Төріңе шығарсаң да, төбеңе шығарма!

«Қазақ – қонақжай халық». Ақиқатын айтар болсақ, бүгінде «қонақжай» сөзі жаттандылыққа, таптаурын теңеуге айналып бара жатқандай. Өйткені, алаш жеріне ат басын бұрғандар қонақжайлықты басқаша қабылдайтын тәрізді: шектен тыс еркінсу, қазаққа ақыл үйрету, қалай ел болуға баулу, несібесіне қол салу. Қазақтың «қонақжайлылығын» пайдаланып, төрлеткеннен кейін төбесіне шыққысы келетіндей ме, қалай?!

Егемен Қазақстан
26.06.2018 421
2

Филология ғылымдарының кандидаты, доцент Асхат Әлімов ұлт мәселесі төңірегінде студенттер арасында сауалнама жүргізіп, өз халқының болмыс-бітімі туралы пікірін білген екен. Жастар мынадай ортақ тұжырымға тоқталыпты: «Қазақ – қонақжай, кішіпейіл, шыдамды, сабырлы, білімге құштар, кеңпейілді; алайда өз-өзіне немқұрайды, басқаға бейімшіл және өз дәстүрлерін ұстанбайтын халық». 

Жастар қазіргі қазақ болмысын, мінезін дөп басқан деп айтуға болады. Әсіресе, «басқаға бейімшілдігі» халықтың өркендеуіне бірден-бір кедергі болып отырған жағымсыз қасиет. Ғасырлар бойы санаға сіңген құлдық психологиядан арылу оңай болмай тұр. Бүгінгі халіміз осындай. Ал бұрын ше...

Бұрын басқа едік. Бөтеннің алдында құрақ ұшып, жайылып төсек болмай, қадір-қасиетімізді өзіміз бағалай білетін, басқаларға бағалата білетінбіз. Қаз дауысты Қазыбек бабамыздың: «Біз қазақ деген мал баққан елміз, бірақ ешкімге соқтықпай жай жатқан елміз. Елімізден құт-береке қашпасын деп, жеріміздің шетін жау баспасын деп найзаға үкі таққан елміз; ешбір дұшпан басынбаған елміз, басымыздан сөзді асырмаған елміз. Досымызды сақтай білген елміз, дәм-тұзын ақтай білген елміз, асқақтаған хан болса, хан ордасын таптай білген елміз. Атадан ұл туса, құл боламын деп тумайды, анадан қыз туса, күң боламын деп тумайды. Ұл мен қызды қаматып отыра алмайтын елміз» деп қайыратыны да сол тұста. Досқа дос ретінде сый көрсетіп, төбесіне шыққысы келгенін тәубесіне түсіре білетін халық болатынбыз.

XVIII ғасырдағы қазақтың болмысы бұл. Мінезі һәм менталитеті. Орыс патшалығына бодан болғанмен, өршіл мінезі бұғаулыққа бас ұрмаған кезі. Ресей патшасының қитұрқы саясаты қазақ жеріне сыналай кіріп, алып аумаққа билігін жүргізіп, шұрайлы жерлерін қара шекпенділердің иелігіне беріп жатқан тұста да қазақ мойынсынған жоқ-ты. Исатай мен Махамбет, Сырым батырлардың атқа қонып азаттық үшін арпалысып, «егеулі найза қолға алмай ерлердің ісі бітер ме?» деп жүргені де сол кезең. Оны айтасыз, одан бертініректе Кенесары Қасымұлының «Кезенген жаумен кескілесіп тұрып өлісуге шыдайтын ұл болмаса, сондай ұлды туғызып тұрған ел болмаса, қазақтың қай ісі өрге басар дейсің?!» дейтіні туған жер мен ел үшін шыбын жанын шүберекке түйгендігін көрсетсе керек-ті. Ел үшін жан құрбан.

Алаш жұртының азаттық үшін күресі ешқашан тоқтаған емес, отаршылдықтың темір құрсауы қаусырылып, бодандықтың қамыты тарылған сайын салқар дала сайыпқырандарының рухы айбындана түсті. Қызылдардың пиғылы да Ресей патшасының саясатынан алшақ емес екенін сезген алаш қайраткерлері азаттық үшін күресті жаңаша бағытта демократиялық тұрғыда, өркениет жолымен жалғастырды. Алайда, кеңес өкіметі де өз диктатурасын орнатуға келгенде қанды қырғыннан аянып қалған жоқ, алаштың асыл ұлдарын оққа байлап, қуғын-сүргінге ұшыратты. Большевиктермен күрес барысында ғой Міржақыптың: «Біз онша сатып алған құл емеспіз, Әркімді басымызға шығаратын» деп айтатыны. Бәлкім, ақын төрге шыққан қызыл идеологияның ертең қазақтың басына шығатынын ерте бастан сезген ғой...

Кейінірек кеңес өкіметі тұсында интер­националистік тәрбиені бойына сіңірген қазақ жұрты өзіндік «менінен» ажырап қала жаздады. Ғасырлар бойы қаймағы бұзылмаған салт-дәстүр социалистік қоғам тұсында «сыр» берді. Қазақ емес, «кеңес адамы» болуға ұмтылды. Орыс тіліне бас ұрып, анасының тілінен алшақтағандар көбейді. Коммунистердің идеологиялық тоқпағының құдіретімен бас-аяғы 40-50 жылдың ішінде қазақ саны жағынан ғана емес, рухани жағынан да құлдырауға ұшырады... 

Қай кезде де халықтың рухани иммунитеті сыртқы факторларға қаншалықты қарсылық көрсете алады, ұлттың рухани өрісінің өмір­шеңдігі де соған байланысты өрістейді. Егерде сыртқы мәдени, рухани экспансияға қарсылық көрсететіндей қауқары болмаса, ол халықтың иммунитеті жеңіліске ұшырайды. Жеңілгені сол, ол төл тілінен, мәдениетінен айырылып қана қоймай, оның жеке-дара ұлт ретінде өмір сүруіне қауіп төнеді. 

Қазір азаттық үшін күреске шақырып аттандаудың қажеті жоқ, саналар соғысында сан соғып қалмау керек. Ұлттық саналар қақтығысы, идеологиялар бәсекесі. Осы тұрғыдан алғанда, Алаш жеріне ағылған жұрттың бәріне «қонақжайлық» танытып, тоғызыншы территорияның төріне шығарып жақсы атты көрінудің ақыры жақсы болатынына кім кепілдік береді!? «Егер біз өзімізді өзіміз қорғай алмасақ, бүліншілік зора­йып, қиыншылыққа айналғанда, қазақ халқы құрбан болады» деген еді Әлихан Бөкейхан. Ендеше, ең алдымен «өзімізді өзіміз қорғап», «Еңкейгенге еңкей, Атаңның қара құлы емес. Шалқайғанға шалқай, Пайғамбардың ұлы емес» деген баба қағидасына беріктік танытатын кез бұл!

Ғабит ІСКЕНДЕРҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.09.2018

Головкин мен Альварестің үшінші жекпе-жегі болуы мүмкін бе? (ВИДЕО)

18.09.2018

11 жылдан кейін қайталанған тарихи кездесу

18.09.2018

Мемлекет басшысы қосарланған салықты болдырмайтын Өзбекстанмен арадағы келісімге өзгерістер енгізді

18.09.2018

Елбасы Байқоңыр тұрғындарына медициналық көмек көрсету заңына енгізілген өзгерістерге қол қойды

18.09.2018

Студент жастардың жатақхана мәселесі шешілуде

18.09.2018

Батыс Қазақстан облысында Мемлекеттік қызмет мектебі ашылды

18.09.2018

Жеңімпаздар әлем чемпионатына барады

18.09.2018

«Астана» 4 қазан күні өз алаңында Францияның «Ренн» клубымен ойнайды

18.09.2018

Атырауға алғаш рет Елбасының көшпелі көрмесі келді

18.09.2018

Қостанай облысының оңтүстік өңірі егін орағын аяқтап келеді

18.09.2018

Бауыржан Қарағызұлы Мәдениет және спорт министрінің кеңесшісі болып тағайындалды

18.09.2018

Ақмола облысында 61 ІТ сыныбы ашылды

18.09.2018

Әлихан Смайылов Қаржы министрі болып тағайындалды

18.09.2018

«Адырна» республикалық әдеби-көркем ұлттық журналы аламан бәйге жариялады

18.09.2018

Статусты сәйкестендіру керек

18.09.2018

Қостанай облысында адасқан тырна аңшылық шаруашылығына тапсырылды

18.09.2018

Ақмола облысында 2870 орынды қамтитын 11 жатақхана салу жоспарлануда

18.09.2018

Әулиеата аймағында туризмді дамытудың нақты жоспары жасалды

18.09.2018

Құрылыс компаниялары қызығушылық танытуда

18.09.2018

Елімізде жұмыспен қамтылған жастардың саны - 2,1 млн адамды құрайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Búgingi qazaq áıeli

Qazaq áıeli qaı zamanda da qatparly taqyryp bolǵan. Epostyq jyrlar men ertegilerde, jyraýlar poezııasynda qazaq áıeliniń, qazaq qyzynyń asqaq beınesi áspetteldi, sulýlyǵy jyrlandy, jan dúnıesiniń izgilikti qasıetteri pash etildi. Baǵzydaǵy Tumar hanym men Umaı anadan bastap qazaq tarıhy da Domalaq ana, Aıpara ana, Qyzaı ana, beridegi Bopaı hansha men uly Abaıdyń ájesi Zere syndy ardaqty esimderge kenen bolyp kelgeni belgili. Qashannan-aq halyq qasıetiniń qormaly, ulttyń uıaty áıel bolǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу