«Біреу тойып секіреді...»

Қасиетті Құран Кәрімде: «Ішіңдер, жеңдер, бірақ ысырап қылмаңдар. Шын­­дығында, Алла Тағала ысырап қы­лушыларды сүймейді», – делінген [Ағраф сүресі 31 аят]. Құлқынның құды­ғына құмығып, ысырап етушілерді Жа­ра­тушы иеміздің өзі жаратпайтынын, «Құт­қаратын үш нәрсенің бірі – бар кезде де, жоқ кезде де, байлықта да, кедей­лікте де үнем­деушілік» (Бәйһақи) екенін ислам ғұла­малары жазбаларынан жиі кездес­тір­генімізбен, қазіргі дүниенің кепиетіне қарап тұрсаң, кейде соны қапысыз орын­дауға адам баласына Ұлы Абайдың: «Бес асыл іс» өлеңіндегі:
 «Өсек, өтірік, мақтаншақ, 
 Еріншек, бекер мал шашпақ –
 Бес дұшпаның, білсеңіз...» деген қара­пайым ғана қағидасын көкейге қон­дыруы жетіспей тұратындай көрінеді.

Егемен Қазақстан
06.06.2018 2191
2

Үйіңіздің жанындағы қоқыс тастайтын жәшіктердің жаны бейберекет шашылған ас атасы – нанға толы. Обал-ақ! Бұл маңда­ғы қаңғыған ит пен мысық кафелердің жуын­дысынан жұғын іздейді. Ұшып жүр­ген құс екеш құсқа дейін тұмсығымен нұқып-нұқып, майлылау азыққа аңсары ауған сыңай танытады. Олар да тойынған. Жемейді... Мұндайда анамыздан бала күнімізде естіген: «Е, қарақтарым, наннан үлкен ас жоқ. Нанды қадірлеңдер. Жерде нан жатса, қолдарыңмен алып жоғары көтеріп қойыңдар. Осы бір үзім нанға зар болып, талай қазақ көз жұмған ашаршылық нәубетін Құдай енді кейінгі ұрпақтың басына ешқашан бермесін» деген ақыл-кеңесі, дастарқандағы нанның қиқымын тастамай, алақанымен аялай теріп отыратын ғибратты бейнесі санаға берік ұялап, әркез астамшылық пен тоқмейілсудің құрбаны болудан сақтап келеді. Аралап талай жердің дәмін татқанда да анамның шоққа көміп пісірген таба нанының сондағы тіл үйірер тәттілігіне бірде-бір елдің асыл асы тең келмеген.

Кейде «Адамдар неге бұлай тойынып, тоқырауға ұшырауда, рухани азып-тозудың себебі неде?» деген сұрақ көмекейге көл­денең кептеледі. Дүкеннен дайын күйіндегі нанды сатып алып жеген ұрпақ мұның қадір-қасиетін бұрынғылардай қайдан сезінсін? Малдың қиын ойып, даладағы отқа жүзі шыжғырылып отырып табаға пісірсе, найсаптардың нанды оңды-солды қоқысқа лақтырып тастағандарын көрер ем. Дейсің. Күйінесің. Күбірлейсің. 

...Еркіндік аңсаған ата-бабаларымыздың арман-тілегі орындалып, тәуелсіздікке, тоқшылық заманға қол жеткіздік, қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған заманда өмір сүріп жатырмыз. Тәубе, дерлік жағдай. Бірақ «Аштықта жеген құйқаны тоқтықта ұмы­татынымыз» қандай жаман. Шаш етектен қарызға батып той өткізу, несиеге қымбат көлік мініп, құндыз тон кию секілді құлқынның құлына айналу мен мақсатсыз мал шашпақтың жағалай жалпының дертіне айналуы төбе құйқаңды шымырлатады. Анада әлеуметтік желі арқылы бір байшыкештің баласының үйлену тойына арнап әзірлеген ғаламат қымбат тортын көзіміз шалып қалды. Бағасы сойқан енді. «Біреу тойып секіреді, біреу тоңып секіреді» демекші, астамшылықтың мұнан асқан сорақы көрінісі жоқ-ау, сірә. Тойханалар қып-қызыл ақша табудың әлімсақтан қайнар көзіне айналып кетті. Қысы-жазы оған кезекке тұруға сабылған жұрттың нөпірі еш толастамайды. Орта есеппен алғанда, бір тойдан бір миллион теңге түсіретін тойханалар бар екен. Асабаға, әнші, бишіге бөлек ақша төленеді. Сыйлы қонақтарға ат мінгізіп, шапан жабу тәрізді құрмет көрсету жоралғылары тағы бар. Қарап отырсаңыз, осыларға қыруар қаржы төгіледі. Бұл жерде ата-бабаларымыздың ежелден келе жатқан әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрі тамырына түбегейлі балта шауып тастамақ емеспіз, той-томалақ – қазақтың қашаннан қазынасы ғой, біздің тілге тиек етіп отырғанымыз, әркім өзінің көрпесіне қарай көсілсе екен деген әңгіме. Айналып келгенде, сондай ысырапқа, ынсапсыз қарекетке жол берудің салдарынан халықтың ырыс-ырзығы кеміп, нанына ықыласының азайып кеткенін айту. 

Бейімбет Майлиннің «Күлпашын» оқы­ғанда көзіне жас алмаған мектеп оқушысы кемде-кем шығар. Мұндағы: 

«– Қарағым, Қалижан, тұр!..

Төніп келіп Қалиды сүйейін деп ұмтыл­ғанда, көзі Мақтымның көзіне түсіп кетті: көзі адырайып, аузы ашылып, тісі ақсиып жатыр екен!..

Күлпаш шошып:

– Әй... – деді.

Бұдан кейін не болғанын өзі де білмей өліп жатқан байы мен баласын құшақтай құлады» деген жолдар жүректі елжіретіп, маңдайдың тамырын солқылдатып жібе­ретін еді. Алдағы уақытта аштықтың құр­бан­дарына орай әдеби шығармалардың кейіп­керлеріне арнап ескерткіш орнататын болсақ, оған дәл осы Күлпаштың бейнесі әбден лайық-ақ. Балаларға ашаршылық туралы бір сабақты сол ескерткіштің түбінде тұрып өтсе, кейінгі ұрпақ үшін бұл әсерлірек әрі үлкен тәрбие сағаты болар еді-ау. Нан қадірін бағалатудың, ысырапсыз тұрмысқа бейімдеудің мұнан басқа тағы қандай ащы амалы бар?! 
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

16.11.2018

Алматыда белгілі сахна суретшісі Мұрат Сапаровтың көрмесі өтті

16.11.2018

ШҚО Зайсан ауданында Баймұрат батырға ескерткіш қойылды

16.11.2018

Қ. Тоқаев халықаралық кездесулер өткізді

16.11.2018

​Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

16.11.2018

Үнді бизнесмендеріне Қазақстандағы инвестициялық жобалар ұсынылды

16.11.2018

Д.Кәлетаев Батыс Қазақстан облысында өтіп жатқан Азаматтық Форумның жұмысына қатысты

16.11.2018

Қазпошта 111 франчайзинг нүктесін ашты

16.11.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

16.11.2018

Астанада жасөспірімдер олимпиадасының жеңімпаздарына құрмет көрсетті

16.11.2018

Шымкенттен Дубайға ұшатын рейс ашылады

16.11.2018

Шымкентте Қазақстан – Өзбекстан бірінші аймақаралық форумы өтті

16.11.2018

Қостанайлық полицейлер жедел-профилактикалық шара кезінде мал ұрлығын ашты

16.11.2018

Соңғы 10 айдағы салықтық түсімдер бойынша жұмыс қорытындыланды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу