Бұрынғы мен бүгінгі

Жиырма бірінші ғасыр жетістігі жөнінен өмір сүрудің мың-сан түйткілін оңынан шешіп, жан-жақты жарасымды дамуға даңғыл жол ашып жіберген сияқты бір қарағанда. Ой-ниет пен ықылас-пейіл, ұйғарым мен тәуекел секілді сан алуан ұғым-жағдаяттар барысындағы өмір қозғалысының бағытын тап басып тануға қазылық ететін жетекші сала, әлбетте ғылым. 

Егемен Қазақстан
27.06.2018 92
2

«Болыс болдым мінекиді» ой сарабына салып, салғастырып қарасаң – сол дәуір қазағы портретінің психологиялық дәлдігі жөнінен көркемдік қуаты әлі күнге тәнті ететін кереметінің сыры неде? Ойша тізіп көз алдыңнан өткізе бастаған кезде қатары селдіремеген қалпы арамызда әлі күнге тірі жүргендей тұтас бір галереяның бейнесін елестетіп өтеді. Заматында реніші мен өкпе сызы аралас сезім иектеп, қорыну мен тарынудың өкініші бірден өзегіңе шабатыны жаман. Түн ұйқыңды төрт бөліп, бәрінен құр қалғандай аһ ұрған жағдайлар шынымен де соншалықты маңызды ма? Он тоғызыншы ғасырдың ғақлиясы тақылеттес ой орамдарын тыңдауға кейінгі буын өкілі бейілсіз. Қызмет сатысының дәрежесін кие тұтып, құрметін жасырмай білдіретін мінезді ізгілікке балайтын жұртшылық парқының айнала төңіректен игілігі артып бара жатқаны шамалы қарасаң. Әйтседе бұрынғы мен бүгінгінің айырмашылықтарын барлай шолсаң әдебиет пен өнерге деген құштарлық қазақ бесігіне бөленіп, қазақ әйелінің жүрек үнімен тербетілген кез келген перзент бойынан молынан табылатынын анық аңдайсың. Ұлы ұлт санатындағы жұрттардың жекелеген өкілдерінің руханиятқа деген сергек жанашырлығы әр жайдан аңғарылады. Жасы өзінен көп кіші әйел баласының сезімін «Бейшара жандарды» оқу арқылы оятудан бұрын, шығармаға деген әкесінің зор құрметін баяндайтыны бар. Отбасын құрғаннан кейін тағдыр сынына мойымай төтеп берудің мәнісін адамгершілік қырларын ашу арқылы түсінудің кілтін табудың құпиясы да жеткілікті еді. 

Күні бүгінге дейін мінсіз саналған дүние­лерді ой сарабына салып көрсең – уақыты өтіп кеткен бос кеңістікке айнал­ған бөлек-салақ, артық-ауыс жайларды ұшырататын сияқтысың. Мінеки, осыған басқа тұрғыдан үңіліп, тыңнан астар іздесе өзгеше ой жаңалығы табылатыны кәміл. Жанкешті күш жұмсаған дүниенің өлмес сыры осында жатыр-ау деген ұйғарымға еріксіз келетінің сондықтан. Дүние құбылысынан еш жаңалық аша алмасаң да, өмір өтпелілігін, өлім ақиқатының кезең-кезең сипат-сынына орай қорытынды жасалынатыны бар. Ауыл мен қаланың рухани айырмашылығы аспан мен жердей деп анықтама берсең жазатайым айтып, ұрынып қалғандай көрінетін шығарсың. Баяғыда қойлы ауылдың жылына бір өтетін слеті бүкіл халықтық мерекеге айналатыны көне көздердің жадында. Оған ауылдан ғана емес, қалалардан зиялы қауым топ-тобымен ағылып келіп, арқа-жарқа бастары түйісіп, сағыныштарын басатын. Сонда насай топыр көпшілікті төбеден шолып тұрған атақты ғалымның: «Қайран қазақтарым, кітап оқымасаңдар да, аман-есен болыңдаршы әйтеуір» дегені бір сұмдық көкейіңе тоқылып қалыпты. Кітап оқымауды қандай ойға сидырып айтты екен жарықтық. 

Осы жолдардың иесі пақырыңыздың қазіргі мекен тұрағы – жыр алыбы Жамбыл ауылы. «Тыңда дала Жабылды, тыңда Қас­тек, Қасқелеңнің» тура қақ ортасы. Айнала төңірегің құлаққа ұрған танадай тыныштық құшағында. Ақын туралы ұйымдастырылған телевизиялық бағдарламада сөйлеп болған соң мұражайды өзіңше аралап, бала кезден таныс экспонаттарға шау тарта бастаған көзбен қарайсың. Ақын мұрасын зерттеп, мақала жазған авторлардың қабырғаға ілінген суреттеріне үңілесің. Бір-екеуінің үлкендігі болмаса қатарың, жасы кішілері бар бәрі біз өз орнымызда лайықты тұрмыз дегендей кейіптері қасқайыңқы. Кенет осылардың арасында бейнең жоқ боп шыққанда бойыңды ашу дұшпан керней бас­тайтынын өзің де сезбей қалады екенсің. Жұртшылық назарына тәуір іліккен ақын атамыз туралы кітап жазғанды елемеу не деген сұмдық деп атаңа нәлет өзімшілдік дес бермей кететіні бар емес пе. Сабамызға түсіп барып жан-жағыма қарасам, осы ауылдан шыққан жазушы өмір бойы Жам­был мен ауыл туралы ой толғап келген Орысбай Әбділдаұлының суреті ол қатар­дан орын алмапты. Ол ол ма, Жамбыл туралы іргелі зерттеу жүргізіп, қомақты еңбек жазған Есмағанбет Ысмайыловқа, «Есім­дегілер» деген эссе жанрындағы үздік дүние қалдырған Әбділда Тәжібаевқа, аяқ астынан айтқан өлеңдерін қолма-қол жазып алып, Жамбыл болмысын күнделікке түсірген Ғали Ормановқа деген құрмет өзгеше сезілуі керек емес пе?! 

Бұрынғы мен бүгінгінің арасына дәне­керге жүретін кез келген дүние елеусіз қалса – тірілер өз алар орнын анықтауға тегеуріні жетер-жетпес, әйтеуір бар екенін білдіріп шырылдап бағар. Кейінгілерге ақыл айтып ұйыта алмайсың, өмірлік тәжірбиең кәдеге жарайтын шығар деп баяндасаң томсарған үнсіздікке тап келесің тағы. Бәрін жаратылыстың еркі біледіге ұйғару – ноқта-жүгенін сыпырып тастап, еркіне жібере салған мезетте құйғыта жөнелген жылқының алаңсыз қылығына кейіптес мінездер елесі ғана көз алдыңа келетіні несі екен?.. 

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.09.2018

Абылай ханның қара жолы - солтүстік пен оңтүстікті байланыстырған ең төте жол

23.09.2018

Павлодарда «Ертіс» футбол клубының атауын латын қарпіне көшіру ұсынылды

23.09.2018

Фильмдер қашан түрлі-түске бояла бастады?

23.09.2018

Туған жерін сүйе алмаған, сүйе алар ма туған елін?

23.09.2018

Түркістанда халықаралық деңгейдегі инвестициялық және туристік форум өтеді

23.09.2018

Әдет қалыптастыру оңай ма?

23.09.2018

Тіл ықылассыз істі емес, періште көңілді ұнатады

23.09.2018

«Әкім Тарази шығармашылығының феномені» халықаралық ғылыми-практикалық конференциясы өтті

23.09.2018

Қостанайда екі полицей жол бойында әйелді ажалдан аман алып қалды

23.09.2018

Павлодарға Дүниежүзілік Украиндар конгресінің президенті Евгений Чолий келді

23.09.2018

Балалар Евровидениесінде еліміздің намысын Даниэла Төлешова қорғайтын болды

23.09.2018

Энтони Джошуа ресейлік боксшы Александр Поветкинді жеңді

23.09.2018

Астанада ТҚО объектілерді қорғаудың цифрлық басқару жүйесі ұсынылды

23.09.2018

Екібастұзда алғашқы STEM-зертханасы ашылды

23.09.2018

Маңғыстауда VI Халық спорты ойындары басталды

23.09.2018

Астаналықтар заң мәселесі бойынша тегін кеңес алды

23.09.2018

Ақтауда триатлоннан Қазақстан Кубогының финалы басталды

22.09.2018

Жалпықалалық сенбілікте 9 мыңнан астам ағаш егілді

22.09.2018

Мақтаарал ауданында «Жасыл ел» жастардың еңбек жасақтары жұмысын бастады

22.09.2018

«Балалар Евровидениесі» байқауының жеңімпазы анықталмақ

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу