Нағыз қазақ...

 Домбыра – қазақтың жаны, қазақтың көзі, терең тамырлы тұңғиығы, сан ғасыр­лық серігі, ағыл-тегіл күйі. Сандаған ғасыр­­лардан жеткен Қорқыттың қобы­зы үніндей інжу-маржан сазды әуені. Домбыра күй күм­безін көкке өрлеткен кө­ненің көзі, тәңірдің құдіреті. Кетбұғаның күй күңіренісі, Ноғайлының зар заманы, Сы­пыра жырау, Асан Қайғы, Қазтуған, Дос­панбет, Шалкиіз­дердің жыр арқауы, қанаты. Байжігіт пен Абы­лай ханның күй төгілткен жан серігі. Күні кешегі Нұрғиса мен Қаршығалардың дүл­дүл күйшілігі. Бүгінгі музыка өнері бәйте­регінің тамырлы шежіресі. 

Егемен Қазақстан
15.06.2018 168
2

Қадыр Мырза Әлінің «Нағыз қазақ қазақ емес, нағыз қазақ домбыра» деген нақыл сөзі ел жадында жүрек лүпіліндей соғып тұр. Сол Қадыр Мырза Әлі осы қанатты сөзді айтпас бұрын ғұлама ғалым Болат Сарыбаевтың домбыра туралы жазған және қазақтың көне музыкалық аспаптары жайлы зерттеген еңбектеріне көз жүгіртті. Мәселен: «Болат Сарыбаев – қазақ мәдениетінде, әсіресе  қазақ музыка әлемінде мүлдем оқшау тұрған тұлға» деп жазды Қадыр Мырза Әлі. Ал Болат Сарыбаев болса домбыра аспабын көне түркілерден жеткенін дәлелдеді. Ол Ахмет Жұбановтың: «домбыра», «думбра», «донбура», «думбрақ», «даңғыра» атты музыкалық аспаптары қонысы жақын, күн көрісі бір, тұрмысы мен салты, мәдениеті мен тарихы еншілес елдердің біразында бар», деген сөзін негізге ала отырып Алтын Орда заманынан жеткенін, еншілес екенін айшықтады. 

Одан әрі Қадыр Мырза Әлі: «Ол жалғыз өзі асатаяғына сүйеніп алып, Асан қайғы атамыз сияқты бүкіл байтақ Қазақстанды, оның адам аяғы баса қоймаған, екінің бірі жете бермейтін түкпір-түкпірлеріне дендей кіріп, ол аздай, іргелес отырған туысқан түркі емес тату ағайындардың ауылына шейін барып, бір кездегі халқымыз пайдаланған музыка аспаптарын, солардың сілемдерін жинап, іске қосты... Енді өздеріңіз ойлап қараңыздаршы! Жаңа-жаңа дүниеге келген Құрманғазы оркестрі бір кезде қандай еді, көне музыка аспаптары табылғаннан кейін қандай! Егер аталмыш аспаптар табыл­мағанда «Отырар сазы» дүниеге келер ме еді, келмес пе еді» деп жазды Қадыр Мырза Әлі. Ақын жанының Болат Сарыбаевтың домбыра жайлы жазған және көне музыкалық аспаптар жайлы жазған баға жеткісіз еңбек­теріне деген жүрекжарды ойлары мен сүйіс­пеншілігі еді бұл.

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев­­тың­ Жарлығымен шілденің бі­рін­­ші жексенбісі Ұлттық домбыра күні болып белгілегені, сөз жоқ ұлтымыздың те­рең тамырлы мәдениетін асқақтатып, рухын көтерді. Осы орайда Ұлт­тық домбыра күні болып белгіленуіне байланысты оны ұйымдастырушылар алқасына менің де айтарым бар.

 Домбыра күні мейрамында ең әуелі әл-Фарабидің, Шоқан Уәлиханов пен Әл­кей Марғұланның, Ахмет Жұбанов пен Болат Сарыбаевтың домбыраны зерттеген еңбектері арнайы жиындарда, концерттерде халқымызға жеткізіліп айшықталуы қажет деп санаймын. 

Домбыра жайлы хакім Абайдан бастап жазған ақын өлеңдері жеке кітап болып топтастырылып баспа жүзінде жарық көруі қажет. Мәселен, Диас Асан-Сарыбай 2004 жылы құрастырып шығарған «Шіркін, домбыра» кітабында Кенен Әзірбаевтың «Домбыра» өлеңінен бастап 66 ақынның тек қана домбыраға арналған 66 өлеңі бір кітапқа топтастырылып жарыққа шығарылды. Бұл кітап, әрине сөз жоқ халқымыздың домбыраға деген сүйіспеншілігін танытады.

Халқымыздың домбырашылық өнері жайлы және күйшілік мектептер жайлы зерттеп кітап жазған Ахмет Жұбанов, Латиф Хамиди, Болат Сарыбаев, Бейсенғали Ғизатов, Хабидолла Тастанов, Тмат Мерғалиев, Уәли Бекенов, Ақселеу Сейдімбеков, Таласбек Әсемқұлов, Базарәлі Мүптекеевтер жайлы, сондай-ақ ортамызда жүрген Айтжан Тоқтағанов пен Жанғали Жүзбаев, Мұрат Әбуғазы еңбектері жайлы жылы-жылы сөздермен мерзімді баспасөз беттерінде аталып өтуге тиісті деп санаймын. 

Сондай-ақ күні кеше өзіміз күйтабағын шығарып теледидар эфирінде күйлер орын­датқан Жаппас Қаламбаев, Дәулет Мық­тыбаев, Аққыз Ахметова, Рүстембек Омаров, Әзидолла Есқалиев, Мағауия Хам­зин, Нұрғиса Тілендиев, Әпике Әбенова, Төлеген Момбеков, Генерал Асқаров, Боран­құл Қошмағамбетов, Шағдар Ақылбеков, Қаршыға Ахмедияров, Таласбек Әсемқұлов, Базарәлі Мүптекеев және ортамызда жүрген Шәміл Әбілтай жайлы, сонымен қатар бүгінгінің Тәттімбеті атанған дүлдүл күйші Секен Тұрысбеков шығармашылығын, сондай-ақ көз алдымызда қанат жайған бүгінгі талантты жас домбырашылардың шығармашылығы жайлы да дәл осы күні атап өткеніміз жөн. 

Ұлттық домбыра күні күй орындаушылар­дың ғана тойы болмауға тиісті, ол хал­қымыздың інжу маржан мұрасы ретінде ұлтымыздың терең тамыр­лы санасымен байланыстырылып шешілетін, бүкіл халықтық мәндегі рухани жаңғыру үлгісінде өтуі керек. Сөзімді тобықтай түйіндер болсам, Қадыр Мырза Әлінің «Нағыз қазақ қазақ емес, нағыз қазақ домбыра» деген қанатты сөзі алдағы аталып өтілмек Ұлттық домбыра күніне сай бейне бір рухани жаңғыру серпінінің әсеріне ұласқандай. Келе жатқан Ұлттық домбыра күні құтты болсын!

Жарқын Шәкәрім,
Қазақстанның еңбек 
сіңірген қайраткері

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.11.2018

Б.Сағынтаев энергия үнемдеу жобалары бойынша инвесторлармен жұмысты жандандыруды тапсырды

19.11.2018

Энергия үнемдеу жобаларын іске асырудан түсетін жыл сайынғы үнем 3,5 млрд теңгені құрайды

19.11.2018

Үкіметте «Нұрлы жол» мемлекеттік бағдарламасының іске асырылу барысы қаралды

19.11.2018

Жыл басынан бері қазақстандық және шетел әуе тасымалдаушылары 13 жаңа бағытты ашты

19.11.2018

QazaqGeography съезі ұйымның жаңа кеңсесінде өтті

19.11.2018

Қазақстандық делегация Дүниежүзілік төзімділік саммитіне қатысты

19.11.2018

Дін саласының жағдайы туралы баяндаманың қорытындысы жарияланды

19.11.2018

Мемлекеттік басқару академиясы қазақстандық тәжірибені тарату орталығына айналды

19.11.2018

Алматыда ХІV Халықаралық Шәкен Айманов кинофестивалі ашылды

19.11.2018

Алматыда көлік апатынан 10 айда 114 адам ажал құшқан

19.11.2018

Жыр алыбы Жамбылдың өмірі сахналанды

19.11.2018

Павлодарда биыл 349 жол-көлік оқиғасы орын алған

19.11.2018

Абылайхан ЖҮСІПОВ: Токио туралы айтуға әлі ерте...

19.11.2018

Елбасы Шавкат Мирзиёевпен телефон арқылы сөйлесті

19.11.2018

Бай болсаң халқыңа пайдаң тисін

19.11.2018

Түркістанда халықаралық ғылыми-теориялық конференция өтті

19.11.2018

Маңғыстауда «Адал ұрпақ» ерікті мектеп клубтарының облыстық слеті өтті

19.11.2018

Маңғыстауда өткен тарихи турнир өз мәресіне жетті

19.11.2018

Энергия үнемдеу бойынша Қазақстан 32-ші орында

19.11.2018

Көкшетауда жылу ақысы арзандайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу