Қаламға серт!

Анық қазақ журналистикасының Алаш баласының асыл мұраты хақында ақиқи сөзін әр уақытта айта отырып бір ғасырдан астам жүріп өткен шырғалаң жолы, бұралаң өрі, Абылай аспас асуларды алып асқақ сөйлеген биік белі көз алдыңа келеді. Сонда байқағанымыз, қандай қиын-қыстау уақыттарда да қазақ баспасөзінің қайраткерлері қалам сертінен, ел-жұрт алдындағы адал сертінен ешбір таймағанын көреміз.

Егемен Қазақстан
28.06.2018 1425
2

Ұлттық баспасөзіміздің алғашқы қар­лығашы «Қазақ» газеті, оның бастауында тұрған Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатов сынды Алаш арыстары қазақ қауымын ел болуға шақырды, білім мен мәдениетке, сол арқылы тәуелсіздікке жетуге үндеді. 1913 жылы 2 ақпанда Орынборда «Қазақ» газетінің алғашқы саны жарық көрді. Басылым бес жылдың ішінде қазақ тіліндегі кәсіби газеттің стилін, жалпы бет-бейнесін қалыптастырды. «Әуелі, газет халықтың көзі, құлағы һәм тілі» деген нақылдай ақыл сөзді Лениннен бұрын өзіміздің ұлт ұстазы – абыз Ахаң айтып еді. Ұлы жазушы Мұхтар Әуезов лебізіне жүгінсек, «Қазақтың еңкейген кәрі, еңбектеген жасына түгелімен ой түсіріп, жансыз денесіне қан жүгіртіп, күзгі таңның салқын желіндей ширықтырған, етек-жеңін жиғызған «Қазақ» газеті болатын».

Осы атақты «Қазақтан» екі жыл бұрын өмірге келіп, Орал қаласында екі жарым жыл бойы шығып тұрған қарлығаш ниетті хабаршыдай, еліміздің болашақ атауына ең алғаш ақ жол тілеген газет «Қазақстан» деп аталды. Осындай атаумен газет шығару бастамасын көтергендер қазақтың сол кездегі оқыған ардагер ағартушы азаматтары Бақытжан Қаратаев, Ғұмар Қарашев, Шәңгерей Бөкеев, Сейітқали Меңдешев, Мәжит Шомбалов болады. Газеттің жауапты шығарушы редакторлығына көзі ашық, білімді мұғалім Елеусін Бұйрин лайық деп табылып, ол барлық жауапкершілік пен ауыртпалықты өз мойнына алады. Е.Бұйрин: «Қазақстан қазақтардың өлкесі деген мағынаны білдіреді» деп түсіндіреді. «Бізді бір тілек, бір ниетке жиятұғын зат – газет... Газет біздің білмегенді көрсететін ұстазымыз, қараңғыда жарық беріп, тура жолға салатын шамшырағымыз» деп алғашқы нөмірден-ақ ақылман сөз саптайды. «Қазақстан» газеті де жалпыалаштық мұратқа өзіндік үн қосады, өз оқырмандарына хакім Абайдың шығармаларын насихаттайды. Қазақ шаруашылығын заман ағымына ыңғайлап, өнер-білімге үйреніп ұмтылу мәселесін сөз етеді.

Қазақ баспасөзінің осыдан бір ғасырдың арғы жағындағы алғашқы қарлығаштарының мұраты мен аңсары бір, тілегі – қаймана қазақтың қамы болған-ды. Не айтса да, не жазса да ел-жұртқа, милләтқа, жалпы ұлтқа бақыт тілеген еді. Бірінші кезекте елдік мәселеден, осы бір темірқазақ нысанадан айнымаған ғибраты сүйсіндіреді. Сонау бір кездері газеттің «Қазақстан» деп аталуын елім деп дүрсілдеп соққан жүректің керемет нышанына балаймыз. Иә, сол бір аңсары азаттық болған азат ойлы газет «Қазақстан» бүгінгі әлем таныған тәуелсіз ел Қазақстанға айналғанға дейінгі небір қияпатқа толы тар жол, тайғақ кешулі күрестерге журналистік өреден әрқашан ой жүгіртіп отырғанымыз ләзім.

«Қазақ» газетінде М.Шоқай, Б.Майлин, М.Тынышбаев, Ш.Құдайбердіұлы, Ә.Ермеков, Р.Мәрсеков, М.Жұмабаев, М.Әуезов, Х.Болғанбаев, Х.Ғаббасов, Ж.Аймауытов, Ж.Ақпаев, Ж.Сейдалин, А.Бірімжанов, С.Торайғыров, Н.Құлжанова, С.Дөнентайұлы, Х.Досмұхамедұлы және А.Оразаевтар, т.б. авторлардың мақалалары жарияланып тұрды. Ұлт мүддесін қалам сертімен ұштаған осы арыстар қазақ бас­пасөзінің алғашқы толқын қайраткерлері де болды деп нық айта аламыз. Сонымен бір­ге, негізін Мұхамеджан Сералин қалаған, хал­қымыздың тарих көшінен кенжелеп қалған, бейқам болған өкінішін меңзеген атаумен шыққан «Айқап» журналы да елжандылық, ағартушылық үдесінен табылды.

Осы арадағы ең бір ғажап жағдай мынада. М.Дулатов жан салып жүріп 1917 жылдың соңы шамасында көпшіліктің қолдау көмегімен «Қазақ» газетін шығарушы «Азамат» серіктестігінің атына алты жыл бойы арман болып келген баспахананы 30 мың сомға сатып алады. Сөйтіп халқына қалаулы «Қазақ» газетін аптасына екі-үш рет шығарып тұруға мүмкіндік туып, жол ашылған-ды. Кейінгі зерттеулер нақ осы Торғай баспаханасының құрал-жабдықтары бүгінгі «Егемен Қазақстан», кешегі «Социалистік Қазақстанның ізашары болған «Ұшқын» газетін шығаруға пайдаланылғанын растайды. Мұның өзі сол газеттің, яғни еліміздің бүгінгі бас газетінің бастауында ұлттың ұлы ұстазы Ахаң – Ахмет Байтұрсынұлы мен оның серіктері тұрғанын және бір айғақтап анықтай түсетін жайт. Бұған түйетініміз, бүгінде еліміздің аға басылымы саналатын «Егемен Қазақстан» мен әр қазаққа қымбатты «Қазақ» газеті арасындағы байланысты тарихи дерек растап отыр.

Осындай қасиетті тұнықтан бастау алған, жиырмасыншы жылдардың басында-ақ «Қазақты қазақ дейік, қатені түзетейік!» деген Сәкен Сейфуллиннің қиянатқа қарсы алдаспан сөздерін басқан, тарихтың талай қилы кезеңдерінен абыроймен өте білген бүгінгі бас газетіміздің, қала берді бүкіл қазақ басылымдарының журналистері қалам сертіне адал. Баспасөз қайраткерлері әрқашан елдік мұраттың алдыңғы сапында.

Қорғанбек АМАНЖОЛ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.11.2018

Б.Сағынтаев энергия үнемдеу жобалары бойынша инвесторлармен жұмысты жандандыруды тапсырды

19.11.2018

Энергия үнемдеу жобаларын іске асырудан түсетін жыл сайынғы үнем 3,5 млрд теңгені құрайды

19.11.2018

Үкіметте «Нұрлы жол» мемлекеттік бағдарламасының іске асырылу барысы қаралды

19.11.2018

Жыл басынан бері қазақстандық және шетел әуе тасымалдаушылары 13 жаңа бағытты ашты

19.11.2018

QazaqGeography съезі ұйымның жаңа кеңсесінде өтті

19.11.2018

Қазақстандық делегация Дүниежүзілік төзімділік саммитіне қатысты

19.11.2018

Дін саласының жағдайы туралы баяндаманың қорытындысы жарияланды

19.11.2018

Мемлекеттік басқару академиясы қазақстандық тәжірибені тарату орталығына айналды

19.11.2018

Алматыда ХІV Халықаралық Шәкен Айманов кинофестивалі ашылды

19.11.2018

Алматыда көлік апатынан 10 айда 114 адам ажал құшқан

19.11.2018

Жыр алыбы Жамбылдың өмірі сахналанды

19.11.2018

Павлодарда биыл 349 жол-көлік оқиғасы орын алған

19.11.2018

Абылайхан ЖҮСІПОВ: Токио туралы айтуға әлі ерте...

19.11.2018

Елбасы Шавкат Мирзиёевпен телефон арқылы сөйлесті

19.11.2018

Бай болсаң халқыңа пайдаң тисін

19.11.2018

Түркістанда халықаралық ғылыми-теориялық конференция өтті

19.11.2018

Маңғыстауда «Адал ұрпақ» ерікті мектеп клубтарының облыстық слеті өтті

19.11.2018

Маңғыстауда өткен тарихи турнир өз мәресіне жетті

19.11.2018

Энергия үнемдеу бойынша Қазақстан 32-ші орында

19.11.2018

Көкшетауда жылу ақысы арзандайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу