«Біреу тойып секіреді...»

Қасиетті Құран Кәрімде: «Ішіңдер, жеңдер, бірақ ысырап қылмаңдар. Шын­­дығында, Алла Тағала ысырап қы­лушыларды сүймейді», – делінген [Ағраф сүресі 31 аят]. Құлқынның құды­ғына құмығып, ысырап етушілерді Жа­ра­тушы иеміздің өзі жаратпайтынын, «Құт­қаратын үш нәрсенің бірі – бар кезде де, жоқ кезде де, байлықта да, кедей­лікте де үнем­деушілік» (Бәйһақи) екенін ислам ғұла­малары жазбаларынан жиі кездес­тір­генімізбен, қазіргі дүниенің кепиетіне қарап тұрсаң, кейде соны қапысыз орын­дауға адам баласына Ұлы Абайдың: «Бес асыл іс» өлеңіндегі:
 «Өсек, өтірік, мақтаншақ, 
 Еріншек, бекер мал шашпақ –
 Бес дұшпаның, білсеңіз...» деген қара­пайым ғана қағидасын көкейге қон­дыруы жетіспей тұратындай көрінеді.

Егемен Қазақстан
06.06.2018 2100
2

Үйіңіздің жанындағы қоқыс тастайтын жәшіктердің жаны бейберекет шашылған ас атасы – нанға толы. Обал-ақ! Бұл маңда­ғы қаңғыған ит пен мысық кафелердің жуын­дысынан жұғын іздейді. Ұшып жүр­ген құс екеш құсқа дейін тұмсығымен нұқып-нұқып, майлылау азыққа аңсары ауған сыңай танытады. Олар да тойынған. Жемейді... Мұндайда анамыздан бала күнімізде естіген: «Е, қарақтарым, наннан үлкен ас жоқ. Нанды қадірлеңдер. Жерде нан жатса, қолдарыңмен алып жоғары көтеріп қойыңдар. Осы бір үзім нанға зар болып, талай қазақ көз жұмған ашаршылық нәубетін Құдай енді кейінгі ұрпақтың басына ешқашан бермесін» деген ақыл-кеңесі, дастарқандағы нанның қиқымын тастамай, алақанымен аялай теріп отыратын ғибратты бейнесі санаға берік ұялап, әркез астамшылық пен тоқмейілсудің құрбаны болудан сақтап келеді. Аралап талай жердің дәмін татқанда да анамның шоққа көміп пісірген таба нанының сондағы тіл үйірер тәттілігіне бірде-бір елдің асыл асы тең келмеген.

Кейде «Адамдар неге бұлай тойынып, тоқырауға ұшырауда, рухани азып-тозудың себебі неде?» деген сұрақ көмекейге көл­денең кептеледі. Дүкеннен дайын күйіндегі нанды сатып алып жеген ұрпақ мұның қадір-қасиетін бұрынғылардай қайдан сезінсін? Малдың қиын ойып, даладағы отқа жүзі шыжғырылып отырып табаға пісірсе, найсаптардың нанды оңды-солды қоқысқа лақтырып тастағандарын көрер ем. Дейсің. Күйінесің. Күбірлейсің. 

...Еркіндік аңсаған ата-бабаларымыздың арман-тілегі орындалып, тәуелсіздікке, тоқшылық заманға қол жеткіздік, қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған заманда өмір сүріп жатырмыз. Тәубе, дерлік жағдай. Бірақ «Аштықта жеген құйқаны тоқтықта ұмы­татынымыз» қандай жаман. Шаш етектен қарызға батып той өткізу, несиеге қымбат көлік мініп, құндыз тон кию секілді құлқынның құлына айналу мен мақсатсыз мал шашпақтың жағалай жалпының дертіне айналуы төбе құйқаңды шымырлатады. Анада әлеуметтік желі арқылы бір байшыкештің баласының үйлену тойына арнап әзірлеген ғаламат қымбат тортын көзіміз шалып қалды. Бағасы сойқан енді. «Біреу тойып секіреді, біреу тоңып секіреді» демекші, астамшылықтың мұнан асқан сорақы көрінісі жоқ-ау, сірә. Тойханалар қып-қызыл ақша табудың әлімсақтан қайнар көзіне айналып кетті. Қысы-жазы оған кезекке тұруға сабылған жұрттың нөпірі еш толастамайды. Орта есеппен алғанда, бір тойдан бір миллион теңге түсіретін тойханалар бар екен. Асабаға, әнші, бишіге бөлек ақша төленеді. Сыйлы қонақтарға ат мінгізіп, шапан жабу тәрізді құрмет көрсету жоралғылары тағы бар. Қарап отырсаңыз, осыларға қыруар қаржы төгіледі. Бұл жерде ата-бабаларымыздың ежелден келе жатқан әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрі тамырына түбегейлі балта шауып тастамақ емеспіз, той-томалақ – қазақтың қашаннан қазынасы ғой, біздің тілге тиек етіп отырғанымыз, әркім өзінің көрпесіне қарай көсілсе екен деген әңгіме. Айналып келгенде, сондай ысырапқа, ынсапсыз қарекетке жол берудің салдарынан халықтың ырыс-ырзығы кеміп, нанына ықыласының азайып кеткенін айту. 

Бейімбет Майлиннің «Күлпашын» оқы­ғанда көзіне жас алмаған мектеп оқушысы кемде-кем шығар. Мұндағы: 

«– Қарағым, Қалижан, тұр!..

Төніп келіп Қалиды сүйейін деп ұмтыл­ғанда, көзі Мақтымның көзіне түсіп кетті: көзі адырайып, аузы ашылып, тісі ақсиып жатыр екен!..

Күлпаш шошып:

– Әй... – деді.

Бұдан кейін не болғанын өзі де білмей өліп жатқан байы мен баласын құшақтай құлады» деген жолдар жүректі елжіретіп, маңдайдың тамырын солқылдатып жібе­ретін еді. Алдағы уақытта аштықтың құр­бан­дарына орай әдеби шығармалардың кейіп­керлеріне арнап ескерткіш орнататын болсақ, оған дәл осы Күлпаштың бейнесі әбден лайық-ақ. Балаларға ашаршылық туралы бір сабақты сол ескерткіштің түбінде тұрып өтсе, кейінгі ұрпақ үшін бұл әсерлірек әрі үлкен тәрбие сағаты болар еді-ау. Нан қадірін бағалатудың, ысырапсыз тұрмысқа бейімдеудің мұнан басқа тағы қандай ащы амалы бар?! 
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

«Хат қоржын» (20.09.2018)

20.09.2018

Еурокомиссия Амазонға қатысты антимонополиялық тексерулерін бастауы мүмкін

20.09.2018

Әлеуметтік мәртебесі рәсімделеді

20.09.2018

Көкірек көзіміз қайтсек ашылады?

20.09.2018

Оралда бұқаралық домбыра тартудан рекорд жасалды

20.09.2018

Ұлттық ұлан командирлері біліктілігін шыңдады

20.09.2018

Қызылордада «Үздік анықтаушы» анықталды

20.09.2018

Балуандар Бухаресте бақ сынайды

20.09.2018

Кенияда жаттығып жүрген қазақ қызы

20.09.2018

Ақын Сараның 165 жылдығына арналған айтыс өтті

20.09.2018

Кинематографияға қатысты құжат мақұлданды

20.09.2018

Қостанай университетінде ғалым Тобыл Дәулетбаев аудиториясы ашылды

20.09.2018

Қуатты қорғаныс көліктеріне сұраныс бар

20.09.2018

Жолақыны SMS немесе QR-кодтар арқылы төлеудің нәтижелері

20.09.2018

Интернеттегі шабуылдар үдеп барады

20.09.2018

Қостанайда математикалық білім беруге арналған «дөңгелек үстел» өтті

20.09.2018

Интеграция мәселелері талқыланды

20.09.2018

Головкинге келесі кездесуде кім қарсылас болуы мүмкін?

20.09.2018

Қалам ұшындағы аманат

20.09.2018

Мағжан поэзиясындағы Ұлы Дала рухы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу