Жүз жасаудың жұмбағы неде?

Ұзақ өмір сүрудің құпиясы неде екенін білу үшін адамзаттың бас қатырғанына да талай жылдардың жүзі болды. Осы мәселеге қатысты айтылатын ақыл-кеңестер де өте көп. 

Егемен Қазақстан
11.06.2018 1525

Біреулер тамақты аз ішу керек десе, енді біреулер бұйырған дәмнен бас тартпа, тек тым шектен шығып кетпесең болды деп білгішсиді. Енді біреулер арақ-шарап ішу мен темекі шегуден бас тартып, спортпен айналыссаң ұзақ жасайсың деп ақыл айтады. Бірақ қанша талпынғанмен осы күнге дейін бірде-бір оқымысты ұзақ жасаудың негізгі себебін анықтай алған жоқ. Егер өмірден алынған кейбір деректерге жүгінер болсақ, бұл орайда шындықтың түбіне жету тіптен де мүмкін емес сияқты.

Сонымен деректер не дейді?

«Менің ұзақ жасауымның құпиясы өзімді еркектерден алыс ұстауымда. Олардан пайдадан гөрі зиян көбірек», депті 109 жыл өмір сүрген Шотландияның ең кәрі тұрғыны Джесси Галлан 2015 жылы. Өзі кедей отбасында дүниеге келіп, 13 жасынан бас­тап жұмыс істеген. Ешқашан тұрмысқа шықпаған, сондықтан әрине, балалары да болмаған. 

Биылғы жылдың сәуір айында 106 жасқа толуын атап өткен британдық Мэделайн Дай да осындай көзқараста көрінеді. «Ешқашан еркектерге қараған емеспін, сол себепті де осы жасқа жетіп отырмын», деп әзілдейді екен өзі. Ол да өмір бойы дене еңбегімен айналысқан.

Әлемдегі ең кәрі әйел саналатын 117 жастағы италиялық әйел Эмма Морано да жалғызбастылықтың пайдасы көп деп есептейтіндердің қатарында. Дегенмен, туған-туыстарының күштеуімен Эммаға 26 жасында тұрмысқа шығуға тура келген. Бірақ арада оншақты жыл өткенде оның баласы қайтыс болады, осы оқиғадан соң бір жылдан кейін ол күйеуін үйден қуып шығады. Содан қайтып тұрмысқа шықпаған. Бір қызығы, Эмма Морано күн сайын үш дана шикі жұмыртқа ішіп отырған. Сөйтсе, анемияға пайдалы деп дәрігер сондай кеңес беріпті. Осылайша ол бүкіл өмірінде жүз мың данадан астам жұмыртқа ішкен екен.

Ұзақ жасағандардың тамақ ішулері, яғни диета сақтаулары да әрқалай болған. Мәселен, 117 жастағы ямайкалық Вайолет Мосс Браун шошқа еті мен құс етін ешқашан жемегенін, жүз жасар америкалық әйел Флоренс Беарс пісірілген шұжықты мүлде ұнатпағанын, Франциядағы ең кәрі әйел, 2017 жылы жүз жылдығын атап өткен Мари-Лу Вирт дәрумендерді жек көргенін айтқан. Ешқашан жеміс-жидек жемегенін, сүт пен йогуртты пайдаланбағанын, негізінен су ішіп, сонымен бірге «ащы судан» аздап татып тұрғанын айтқан да дәл осы әйел.

Керісінше, 116 жасқа келіп 2013 жылы дүниеден өткен жапониялық Дзироэмон Кимура тағамның кез келген түрінен, соның ішінде шошқа еті мен шұжықтан да бас тартпағанын, бірақ тамақты шамадан артық жемегенін айтқан.

Ал, оңтүстікафрикалық Фреди Блюм болса алкагольді ішімдік ішіп, сонымен бірге темекі шегуде де өзіне ешқандай шектеу қоймаған. Кейін келе ішуді тоқтатқанымен, шылым тартуды қоя алмаған көрінеді. Блюм­ның жасы бүгінде 115-те, үлгірсем темекіні әлі де болса қоятын шығармын деп әзілдейді екен өзі.

112 жастағы америкалық Ричард Овертон әрбір атқан таңды төрт стақан вискимен бас­тайды екен. Ол аз десеңіз, күні бойы шылым тартып, бурбон қосылған кофе ішеді де, кешке қарай өзі ұнататын балмұздаққа ауыз салатын дағдысы болған.

Нью-Джерси штатының ең кәрі тұрғыны болып есептелген Агнес Фентон өзінің ұзақ жасауының сыры спиртті ішімдік ішуде деп білген. Өзінің айтуынша, ол 40 жасынан бастап күн сайын үш стақан сыра мен бір стақан арақ ішіп отырған. Оның сыртында ол ұйқыны және Құдайға құлшылық етуді жақсы көрген. Тіпті әбден қартайған шағын­да да оның денсаулығы еш сыр бермепті.

Тарихтағы ең кәрі әйел, 1997 жылы 122 жасында қайтыс болған франциялық Жанна Кельман апта сайын бір кило шоколад жеп отырған. Ал  2017 жылы жүз жылдығын той­лаған Дороти Флетчер күн сайын фастфудпен тамақтанған. Оның пайымдауынша, ұзақ өмір сүрудің сыры чисбургерде көрінеді.

Бүгінде 112 жасқа келген Непал тұрғыны Батули Ламияхане темекі шегуді 17 жасында бастаған. Сөйте тұра өзі әлі күнге дейін шылымды паровозша бұрқыратады. Диета мен темекінің ұзақ өмір сүруге еш қатысы жоқ. Ең бастысы, дұрыс көңіл-күйде жүріп, стрестің пайда болуынан сақтану керек деп есептейді ол. Оның айтуынша, адам еште­ңеге алаңдамай, белсенді және бақытты өмір сүруге тырысуы қажет. Сонда өмір жасың да ұзақ болады. 

Әрине бұл айтылғандарға қарап ұзақ жасау үшін арақ ішіп, темекі шегу керек деген қате түсінік тумауы тиіс. Сол сияқты тамақты талғап ішу де денсаулыққа онша әсер ете қоймайды деген пікір бар. Біздің ойы­мызша, ең бастысы, әр нәрсенің шегін біліп, зиянды дағдыларға салынбай, дұрыс өмір сүре білу қажет.

Қазақстанда да халықтың орташа өмір сүру жасын ұзарту бағытында нақты шаралар қолға алынуда. Осы орайда арнайы «Денсаулық» бағдарламасы да қабылданды. Олай болса, біз келтірген мысалдар ел аза­мат­тарының ұзақ өмір сүрулеріне септігін тигізіп жатса нұр үстіне нұр...

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.08.2018

Қазақстан 2019 жылы 5G интернетке қол жеткізеді

15.08.2018

Мемлекет басшысы Италия Республикасының Президентіне көңіл айту жеделхатын жолдады

15.08.2018

Бақытжан Сағынтаев денсаулық сақтау саласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

15.08.2018

БҚО: Шалқар көлінде 4 адамды құтқарылды

15.08.2018

«Хат қоржын»

15.08.2018

Елбасы Парламент Сенатының төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаевты қабылдады

15.08.2018

Сақтандыру шарттарын 2019 жылдан бастап онлайн режимде жасауға болады

15.08.2018

Түріктер «Қазақфильмнің» туындыларын көрсетпек

15.08.2018

Алдағы тәулікте күн суытады

15.08.2018

Астананың апорты

15.08.2018

«Егеменнің» қолдауымен «Ұлы Дала рухы» фотокөрмесі өтті

15.08.2018

Адам Пжегодскийдің Жетісудағы көпқырлы қызметі

15.08.2018

Қыркүйек айынан бастап «Астана-Теміртау» күре жолы ақылы болады

15.08.2018

Дәметкен Сүлейменованың «Жаһанша Досмұхамедов һәм қазақ автономиясы» кітабы жарық көрді

15.08.2018

Жазықсыз атылған жампоз

15.08.2018

Астананың білім беру мекемелерінің 45 басшысы тәртіптік жазаға тартылды

15.08.2018

Қарулы күштерінің сержанты ер-азаматқа лайық батылдық жасады

15.08.2018

Атыраудағы «КасХим» жылына 27 млн полипропилен мен полиэтилен шығарады

15.08.2018

Керекулік өрендер жазды ойдағыдай өткізуде

15.08.2018

Алексей Цой жеке қабылдауына жазылған азаматтармен кездесу өткізді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Шалдың баласы

Қазақ менталитетінің өзіне тән тағы бір ерекшелігін айқындап, бекзат болмысын ажарлап әмбе сақтап келе жатқан әдет-ғұрыптарының бірі отбасындағы үлкен баланы, әсіресе ұлдың тұңғышын ата-әжесінің бауырына салу дер едік. Ол атасының баласы болып өседі. Шалдың баласы құдайдың еркесі, оны ешкім бетінен қақпайды. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу