырлы болуына, қоғамдағы әлеуметтік және отбасындағы этноәлеуметтік рөлдерді мүл­тіксіз атқаруына себепкер болуына «Қазақ аруы» курсының тигізер септігі зор деп ойлаймыз. Бүгінгі талапқа сай тұлғаны қалыптастырудың өлшемдері басқаша. Құндылықтар да өзгеріп барады. Ақыл да анадан дариды, дана да әйелден туа­ды. Қыз бала тәрбиесін ұрпақ тәрбиесі деп қараған ләзім. Бүгінгі қазақ бойжеткендері ертеңгі еріне адал жар, перзент­терінің салиқалы анасы. Олар­дың бойында тағылымды тәр­бие болғанын қалайтынымыз белгілі. Сондықтан рухани құн­­дылықтарымызды сақтай отырып, өнеркәсіптік революция заманының ерекшелігін игерген ұстаз тәрбиелеу – уни­верситеттің басты бағдары. Қазір оқу орнында 38 ұйым қыз­мет атқарады. Қыздар уни­верситетінің студенттері адам­гершілігі жоғары тұлға ретінде түрлі қоғамдық, қайырымдылық акцияларға белсенді қатысады. Болашақ әлеуметтік қыз­мет­керлер, психологтар, дефектологтар, музыкалық білім беру мұғалімдері Алматы қаласын­дағы Аналар үйлерінде жүйелі түрде ақысыз негізде қызмет көрсетеді. Сондай-ақ оқу орны студенттерінің бастамасымен қайырымдылық жәрмеңкелері тұрақты ұйымдастырылады. Іс-шараның басты мақсаты – университет ұжымы мен студенттерінің санасына мейі­рім­ділік, сүйіспеншілік, қайы­рымдылық сияқты ізгі ұғым­дарды қалыптастыру.

Жаңа мыңжылдықта білімі мен білігі үйлескен мамандар­дың бәсі басым болмақ. Мұ­ны уақыттың өзі айқындап отыр. Отандық жоғары оқу орын­дарының алдында ой-өрісі дамыған, талантты, зерделі және ұлтжанды ұрпақ тәрбиелеу міндеті тұр. Осынау ауқымды жауапкершілікті абыроймен атқару педагогтарға жүктелген мәртебелі міндет. Дамудың даңғыл жолына бағыт алған болашағы баянды елдің өрісі қашанда білікті де саналы ұрпағымен кеңеймек. Өскелең жасты еліміздің тұтқасы, қата­ры­ның көшбасшысы етіп тәр­биелеу – ғасырға жуық үздік­сіз кадр даярлап келе жатқан Қыздар университетінің басты бағ­дары.

Гаухар АЛДАМБЕРГЕНОВА,

Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің ректоры, педагогика ғылымдарының докторы, профессор

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

19.09.2018

Шыны зауытында 4 нысанның жұмысы жүріп жатыр

19.09.2018

Жанат Шаймерденов  «Сырбар» Сыртқы барлау қызметі директорының орынбасары болып тағайындалды

19.09.2018

Алматыда «ANQ 2018» XVI Азия Сапа Конгресі өтуде

19.09.2018

Мәулен Әшімбаев арнайы сапармен Алматы қаласына барды

19.09.2018

Білім жарысында болашақ экономистер

19.09.2018

Петропавлда жылу беру маусымы басталды

19.09.2018

Астанада әлемдегі бастапқы денсаулық сақтауды дамыту декларациясы қабылданады

19.09.2018

«Барыс» Омбының «Авангард» клубынан 3:4 есебімен ұтылды

19.09.2018

Қостанайлық  спортшы қыз Азия мен Океания чемпионатынан қос алтын медаль әкелді

19.09.2018

Көп көрсеткішке көңіл толмайды

19.09.2018

Елбасы Есеп комитетінің төрайымы Наталья Годунованы қабылдады

19.09.2018

Аралдағы жатақхана туралы ақпарат негізсіз

19.09.2018

Оралда Құрманғазы Сағырбайұлының мерейтойы аясында республикалық конференция өтті

19.09.2018

Өскеменде Қазыбек би даңғылы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу