Асқақтатам деп, аласартып алмайық

Бір әріптесіміз көгілдір экраннан «тақыр жерде тұрғызылған қала» туралы көсіліп сөйлеп тұр. Тақырып Астана туралы екен. Мерейтойы иек астына келіп қалған шаһарды мақтауға теңеу таппай қатты қиналса керек, тілінің ұшына оралған тіркестің түрі әлгіндей.

Егемен Қазақстан
25.06.2018 461
2

Бұл бір емес, журналистиканың төңірегінде жүрген әріптестеріміздің тарапынан осыған ұқсас әңгіме ауанын бұрын да естігенбіз. Жиырма жылда жарты әлемнің жанарын жаулаған қаланы қалай мақтаса да жарасады, әрине. Бірақ кейбіреулер бас қаланың бұрынғы өткен тарихын сүмірейте суреттеп, тіпті жоққа шығарып жібергеннен қаланың мәртебесі биіктеудің орнына, аласарып кететінін аңдамайтыны өкінішті-ақ.

Жалпы, жатқа да, жақынға да белгілі жайт, елорданы Арқа төсіне көшіру – алдын ала терең ойластырылып, сараланып барып қабылданған шешім. 1994 жылы 6 шілдеде Президент Н.Назарбаев Жоғарғы Кеңестің жалпы отырысында: «Менің тапсырмам бойынша мемлекеттің жаңа астанасын орналастыруға оңтайлы жерді анықтау мақсатымен республиканың бүкіл аумағы егжей-тегжейлі зерттелді. 32 өлшем тұрғысынан жүргізілген талдау барлық нұсқалардың ішінен ең дұрысы Ақмола екендігін көрсетті» деген болатын. Көріп отырғанымыздай, Елбасымыздың тікелей араласуымен 32 түрлі өлшемнің басым көпшілігі бойынша басқа үміткер қалалардың арасында Ақмоланың аты озыпты. Яғни, сол кездің өзінде шаһардың артықшылықтары көп болғаны ғой.

Одан әріге көз жіберсеңіз, өткен ғасырдың алғашқы ширегінде-ақ Кеңес үкіметі Ақмоланы одақты көктей өтіп жатқан тарам-тарам темір жол жүйесінің маңызды орталығына айналдыруды көздеп, аймаққа арнайы шойын жол магистралін салыпты. Аса маңызды көлік торабы ретінде қаланың орталық пен солтүстік өңірлердегі әлеуметтік-экономикалық маңызының артуына бұл айтарлықтай ықпал еткендігі белгілі.

Екінші дүниежүзілік соғыс тұсында әскери-көлік торабы болған өңір соғыстан кейінгі жылдары одан әрі дәуірледі. Тың өлкесінің орталығына айналып, атауы Целиноградқа өзгерді. Әрине өзге ұлт өкілдерінің қаптап келгені, қаланың һәм өңірдің орыстанғаны рас, бірақ бұл басқа тақырыпқа арқау болатын мәселе.

Одан да сәл әрірек шегінсек, Алаш көсемі Әлихан Бөкейхановтың Ақмоланы қазақтың елордасы ретіндегі әлеуетін болжай білген көрегендігі таңғалдырады. Бір мақаласында Әлихан Бөкейханов: «Қазақты автономия қылсақ, Қараөткел – Алаштың ортасы, сонда университет салып, қазақтың ұл-қызын оқытсақ, «Қозы Көрпеш-Баянды шығарған», Шоқан, Абай, Ахмет, Міржақыпты тапқан қазақтың кім екенін Еуропа сонда білер еді-ау» дейді.

Қараөткел демекші, бұл маңайда бұрынырақта көктемге салым жәрмеңке қызып, қара күзге дейін толастамайды екен. «Қараөткел әуел бастан үлкен сауданың басы қосылған жер болған» дейтін белгілі тарихшы Жамбыл Артықбаев, орта ғасырларда Түркістан мен Сібір хандығы арасында жүрген сауда қарым-қатынастарында Қараөткелдің атауы кездесетінін айтады. Ақмола бекінісі салынбай тұрғанда Қараөткелде сауда керуендері айлап жатып, саудасын жасаған көрінеді. Ал Ресейге толық бодан болғанға дейін солтүстік өлкеде төрт үлкен керуен жолы болған, соның бірі солтүстіктегі Қызылжар қаласынан шығып, Ақмола дуаны арқылы Ұлытауды басып өтіп Бұқара, Ташкентке дейін жеткен екен. Ұлы Жібек жолының осы маңызды сүрлеуі ел аузында «Хан жолы», «Абылай жолы» аталыпты.

Қазақтан шыққан алғашқы капиталистер Қосшығұловтар әулетінің дүкен ұстаған, кондитерлік фабрика салып, өнімін Петербургке дейін экспорттаған, сауда-саттығын дөңгелеткен жері де осы Қараөткел. Осында атақты бай, Алашорда үкіметінің демеушісі болған Құрманғали Қосшығұлов Петербургтен автомобиль әкеліп, өзі мініп, басқаларға да көлік жеткізумен айналысқан. Яғни, бір ғасыр бұрын қазақ жеріндегі капитализмнің іргетасы қаланған шаһарды енді келіп ел қонбаған жер сияқты «айдала», «тақыр жер» деп суреттеу шындыққа қайшы әрекет. Айта берсек, Қыпшақ хандығының астанасы болған Бозоқ қаласының орны да қазіргі Астананың іргесінде орналасқан.

Біз мұның барлығын аспаннан алып айтып отырғанымыз жоқ. Елбасы Н.Назарбаевтың «Еуразия жүрегінде» атты еңбегінде де қазіргі Астана – бұрынғы Ақмоланың өрлеген шағы туралы деректер жеткілікті.

«Тақ келген жерге – бақ келеді» деген ақынның тегеурінді теңеуіне мысал іздегенде тіл ұшына Астана оралары хақ! Айналдырған жиырма жылда абыройы алты құрлыққа жеткені бас қаланың бағы емей немене?! Алайда алты алаштың айдарынан жел естірген Астананың бүгінгі сән-салтанатын сөз еткенде аңдап сөйлеген де артықтық етпейді деген ойдамыз. Әйтпесе, төрқаланың атын асқақтатудың орнына аласартып алуымыз ғажап емес.

Арнұр АСҚАР,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.09.2018

Головкин мен Альварестің үшінші жекпе-жегі болуы мүмкін бе? (ВИДЕО)

18.09.2018

11 жылдан кейін қайталанған тарихи кездесу

18.09.2018

Мемлекет басшысы қосарланған салықты болдырмайтын Өзбекстанмен арадағы келісімге өзгерістер енгізді

18.09.2018

Елбасы Байқоңыр тұрғындарына медициналық көмек көрсету заңына енгізілген өзгерістерге қол қойды

18.09.2018

Студент жастардың жатақхана мәселесі шешілуде

18.09.2018

Батыс Қазақстан облысында Мемлекеттік қызмет мектебі ашылды

18.09.2018

Жеңімпаздар әлем чемпионатына барады

18.09.2018

«Астана» 4 қазан күні өз алаңында Францияның «Ренн» клубымен ойнайды

18.09.2018

Атырауға алғаш рет Елбасының көшпелі көрмесі келді

18.09.2018

Қостанай облысының оңтүстік өңірі егін орағын аяқтап келеді

18.09.2018

Бауыржан Қарағызұлы Мәдениет және спорт министрінің кеңесшісі болып тағайындалды

18.09.2018

Ақмола облысында 61 ІТ сыныбы ашылды

18.09.2018

Әлихан Смайылов Қаржы министрі болып тағайындалды

18.09.2018

«Адырна» республикалық әдеби-көркем ұлттық журналы аламан бәйге жариялады

18.09.2018

Статусты сәйкестендіру керек

18.09.2018

Қостанай облысында адасқан тырна аңшылық шаруашылығына тапсырылды

18.09.2018

Ақмола облысында 2870 орынды қамтитын 11 жатақхана салу жоспарлануда

18.09.2018

Әулиеата аймағында туризмді дамытудың нақты жоспары жасалды

18.09.2018

Құрылыс компаниялары қызығушылық танытуда

18.09.2018

Елімізде жұмыспен қамтылған жастардың саны - 2,1 млн адамды құрайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Búgingi qazaq áıeli

Qazaq áıeli qaı zamanda da qatparly taqyryp bolǵan. Epostyq jyrlar men ertegilerde, jyraýlar poezııasynda qazaq áıeliniń, qazaq qyzynyń asqaq beınesi áspetteldi, sulýlyǵy jyrlandy, jan dúnıesiniń izgilikti qasıetteri pash etildi. Baǵzydaǵy Tumar hanym men Umaı anadan bastap qazaq tarıhy da Domalaq ana, Aıpara ana, Qyzaı ana, beridegi Bopaı hansha men uly Abaıdyń ájesi Zere syndy ardaqty esimderge kenen bolyp kelgeni belgili. Qashannan-aq halyq qasıetiniń qormaly, ulttyń uıaty áıel bolǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу